เอไอจีนยังเป็นแค่ของเลียนแบบไหม เมื่อคิมิ เคสาม เปลี่ยนโจทย์การแข่งขันโลก

คำว่าเอไอจีนคือของก๊อป เริ่มใช้อธิบายทุกอย่างไม่ได้แล้ว

ภาพจำเดิมมันเข้าใจง่ายดี ฝั่งสหรัฐฯ คิดของใหม่ ฝั่งจีนเอาไปทำตามแล้วขายถูกกว่า แต่พอมาถึงการแข่งขันเอไอช่วงหลัง ภาพแบบนั้นเริ่มมีรูรั่วเต็มไปหมด โดยเฉพาะเมื่อมูนช็อต เอไอ ปล่อย คิมิ เคสาม ออกมาในปี 2569 พร้อมเปิดน้ำหนักโมเดลให้คนภายนอกนำไปใช้งานและพัฒนาต่อได้ภายใต้เงื่อนไขของใบอนุญาต

จุดที่น่าสนใจไม่ใช่แค่ว่ามันตอบคำถามเก่งแค่ไหน แต่คือวิธีสร้างโมเดลขนาดมหึมาให้ใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพขึ้น คิมิ เคสามมีพารามิเตอร์ทั้งหมดประมาณ 2.8 ล้านล้านพารามิเตอร์ แต่ในแต่ละช่วงการประมวลผลจะเปิดใช้งานประมาณ 104,000 ล้านพารามิเตอร์ ผ่านสถาปัตยกรรมแบบผู้เชี่ยวชาญหลายกลุ่ม แทนที่จะปลุกทั้งโมเดลขึ้นมาทำงานพร้อมกันหมด

ตัวใหญ่ ไม่ได้แปลว่าต้องใช้ทุกส่วนพร้อมกัน

ภายในมีผู้เชี่ยวชาญที่ถูกจัดเส้นทางไว้ถึง 896 กลุ่ม แต่แต่ละโทเคนจะเลือกใช้งานเพียง 16 กลุ่ม แนวคิดแบบนี้ไม่ได้เกิดกับคิมิเป็นรายแรก ทว่าสิ่งที่ทีมพยายามทำต่อคือปรับระบบให้การกระจายงานมีเสถียรภาพขึ้น พร้อมใช้เทคนิคอย่าง คิมิ เดลตา แอตเทนชัน และ แอตเทนชัน เรซิดวล เพื่อจัดการการไหลของข้อมูลในโมเดลขนาดใหญ่มาก ทีมพัฒนาระบุว่าวิธีชุดนี้ทำให้ประสิทธิภาพในการขยายขนาดโดยรวมดีขึ้นประมาณ 2.5 เท่าเมื่อเทียบกับคิมิ เคสองตามการวัดของตนเอง

นี่แหละที่ทำให้คำว่าเลียนแบบเริ่มไม่พอ เพราะการแข่งขันรอบนี้ไม่ได้วัดกันว่าใครเป็นคนคิดแชตบอตก่อน แต่ดูตั้งแต่สถาปัตยกรรม การฝึกโมเดล การจัดการหน่วยความจำ ระบบกระจายงาน ต้นทุนตอนให้บริการ ไปจนถึงความสามารถของเอไอในการใช้เครื่องมือทำงานต่อเนื่องหลายขั้นตอน

หนึ่งล้านโทเคนเอาไปทำอะไร

คิมิ เคสามรองรับบริบทยาวถึงประมาณ หนึ่งล้านโทเคน และถูกออกแบบให้รับข้อมูลหลายรูปแบบทั้งข้อความ ภาพ และวิดีโอในโมเดลเดียว ประโยชน์ไม่ได้มีไว้ใส่นิยายยาวเป็นพันหน้าอย่างเดียว งานที่เห็นภาพกว่าคือเปิดคลังโค้ดขนาดใหญ่ เอกสารโครงการจำนวนมาก ประวัติการทำงานหลายช่วง หรือข้อมูลที่ต้องโยงกันไกลๆ โดยไม่ต้องตัดข้อมูลเป็นชิ้นเล็กตลอดเวลา

แต่บริบทยาวหนึ่งล้านโทเคนก็ไม่ใช่เวทมนตร์ ใส่ข้อมูลเยอะไม่ได้หมายความว่าโมเดลจะเข้าใจทุกบรรทัดเท่ากันหมด การค้นข้อมูลให้ถูกจุด การรักษาความสัมพันธ์ของเนื้อหาที่อยู่ห่างกัน และต้นทุนหน่วยความจำยังเป็นโจทย์สำคัญ ตัวเลขบริบทจึงควรดูคู่กับคุณภาพเมื่อใช้งานจริง ไม่ใช่ดูตัวเลขสูงสุดอย่างเดียว

