ทำไม พ่อค้า แม่ค้า ถึง กลัว ภาษี ทั้งที่ ยอดขาย สูง ไม่ได้ แปลว่า กำไร เยอะ

คนขายไม่ได้กลัวภาษีอย่างเดียว แต่กลัวตัวเลขที่ไม่เคยจด

เวลาพูดเรื่องภาษีกับพ่อค้าแม่ค้า ภาพที่เจอบ่อยคือสีหน้าเริ่มตึงทันที บางร้านขายดีทุกวัน เงินเข้าบัญชีตลอด แต่พอถามว่าปีหนึ่งมียอดขายเท่าไร ต้นทุนเท่าไร กำไรเหลือเท่าไร กลับตอบไม่ได้ชัด จุดนี้แหละที่ทำให้คำว่า ภาษี ฟังเหมือนของน่ากลัว เพราะไม่รู้ว่าตัวเลขปลายทางจะออกมาเท่าไร และไม่รู้ว่าที่ผ่านมาเผลอทำอะไรขาดไปบ้าง

สาเหตุแรกคือหลายร้านเผลอเอา ยอดขาย ไปคิดรวมกับ กำไร ทั้งที่สองอย่างนี้คนละเรื่อง ร้านขายของได้เดือนละ 100,000 บาท ไม่ได้แปลว่าเหลือ 100,000 บาท ยังมีต้นทุนสินค้า ค่าขนส่ง ค่าเช่า ค่ากล่อง ค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์ม ค่าโฆษณา ของเสีย และเงินที่ต้องหมุนซื้อของรอบใหม่ พอได้ยินว่ามีเงินเข้าหลายแสน จึงกลัวว่าจะถูกคิดภาษีจากเงินเข้าทั้งก้อน ทั้งที่ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาโดยหลักคำนวณจากเงินได้หลังหักค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อนตามสิทธิ ส่วนค่าใช้จ่ายจะหักจริงหรือหักเหมาได้แค่ไหน ต้องดูประเภทกิจการ ไม่ใช่หยิบอัตราเดียวมาใช้กับทุกร้าน

อีกเรื่องที่ทำให้สับสนคือ มีหน้าที่ยื่นแบบ ไม่ได้แปลว่าต้องมีภาษีจ่ายเสมอ บางรายรายได้ถึงเกณฑ์ต้องยื่น แต่พอหักค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อนแล้ว เงินได้สุทธิอาจยังอยู่ในช่วงยกเว้น 150,000 บาทแรกก็ได้ ทว่าคนขายจำนวนไม่น้อยไม่เคยแยกสองคำนี้ พอได้ยินคำว่าให้ยื่นภาษี ก็แปลในหัวทันทีว่าต้องเสียเงินก้อนใหญ่ เลยเลือกไม่แตะเรื่องนี้ตั้งแต่ต้น

ความกลัวจะหนักขึ้นเมื่อกิจการเดินมาหลายปีโดยไม่มีบัญชี รายรับปนกับเงินส่วนตัว ซื้อของจากตลาดแล้วไม่ได้เก็บหลักฐาน ลูกค้าบางคนโอน บางคนจ่ายสด บางยอดเป็นเงินยืม บางยอดเป็นเงินคืน แต่ทุกอย่างไหลเข้าบัญชีเดียวกันหมด พอถึงวันที่ต้องอธิบาย ตัวเลขแต่ละก้อนจึงไม่มีป้ายบอกว่าเป็นอะไร นี่ไม่ใช่ปัญหาของคนขายไม่เก่งนะ หลายร้านขายเก่งมาก แต่ระบบหลังร้านยังตามยอดขายไม่ทัน

