เลขเลเซอร์ไอดีหลังบัตรประชาชนคืออะไร และทำไมไม่ควรถ่ายส่งให้ใครแบบไม่ระวัง

เลขเล็กหลังบัตร ที่ไม่ควรมองเป็นแค่ตัวหนังสือธรรมดา

พลิกบัตรประชาชนไปด้านหลัง จะเห็นชุดอักษรกับตัวเลขอยู่ใกล้แถบบาร์โค้ด หน้าตาประมาณ AA0-0000000-00 หลายคนเรียกกันว่า เลขเลเซอร์ไอดี หรือเลขรหัสกำกับบัตร จุดสำคัญคือมันไม่ใช่เลขบัตรประชาชน 13 หลักที่ย้ายติดตัวไปตลอด แต่เป็นรหัสที่ผูกกับบัตรประชาชนใบนั้นโดยเฉพาะ จึงช่วยให้ระบบตรวจสอบได้ว่า ข้อมูลที่กรอกมาจากบัตรใบใด และบัตรใบนั้นยังตรงกับข้อมูลในฐานทะเบียนหรือไม่

โครงสร้างที่เห็นทั่วไปมี 12 ตัว ไม่นับขีดคั่น สองตัวแรกเป็นอักษรภาษาอังกฤษ ตั้งแต่ตัวที่สามเป็นตัวเลขทั้งหมด ตรงนี้เองที่ทำให้กรอกผิดกันบ่อย โดยเฉพาะเลขศูนย์กับตัวโอ หรืออักษรบางตัวที่รูปทรงคล้ายกัน กรมการปกครองเคยยกตัวอย่างกรณีหลังบัตรเป็น ME0 แต่ถูกพิมพ์เป็น MEO พอระบบแจ้งว่าเลขหลังบัตรไม่ถูกต้อง หลายคนจึงคิดว่าฐานข้อมูลมีปัญหา ทั้งที่จริงแค่อ่านตัวอักษรคลาดไปหนึ่งตำแหน่ง

แล้วรหัสนี้เอาไว้ทำอะไร
บริการออนไลน์บางแห่งใช้เลขประจำตัวประชาชน 13 หลักร่วมกับเลขหลังบัตร เพื่อตรวจสอบตัวตนหรือสถานะของบัตร ตัวอย่างที่พบได้ในบริการภาครัฐคือการยื่นคำขอทางทะเบียน การแจ้งเหตุจำเป็นเกี่ยวกับการเลือกตั้ง หรือขั้นตอนลงทะเบียนบางระบบ รูปแบบช่องกรอกของกรมการปกครองเองก็แสดงตัวอย่าง AA0-0000000-00 ชัดเจน จึงพอมองภาพได้ว่าเลขชุดนี้ทำหน้าที่เหมือนรหัสอ้างอิงของตัวบัตร ไม่ใช่รหัสลับสำหรับกดเงิน และไม่ใช่รหัสผ่านที่ผู้ถือบัตรตั้งขึ้นเอง

ประเด็นที่คนมักพลาดคือ เห็นว่ามันพิมพ์อยู่บนบัตรเลยคิดว่าเปิดเผยได้เหมือนชื่อหรือวันหมดอายุ ทั้งที่สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ระบุไว้ตรงๆ ว่า ไม่ควรจัดเก็บสำเนาหรือรูปถ่ายด้านหลังบัตรประชาชน เพราะเลขหลังบัตรอาจถูกใช้ยืนยันตัวตนหรือทำธุรกรรมในบางกรณี หากข้อมูลรั่วไหลก็อาจสร้างความเสียหายได้ นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมเวลาโพสต์ภาพบัตรลงกลุ่ม ขอความช่วยเหลือเรื่องเอกสาร หรือส่งให้ร้านค้าทางแชต การปิดแค่เลข 13 หลักด้านหน้าแต่ปล่อยด้านหลังชัดเต็มภาพ ยังถือว่าเสี่ยงอยู่

