แดดเปรี้ยงแต่ฝนตกพร้อมกัน เกิดขึ้นได้ยังไง วิทยาศาสตร์มีคำตอบชัดกว่าตำนานเสือร้องไห้

เคยเจอแบบนี้ไหม เดินอยู่กลางแดดจนต้องหรี่ตา เงาต้นไม้ยังทอดชัดอยู่บนพื้น แต่อยู่ดีๆ มีหยดน้ำตกแปะลงบนแขน พอเงยหน้าขึ้นก็เห็นท้องฟ้าสว่าง พระอาทิตย์ยังอยู่ครบ แต่ฝนกลับตกลงมาเป็นเม็ดๆ บางครั้งหนักจนต้องหาที่หลบ ภาพแบบนี้ดูขัดกันจนคนสมัยก่อนเอาไปผูกเป็นเรื่องเล่าหลากหลาย ส่วนบ้านไทยบางพื้นที่ก็มีคำพูดทำนองว่าเป็นช่วงที่เสือร้องไห้หรือเสือทำอะไรสักอย่างอยู่ในป่า

ทางอุตุนิยมวิทยาไม่ได้มีอะไรเหนือธรรมชาติเลย สิ่งที่เห็นคือฝนแบบเฉพาะจุดซึ่งเกิดพร้อมกับการที่แสงอาทิตย์ยังส่องมาถึงตำแหน่งที่ยืนอยู่ได้ ในภาษาอังกฤษมักเรียกกันว่า sunshower หรือพูดง่ายๆ ว่า ฝนตกทั้งที่แดดยังออก

จุดที่ทำให้หลายคนงงคือมักเผลอคิดว่า ถ้าฝนตก เมฆต้องปิดท้องฟ้าตรงหัวจนมืดทั้งหมด ความจริงฝนไม่จำเป็นต้องมาจากเมฆก้อนที่บังดวงอาทิตย์พอดี เมฆฝนอาจอยู่ด้านหนึ่งของท้องฟ้า ขณะที่อีกด้านเปิดโล่งจนแสงแดดส่องลอดเข้ามาได้ หรือก้อนเมฆที่ปล่อยฝนอาจมีขนาดไม่ใหญ่มากจนคลุมแนวระหว่างดวงอาทิตย์กับตัวผู้สังเกต

ฝนลักษณะนี้มักเกี่ยวข้องกับฝนซู่หรือฝนจากเมฆก้อนที่เกิดจากการพาความร้อน พื้นดินรับพลังงานจากแดดแล้วทำให้อากาศใกล้พื้นอุ่นขึ้น อากาศอุ่นที่มีความชื้นลอยสูง เมื่อขึ้นไปเจออากาศเย็นกว่าจะเริ่มควบแน่นเป็นละอองน้ำ เกิดเป็นเมฆคิวมูลัส และถ้าเมฆเติบโตมากพอ หยดน้ำรวมตัวจนมีขนาดใหญ่และหนักพอ ก็ร่วงลงมาเป็นฝน

ทีเด็ดอยู่ตรงคำว่า เฉพาะจุด นี่แหละ ฝนแบบซู่ไม่ได้กินพื้นที่กว้างเหมือนฝนจากแนวปะทะอากาศขนาดใหญ่ บางครั้งพื้นที่หนึ่งฝนเท แต่ขับรถไปอีกไม่กี่กิโลเมตรถนนกลับแห้งสนิท เมฆฝนแต่ละก้อนจึงเหมือนฝักบัวที่เปิดน้ำลงมาเฉพาะบริเวณหนึ่ง มากกว่าจะเป็นเพดานขนาดมหึมาที่ครอบทั้งจังหวัด

แล้วยังมีลมเข้ามาช่วยเพิ่มความแปลกอีก ฝนที่ตกจากฐานเมฆไม่ได้จำเป็นต้องหล่นลงในแนวดิ่งตรงเป๊ะ ระหว่างที่หยดน้ำกำลังตกผ่านชั้นบรรยากาศ ลมสามารถพัดหยดน้ำออกจากบริเวณใต้ก้อนเมฆไปด้านข้างได้ จึงเกิดสถานการณ์ที่มองไปทางหนึ่งเห็นเมฆฝน แต่บริเวณที่ยืนกลับโดนละอองหรือเม็ดฝน ทั้งที่เหนือศีรษะยังดูสว่างอยู่

