RAA เมื่อญี่ปุ่นแพ้สงคราม และธุรกิจบริการทางเพศถูกใช้กู้วิกฤตเศรษฐกิจหลังสงคราม

หลังญี่ปุ่นประกาศยอมแพ้สงครามโลกครั้งที่ 2 ในเดือนสิงหาคม 1945 ประเทศตกอยู่ในสภาพเสียหายอย่างหนัก เมืองจำนวนมากถูกทำลาย เศรษฐกิจหยุดชะงัก ประชาชนขาดแคลนอาหารและงาน ขณะที่กองกำลังฝ่ายสัมพันธมิตร โดยเฉพาะกองทัพสหรัฐฯ กำลังเข้ามายึดครองญี่ปุ่น

ท่ามกลางสถานการณ์ดังกล่าว รัฐบาลญี่ปุ่นต้องเผชิญกับความกังวลอีกด้าน นั่นคือ ความสัมพันธ์ระหว่างทหารฝ่ายยึดครองกับผู้หญิงญี่ปุ่น และความเสี่ยงต่อการล่วงละเมิดทางเพศ

จึงเกิดองค์กรที่รู้จักกันในชื่อ Recreation and Amusement Association หรือ RAA ขึ้นในเดือนสิงหาคม 1945

 

RAA คืออะไร?

RAA เป็นเครือข่ายสถานบันเทิงและสถานบริการที่เกิดขึ้นภายใต้การจัดการของฝ่ายญี่ปุ่นในช่วงแรกของการยึดครอง โดยมีสถานบริการทางเพศรวมอยู่ด้วย

นักวิชาการ Robert Kramm อธิบายว่า การจัดระเบียบการค้าประเวณีในช่วงนี้เป็นส่วนหนึ่งของการบริหารประเทศภายใต้การยึดครอง และเกี่ยวข้องกับความพยายามของเจ้าหน้าที่ญี่ปุ่นในการควบคุมเรื่องเพศ โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และความสัมพันธ์ระหว่างผู้ยึดครองกับประชาชนญี่ปุ่น

พูดง่าย ๆ คือ ญี่ปุ่นพยายามสร้างสิ่งที่เจ้าหน้าที่บางส่วนมองว่าเป็น “กำแพงป้องกัน” ระหว่างทหารฝ่ายสัมพันธมิตรกับผู้หญิงญี่ปุ่นทั่วไป โดยรวบรวมกิจกรรมบางส่วนให้อยู่ในสถานที่ที่รัฐสามารถควบคุมได้

 

แล้วเกี่ยวข้องกับ “การกู้เศรษฐกิจ” อย่างไร?

RAA มีเงินทุนและธุรกิจจริง มีสถานบริการเกิดขึ้นจำนวนมาก และมีผู้หญิงจำนวนมากเข้าไปทำงานในเครือข่ายดังกล่าว แต่ ไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะบอกว่า RAA เป็นนโยบายหลักที่รัฐบาลญี่ปุ่นใช้เพื่อฟื้นเศรษฐกิจประเทศ

การเข้าสู่อาชีพบริการทางเพศของผู้หญิงจำนวนหนึ่งเกิดขึ้นท่ามกลางความยากจนและความวุ่นวายหลังสงคราม บางคนถูกดึงดูดด้วยค่าตอบแทนและโอกาสในการมีรายได้ ขณะที่บริบทโดยรวมสะท้อนความเปราะบางทางเศรษฐกิจของผู้หญิงในเวลานั้น

 

ดังนั้น หากจะพูดว่า RAA “ช่วยสร้างเงินหมุนเวียน” ในเศรษฐกิจเมืองหลังสงคราม ก็พอพูดได้ แต่ถ้าบอกว่า “ญี่ปุ่นใช้ sex workers เป็นเครื่องยนต์กู้เศรษฐกิจ” จะเกินกว่าหลักฐานทางประวัติศาสตร์

 

RAA อยู่ได้ไม่นาน

RAA เริ่มดำเนินงานในปี 1945 แต่ระบบดังกล่าวอยู่ได้ไม่นาน

วันที่ 25 มีนาคม 1946 ฝ่ายยึดครองสั่งห้ามทหารฝ่ายสัมพันธมิตรเข้าใช้สถานบริการของ RAA และสถานบริการเหล่านี้ทยอยปิดตัวลงในเวลาต่อมา

อย่างไรก็ตาม การค้าบริการทางเพศไม่ได้หายไปจากสังคมญี่ปุ่น เพียงแต่เปลี่ยนรูปแบบและเข้าสู่ระบบอื่น ๆ ภายใต้การควบคุมของรัฐและสังคมในเวลาต่อมา

 

แล้วอะไรต่างหากที่ช่วยให้เศรษฐกิจญี่ปุ่นฟื้น?

