ศึกชิปรุ่นเก่าที่จีนกำลังเร่งผลิต และเหตุผลที่โลกมองข้ามไม่ได้

เวลาพูดถึงสงครามชิป ภาพที่โผล่มาก่อนมักเป็นชิป AI แรงๆ โรงงานระดับ 3 นาโนเมตร หรือเครื่องจักรล้ำยุคที่ราคาแพงมหาศาล แต่ของที่กำลังสร้างแรงสั่นสะเทือนต่ออุตสาหกรรมทั่วโลกกลับเป็นชิปที่เทคโนโลยีไม่ได้ใหม่เลย บางตระกูลใช้กระบวนการผลิตระดับ 28 นาโนเมตรขึ้นไป และถูกเรียกรวมๆ ว่า mature-node หรือ legacy chip

ชื่อฟังดูเหมือนของตกรุ่น แต่ความจริงชิปกลุ่มนี้อยู่รอบตัวแทบทุกวัน

รถยนต์หนึ่งคันไม่ได้ต้องการชิปประมวลผลระดับสมาร์ตโฟนทุกตำแหน่ง ระบบกระจกไฟฟ้า เซ็นเซอร์ ระบบจัดการแบตเตอรี่ ระบบควบคุมมอเตอร์ หน้าปัด เครื่องปรับอากาศ และวงจรจ่ายไฟจำนวนมากใช้ชิปที่ผลิตด้วยเทคโนโลยีเก่ากว่าได้สบาย เครื่องซักผ้า ตู้เย็น เราเตอร์ อุปกรณ์โรงงาน เครื่องมือสื่อสาร รวมถึงโครงสร้างพื้นฐานหลายชนิดก็เหมือนกัน

ตรงนี้แหละที่จีนกำลังขยายตัวแรง

ข้อมูลที่รวบรวมโดย Congressional Research Service ของสหรัฐฯ ระบุว่า ส่วนแบ่งกำลังการผลิตชิปช่วง 28–65 นาโนเมตรของจีนเพิ่มจากประมาณ 18% ในปี 2020 เป็น 31.5% ในปี 2023 และมีการประเมินว่าจีนอาจมีสัดส่วนกำลังผลิต mature-node มากกว่า 38% ของโลกภายในปี 2030 หากการขยายโรงงานเดินตามทิศทางที่วางไว้

สาเหตุหนึ่งค่อนข้างตรงไปตรงมา จีนถูกจำกัดการเข้าถึงเทคโนโลยีผลิตชิประดับสูงจากสหรัฐฯ และพันธมิตร จึงมีแรงจูงใจมหาศาลให้สร้างห่วงโซ่อุปทานของตัวเอง ตั้งแต่โรงงานผลิตชิป วัสดุ เครื่องจักร ไปจนถึงลูกค้าในประเทศ เมื่อเทคโนโลยีระดับล้ำที่สุดเข้าไม่ถึงง่าย การผลิตในจุดที่ทำได้จึงถูกเร่งอย่างหนักแทน

แล้วชิปรุ่นเก่าจะสำคัญอะไร ถ้าโลกกำลังวิ่งหา AI

คำตอบคือ AI เองก็ไม่ได้อยู่ได้ด้วย GPU เพียงตัวเดียว เซิร์ฟเวอร์หนึ่งเครื่องต้องมีวงจรจัดการพลังงาน ตัวควบคุม เซ็นเซอร์ และชิปประกอบอีกจำนวนมาก TrendForce รายงานในปี 2026 ว่าความต้องการ power management และ power devices จากเซิร์ฟเวอร์ AI รวมถึงเซิร์ฟเวอร์ทั่วไป ทำให้อัตราการใช้กำลังผลิตโรงงานเวเฟอร์ 8 นิ้วของผู้ผลิตรายใหญ่เพิ่มขึ้นจนใกล้ 90% จากประมาณ 80% ในปี 2025

นี่ทำให้คำว่า “ชิปรุ่นเก่า” ชวนเข้าใจผิดพอสมควร เทคโนโลยีอาจเก่า แต่ตลาดไม่ได้ตาย และบางช่วงกลับเกิดภาวะตึงตัวด้วยซ้ำ