ลองนึกภาพว่าดวงอาทิตย์อยู่ทางตะวันตก ส่วนเมฆฝนอยู่ค่อนไปทางตะวันออก หากแนวระหว่างดวงอาทิตย์กับตำแหน่งที่ยืนไม่มีเมฆหนาพอจะบัง แสงแดดก็เดินทางมาถึงได้ตามปกติ ขณะเดียวกันเมฆอีกก้อนหนึ่งยังสามารถปล่อยฝนลงมาตรงบริเวณเดียวกันได้ แดดกับฝนจึงไม่ได้ขัดกฎธรรมชาติ เพราะต้นทางของสองอย่างอยู่คนละตำแหน่งบนท้องฟ้า

ช่วงที่น่าเห็นภาพนี้มากคือหลังฝนก้อนหนึ่งเริ่มเคลื่อนผ่านไป ขอบฟ้าด้านดวงอาทิตย์เปิด แสงกลับมาส่องแรงแล้ว แต่ด้านหลังหรือด้านตรงข้ามยังมีฝนตกค้างอยู่ จึงเกิดภาพถนนเปียกเป็นประกายท่ามกลางแดดจัด บางครั้งเหมือนมีม่านฝนสีเงินลอยอยู่กลางอากาศ

และนี่เป็นจังหวะชั้นดีของอีกปรากฏการณ์หนึ่งที่คุ้นตามาก นั่นคือ รุ้งกินน้ำ เพราะการมองเห็นรุ้งต้องมีทั้งแสงอาทิตย์และหยดน้ำอยู่ในตำแหน่งเหมาะสม แสงเข้าสู่หยดน้ำแล้วเกิดการหักเห การสะท้อนภายใน และการแยกสี ถ้าหันหลังให้ดวงอาทิตย์แล้วมองไปยังบริเวณที่มีฝน มีโอกาสเห็นรุ้งอยู่ฝั่งตรงข้ามกับดวงอาทิตย์ ยิ่งดวงอาทิตย์อยู่ค่อนข้างต่ำ เช่น ช่วงเช้าหรือบ่ายแก่ๆ ตำแหน่งรุ้งก็ยิ่งสังเกตง่าย

ส่วนเรื่องเล่าพื้นบ้านเกี่ยวกับฝนตกแดดออกไม่ได้มีเฉพาะไทย หลายวัฒนธรรมทั่วโลกมีคำอธิบายแปลกๆ ผูกกับสัตว์ การแต่งงาน หรือเหตุการณ์เหนือธรรมชาติ เพราะสภาพอากาศแบบนี้ดูผิดจากภาพจำว่าแดดต้องคู่กับฟ้าใส ส่วนฝนต้องคู่กับท้องฟ้ามืด การสร้างเรื่องเล่าจึงเป็นวิธีอธิบายธรรมชาติในยุคที่ยังไม่มีเรดาร์ฝน ภาพดาวเทียม และความรู้เรื่องการพาความร้อนในบรรยากาศแบบทุกวันนี้

ที่น่าสนุกคือครั้งหน้าถ้าเจอแดดเปรี้ยงพร้อมฝน ไม่ต้องรีบสงสัยว่าท้องฟ้ากำลังรวน ลองมองรอบๆ แทน อาจเห็นต้นเหตุอยู่ไม่ไกลเลย ด้านหนึ่งเป็นท้องฟ้าเปิดที่ปล่อยแสงอาทิตย์เข้ามา อีกด้านเป็นเมฆก้อนสีเทาที่กำลังเทฝนลงมา และถ้าตำแหน่งพอดี หันหลังให้แดดแล้วมองเข้าหาฝนไว้ อาจได้รุ้งกินน้ำเป็นของแถมอีกหนึ่งวง

สรุปแบบจำง่ายสุด ฝนตกแดดออกเกิดได้เพราะ เมฆฝนไม่จำเป็นต้องบังดวงอาทิตย์ ฝนตกจากเมฆเฉพาะบริเวณหนึ่ง ขณะที่แสงเดินทางมาจากอีกทิศหนึ่ง และลมยังพัดหยดฝนออกจากใต้ก้อนเมฆได้ด้วย สิ่งที่คนโบราณมองว่าแปลกประหลาดจึงเป็นตัวอย่างสวยๆ ของการที่บรรยากาศสามารถมีทั้งแดด เมฆ ลม และฝนเกิดอยู่ใกล้กันในเวลาเดียวกันได้พอดี