ปัจจัยสำคัญกว่ามากเกิดขึ้นในช่วงปลายทศวรรษ 1940 และต้นทศวรรษ 1950

ญี่ปุ่นได้รับการปฏิรูปทางเศรษฐกิจ มีการฟื้นฟูภาคอุตสาหกรรม การพัฒนาโครงสร้างการค้า และการกลับเข้าสู่เศรษฐกิจระหว่างประเทศ

 

แต่ จุดเปลี่ยนสำคัญอย่างยิ่งคือสงครามเกาหลีในปี 1950

เมื่อสงครามเกาหลีปะทุ กองกำลังสหรัฐฯ และฝ่ายสหประชาชาติต้องการสินค้า อุปกรณ์ การซ่อมบำรุง และบริการจำนวนมหาศาล ญี่ปุ่นซึ่งอยู่ใกล้พื้นที่สงครามจึงได้รับคำสั่งซื้อจำนวนมาก

กระทรวงการต่างประเทศญี่ปุ่นเองระบุว่า สงครามเกาหลีทำให้เกิดคำสั่งซื้อด้านการจัดหาและซ่อมแซมจำนวนมาก จนกลายเป็น “first postwar boom” หรือการเฟื่องฟูครั้งแรกหลังสงครามของญี่ปุ่น

นี่ต่างหากที่มีผลต่อการฟื้นตัวทางเศรษฐกิจอย่างมีนัยสำคัญ

เรื่องนี้จึงไม่ใช่แค่ประวัติศาสตร์ “ขายบริการเพื่อหาเงิน”

RAA สะท้อนด้านมืดของญี่ปุ่นหลังสงครามมากกว่า

ประเทศที่เพิ่งแพ้สงครามต้องเผชิญทั้งความยากจน ความกลัว การยึดครอง และความไม่มั่นคงทางสังคม ขณะที่ผู้หญิงจำนวนหนึ่งกลายเป็นกลุ่มที่แบกรับผลกระทบจากสถานการณ์ดังกล่าว

การที่รัฐเข้ามาจัดระบบสถานบริการทางเพศจึงสะท้อนทั้ง การควบคุมสังคม ความกังวลเรื่องความรุนแรงทางเพศ โรคติดต่อ และความสัมพันธ์ระหว่างผู้ชนะกับผู้แพ้สงคราม มากกว่าจะเป็นแผนเศรษฐกิจแบบตรงไปตรงมา

 

RAA มีอยู่จริง และมีการจัดระบบบริการทางเพศหลังญี่ปุ่นแพ้สงครามจริง

ผู้หญิงจำนวนมากเข้าสู่ระบบนี้ในช่วงที่ประเทศกำลังเผชิญวิกฤตเศรษฐกิจจริง

แต่การกล่าวว่า “ญี่ปุ่นใช้ sex workers เพื่อกู้เศรษฐกิจ” เป็นการลดทอนประวัติศาสตร์ที่ซับซ้อนเกินไป

RAA เป็นส่วนหนึ่งของการจัดการสังคมในช่วงการยึดครอง ส่วนการฟื้นตัวทางเศรษฐกิจของญี่ปุ่นมีปัจจัยหลายด้าน และหนึ่งในตัวเร่งสำคัญที่สุดคือ คำสั่งซื้อจากสงครามเกาหลีในปี 1950 ไม่ใช่รายได้จากการค้าบริการทางเพศ

เรื่องของ RAA จึงเป็นบทหนึ่งของประวัติศาสตร์หลังสงครามที่สะท้อนว่า เมื่อประเทศพังทลายจากสงคราม คนธรรมดา โดยเฉพาะผู้หญิง มักต้องแบกรับต้นทุนของการฟื้นประเทศอย่างไม่เท่าเทียมกัน