ส่วนร้านออนไลน์ยิ่งรู้สึกว่าหลบสายตายากขึ้น เพราะข้อมูลทางการเงินและข้อมูลจากแพลตฟอร์มมีร่องรอยมากกว่าเดิม กฎหมายกำหนดให้สถาบันการเงินและผู้ให้บริการเงินอิเล็กทรอนิกส์รายงานธุรกรรมลักษณะเฉพาะ เช่น รับฝากหรือรับโอนรวมตั้งแต่ 3,000 ครั้งต่อปี หรืออย่างน้อย 400 ครั้งและยอดรวมตั้งแต่ 2 ล้านบาทต่อปี ขณะเดียวกันแพลตฟอร์มอิเล็กทรอนิกส์บางกลุ่มที่เข้าเกณฑ์ก็มีหน้าที่นำส่งข้อมูลรายรับของผู้ขายให้กรมสรรพากรตั้งแต่รอบบัญชีที่เริ่มในหรือหลังวันที่ 1 มกราคม 2567 แต่ต้องเข้าใจให้ตรงว่า เงินเข้าถึงเกณฑ์ไม่ได้แปลว่าถูกตัดสินว่าหนีภาษีทันที ข้อมูลเหล่านี้ใช้ประกอบกับข้อมูลอื่น เพียงแต่ถ้าตัวเลขที่ยื่นต่างจากร่องรอยมาก การอธิบายก็จะยากขึ้น

จุดที่ทำให้หลายร้านใจหายที่สุดมักเป็นเส้นรายรับ 1.8 ล้านบาทต่อปี เพราะเมื่อรายรับจากการขายสินค้าหรือให้บริการเกินเกณฑ์นี้ โดยทั่วไปต้องยื่นจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มภายใน 30 วันนับจากวันที่รายรับเกิน จากเดิมที่เคยคิดภาษีปีละครั้ง กลายเป็นต้องดูภาษีขาย ภาษีซื้อ เอกสาร และแบบรายเดือน ร้านที่กำไรบางแต่ตั้งราคาไว้แน่นจะรู้สึกว่าถูกบีบทันที โดยเฉพาะร้านที่เพิ่งมารู้ตัวตอนยอดเกินไปแล้วหลายเดือน

ยังมีเรื่องภาษีครึ่งปีที่คนขายเล็กหลายรายไม่รู้ เงินได้จากกิจการตามมาตรา 40(5) ถึง 40(8) อยู่ในกลุ่มที่เกี่ยวข้องกับแบบ ภ.ง.ด.94 ช่วงครึ่งปี แล้วปลายปียังต้องนำมาคำนวณในแบบประจำปีอีกที พอไม่เคยรู้ว่ามีรอบครึ่งปี ความรู้สึกจึงเหมือนกติกาโผล่มาทีละด่าน ทั้งที่จริงระบบเปิดให้ภาษีที่ชำระครึ่งปีนำไปเครดิตตอนปลายปีได้

ความกลัวอีกก้อนมาจากเรื่องย้อนหลัง ถ้ายื่นช้าหรือชำระไม่ครบ เงินเพิ่มอาจคิดร้อยละ 1.5 ต่อเดือนหรือเศษของเดือน และกรณีถูกตรวจพบว่าขาด อาจมีเบี้ยปรับตามเงื่อนไขกฎหมายตามมา ประโยคเล่าต่อกันในตลาดจึงมักกลายเป็นเรื่องใหญ่ เช่น โดนย้อนหลังจนร้านพัง ทั้งที่แต่ละกรณีต่างกันมาก บางรายยอดสูงจริง บางรายไม่มีหลักฐานต้นทุน บางรายปล่อยหลายปี และบางรายแค่ยื่นแก้ไขแล้วจัดระบบใหม่ได้

แก่นของความกลัวจึงไม่ใช่แค่ไม่อยากจ่าย แต่คือไม่รู้ว่าต้องจ่ายเท่าไร

ทางออกไม่ได้เริ่มจากซื้อโปรแกรมแพง แค่แยกบัญชีร้านออกจากบัญชีส่วนตัว จดยอดขายสดและยอดโอนทุกวัน เก็บหลักฐานซื้อของ แยกเงินคืนกับเงินยืม ตรวจยอดสะสมทุกเดือน และเช็กว่ากิจการใช้ค่าใช้จ่ายแบบไหนได้ เท่านี้ภาพจะชัดขึ้นเยอะ ร้านที่เห็นกำไรจริงจะวางราคาได้ดีขึ้น รู้ว่าควรสำรองเงินเท่าไร และรู้ล่วงหน้าว่าใกล้เกณฑ์ภาษีมูลค่าเพิ่มหรือยัง

ภาษีดูน่ากลัวที่สุดตอนตัวเลขทั้งร้านอยู่ในความจำ แต่พอทุกยอดมีที่มา ความกลัวจะเหลือแค่กติกาที่จัดการได้