สิ่งที่หลายประเทศกังวลอีกด้านคือราคา ถ้าจีนสร้างกำลังผลิตจำนวนมากและสามารถขายชิปมาตรฐานด้วยต้นทุนต่ำ ผู้ผลิตจากสหรัฐฯ ยุโรป ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ หรือไต้หวันที่แข่งขันอยู่ในตลาดเดียวกันอาจเจอแรงกดดันหนัก กระทรวงพาณิชย์สหรัฐฯ เคยเตือนว่าการเพิ่มกำลังผลิต mature-node ในจีนเริ่มสร้างแรงกดดันด้านราคา และอาจกระทบความสามารถในการแข่งขันของซัพพลายเออร์สหรัฐฯ

ภาพนี้คล้ายอุตสาหกรรมบางประเภทที่จีนเคยขยายกำลังผลิตจนกลายเป็นผู้เล่นระดับโลก แต่วงการชิปซับซ้อนกว่าเยอะ เพราะการมีโรงงานจำนวนมากไม่ได้แปลว่าจะผลิตทุกอย่างเองได้ทันที เครื่องจักร วัสดุ ซอฟต์แวร์ออกแบบ ทรัพย์สินทางปัญญา คุณภาพการผลิต และความน่าเชื่อถือในอุตสาหกรรมยานยนต์ล้วนเป็นกำแพงที่ต้องใช้เวลาสะสม

อีกเรื่องที่น่าสนใจคือมาตรการจำกัดเทคโนโลยีอาจมีผลสองด้าน ด้านหนึ่งทำให้จีนเข้าถึงเครื่องมือระดับสูงยากขึ้น แต่อีกด้านกลับสร้างตลาดขนาดใหญ่ให้บริษัทเครื่องจักรจีนพัฒนาของตัวเอง เดือนสิงหาคม 2026 Reuters รายงานว่า Samsung Electronics และ SK Hynix กำลังทดสอบเครื่องจักรผลิตชิปจากซัพพลายเออร์จีนบางรายในโรงงานของตนที่จีน เพื่อกระจายความเสี่ยงจากข้อจำกัดการนำเข้าเครื่องจักรตะวันตกในอนาคต นี่ยังไม่ใช่หลักฐานว่าจีนแทนผู้ผลิตเครื่องจักรระดับโลกได้แล้ว แต่สะท้อนว่าระบบนิเวศภายในประเทศกำลังโตขึ้นจริง

ประเด็นใหญ่จึงไม่ใช่ว่าจีนจะผลิตชิป 2 นาโนเมตรชนะใครเมื่อไร แต่คือถ้าชิปควบคุมธรรมดาๆ ที่อยู่ในรถ เครื่องจักร โรงไฟฟ้า เครื่องใช้ไฟฟ้า และระบบอุตสาหกรรมจำนวนมหาศาลค่อยๆ พึ่งกำลังผลิตจากประเทศเดียวมากขึ้น จะเกิดอะไรขึ้นกับอำนาจต่อรองของห่วงโซ่อุปทานโลก

ช่วงวิกฤตขาดแคลนชิปหลังโควิดเคยทำให้เห็นแล้วว่า ชิปราคาหลักสิบหรือหลักร้อยบาทเพียงตัวเดียวสามารถทำให้สินค้าราคาหลายแสนบาทประกอบไม่เสร็จได้ เพราะโรงงานไม่สามารถเอาชิปตัวอื่นมาเสียบแทนกันแบบหลอดไฟ

ตรงกันข้าม ถ้าจีนผลิตมากเกินไปจนเกิดการแข่งขันด้านราคา ผู้ซื้อทั่วโลกอาจได้ชิปถูกลง แต่ผู้ผลิตรายอื่นอาจลดกำลังผลิตหรือถอนตัวจากตลาดบางประเภท เมื่อเวลาผ่านไปความหลากหลายของแหล่งผลิตก็อาจลดลง กลายเป็นโจทย์ที่รัฐบาลหลายประเทศต้องเลือกระหว่างต้นทุนที่ถูกกับความมั่นคงของห่วงโซ่อุปทาน

ศึกชิปจึงไม่ได้มีสนามเดียว ด้านบนสุดคือการแข่งขันด้าน AI และกระบวนการผลิตระดับแนวหน้า ส่วนอีกสนามเป็นชิปธรรมดาที่แทบไม่มีใครเอาไปโชว์บนเวทีเปิดตัวสินค้า แต่ถูกผลิตทีละมหาศาลและฝังอยู่ในเศรษฐกิจจริงทุกชั้น

และถ้าจะมีจุดที่จีนสร้างอิทธิพลต่ออุตสาหกรรมโลกได้เร็ว สนามชิปประเภทนี้อาจสำคัญไม่แพ้การแข่งขันว่าใครทำชิปที่เล็กที่สุดได้ก่อนเลย