สิ่งที่ทำให้ฝั่งสหรัฐฯ ต้องมองใหม่คือเรื่องเศรษฐศาสตร์

ถ้าโมเดลเก่งอยู่ในระดับสูงแต่ถูกล็อกไว้บนบริการของบริษัทเจ้าของ ผลกระทบก็แบบหนึ่ง แต่เมื่อมีการเปิดน้ำหนักโมเดล ผู้ให้บริการรายอื่น บริษัท หรือหน่วยงานที่มีโครงสร้างพื้นฐานเพียงพอสามารถนำโมเดลไปติดตั้งและปรับระบบเองได้ ความสำคัญจึงขยับจากการแข่งขันระหว่างแชตบอตไปสู่คำถามว่า ใครจะเป็นฐานเทคโนโลยีให้ระบบเอไอของประเทศและองค์กรทั่วโลก

• เรื่องแรก ต้นทุน โมเดลที่ประสิทธิภาพสูงขึ้นต่อทรัพยากรที่ใช้ ย่อมเพิ่มทางเลือกให้ผู้ให้บริการ

• เรื่องที่สอง การควบคุมข้อมูล องค์กรบางแห่งต้องการให้ข้อมูลอยู่บนโครงสร้างพื้นฐานของตัวเอง ไม่ส่งทุกอย่างไปยังคลาวด์ภายนอก

• เรื่องที่สาม การดัดแปลง การมีน้ำหนักโมเดลเปิดให้ตรวจสอบและนำไปต่อยอด ทำให้เกิดเครื่องมือเฉพาะทางได้เร็วขึ้น

• เรื่องที่สี่ อำนาจต่อรอง เมื่อมีโมเดลระดับสูงจากหลายประเทศ ลูกค้าไม่จำเป็นต้องผูกกับผู้ให้บริการเพียงไม่กี่ราย

ตรงนี้ต่างหากที่การแข่งขันเริ่มน่าสนุก เพราะฝ่ายจีนไม่จำเป็นต้องชนะทุกคะแนนทดสอบถึงจะสร้างแรงกดดันได้ แค่ทำให้ความสามารถที่เคยอยู่หลังบริการราคาแพงกลายเป็นสิ่งที่ผู้เล่นจำนวนมากเข้าถึงและนำไปติดตั้งเองได้ สมการธุรกิจก็เปลี่ยนแล้ว

ผลประเมินในรายงานทางเทคนิคของคิมิ เคสามจัดให้โมเดลอยู่ในกลุ่มแนวหน้าของงานหลายประเภท ทั้งการเขียนโค้ดระยะยาว การใช้เครื่องมือ งานเชิงความรู้ การให้เหตุผล และงานด้านภาพ ขณะเดียวกันรายงานเดียวกันก็ยอมรับตรงๆ ว่าเมื่อมองภาพรวมยังมีโมเดลแบบปิดที่ทรงพลังที่สุดบางรุ่นทำได้ดีกว่า นี่เป็นรายละเอียดสำคัญ เพราะประโยคประเภทเอไอจีนแซงทุกค่ายแล้ว หรือสหรัฐฯ แพ้แล้ว ฟังง่ายแต่ไม่ตรงกับภาพจริง

การแข่งขันเอไอไม่มีเส้นชัยเส้นเดียว

โมเดลหนึ่งอาจเด่นเรื่องเขียนโปรแกรม อีกตัวเก่งงานภาพ อีกตัวทำงานเป็นเอเจนต์ได้นานกว่า อีกตัวต้นทุนถูกกว่า หรือมีระบบความปลอดภัยที่เหมาะกับองค์กรกว่า การตัดสินจากตารางคะแนนชุดเดียวจึงคล้ายเลือกคอมพิวเตอร์จากความเร็วซีพียูเพียงตัวเลขเดียว ทั้งที่เวลาใช้งานยังมีแรม ซอฟต์แวร์ แบตเตอรี่ ราคา และระบบนิเวศเข้ามาเกี่ยวด้วย

ประเด็นที่ควรจับตาหลังจากนี้จึงไม่ใช่ถามซ้ำว่าเอไอจีนก๊อปหรือไม่ก๊อป แต่ดูว่าเทคนิคใหม่จากจีนถูกนักพัฒนาทั่วโลกนำไปใช้แค่ไหน โมเดลเปิดจะกดต้นทุนบริการเอไอลงได้เท่าไร และบริษัทที่เคยขายความสามารถระดับสูงแบบปิดจะตอบโต้ด้วยอะไร เพราะถ้าความฉลาดระดับใกล้แนวหน้ากลายเป็นของที่ดาวน์โหลดไปสร้างระบบต่อได้ การแข่งขันรอบต่อไปอาจไม่ได้อยู่ที่หน้าต่างแชตเลย แต่อยู่ในเซิร์ฟเวอร์ของบริษัท โรงงาน มหาวิทยาลัย หน่วยงานรัฐ และโปรแกรมที่คนใช้อยู่ทุกวันโดยไม่รู้ด้วยซ้ำว่าข้างในใช้โมเดลจากประเทศไหน