ด้านหน้าบอกว่าเป็นใคร ด้านหลังช่วยบอกว่าเป็นบัตรใบไหน

ประโยคนี้จำง่ายและใช้ได้ตรงจุด เลข 13 หลักระบุตัวบุคคล ส่วนเลเซอร์ไอดีช่วยระบุตัวบัตร เมื่อมีการทำบัตรใหม่เพราะหมดอายุ สูญหาย ชำรุด หรือเปลี่ยนข้อมูล บัตรใบเก่าจะไม่ควรถูกนำกลับมาใช้กับบริการออนไลน์ กรมการปกครองมีคำอธิบายว่าการกรอกเลขหลังบัตรจากใบเก่าที่เคยแจ้งหาย อาจทำให้ระบบแจ้งว่าเลขไม่ถูกต้อง เพราะระบบตรวจสอบกับบัตรที่ใช้งานอยู่ ไม่ได้ดูเพียงว่าชุดตัวอักษรนั้นเคยมีจริงหรือไม่

ถ้ามีหน่วยงานขอภาพบัตรทั้งสองด้าน อย่าเพิ่งส่งแบบเต็มใบในทันที ควรถามก่อนว่าต้องใช้ด้านหลังจริงหรือไม่ ใช้เพื่อวัตถุประสงค์ใด เก็บไว้นานแค่ไหน และมีช่องทางส่งที่ปลอดภัยหรือเปล่า หากใช้แค่สำเนาด้านหน้า ก็ตัดด้านหลังออกไปได้เลย หากจำเป็นต้องส่งสำเนา ควรเขียนกำกับวัตถุประสงค์ ชื่อผู้รับ และวันที่ใช้งานให้ชัด พร้อมปิดข้อมูลส่วนที่ไม่จำเป็น การส่งผ่านแชตส่วนตัวก็ไม่ได้แปลว่าปลอดภัยเสมอ เพราะภาพอาจค้างในเครื่อง ปรากฏในระบบสำรองข้อมูล หรือถูกส่งต่อโดยไม่ตั้งใจ

สิ่งที่ไม่ควรทำเด็ดขาด คือถ่ายหน้าบัตรคู่หลังบัตรวางไว้ในภาพเดียว แล้วโพสต์สาธารณะเพื่อถามเรื่องสมัครงาน รับพัสดุ เปิดบัญชี หรือยืนยันอายุ ภาพเดียวอาจรวมชื่อ นามสกุล เลขประจำตัว วันเกิด ที่อยู่ รูปใบหน้า และเลเซอร์ไอดีไว้เกือบครบชุด ต่อให้ผู้พบเห็นใช้ข้อมูลเหล่านั้นทำธุรกรรมไม่สำเร็จทันที ก็ยังนำไปประกอบการหลอกถามข้อมูลส่วนอื่นต่อได้ เช่น โทรมาอ้างว่าติดต่อจากหน่วยงานแล้วบอกข้อมูลบนบัตรเพื่อสร้างความน่าเชื่อถือ

ถ้าเคยส่งภาพด้านหลังไปแล้ว ไม่ต้องตกใจจนทำอะไรไม่ถูก ให้เริ่มจากลบโพสต์หรือยกเลิกการแชร์ ขอให้ผู้รับลบไฟล์ ตรวจสอบบัญชีและบริการที่เคยใช้ข้อมูลบัตร เปิดการแจ้งเตือนธุรกรรม และระวังสายโทรเข้าที่รู้ข้อมูลส่วนตัวมากผิดปกติ กรณีสงสัยว่าบัตรถูกนำไปใช้ หรือระบบราชการแจ้งว่าเลขหลังบัตรไม่ถูกต้องทั้งที่กรอกครบ ควรติดต่อสายด่วนกรมการปกครอง 1548 หรือส่วนทะเบียนบัตรประชาชนเพื่อให้ตรวจสอบจากข้อมูลจริง แทนการส่งรูปบัตรให้บุคคลแปลกหน้าในอินเทอร์เน็ตช่วยดู

สรุปให้จำติดหัว เลเซอร์ไอดีไม่ใช่เลขประดับบัตร แต่เป็นข้อมูลยืนยันตัวตนที่ควรเปิดเผยเท่าที่จำเป็น