กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด อาการแบบไหนต้องรีบไปโรงพยาบาล พร้อมวิธีลดความเสี่ยงที่ทำได้จริง

เจ็บหน้าอกครั้งเดียว ก็ไม่ควรเดาเอง

กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดไม่ได้เริ่มด้วยภาพล้มฟุบเสมอไป บางครั้งมันเริ่มตอนเดินขึ้นบันได รีบเดินไปขึ้นรถ ยกของหนัก กินอิ่มมาก หรือเจอความเครียด แล้วมีอาการแน่นกลางอกเหมือนถูกกด บีบ รัด หรือมีของหนักวางอยู่ พอหยุดพักอาการก็ดีขึ้น หลายคนเลยปล่อยผ่าน คิดว่าเป็นกรดไหลย้อน กล้ามเนื้ออักเสบ หรือพักผ่อนน้อย ทั้งที่หัวใจกำลังส่งสัญญาณว่าปริมาณเลือดและออกซิเจนไปเลี้ยงไม่พอกับความต้องการ

คำว่า “ขาดเลือด” กับ “กล้ามเนื้อหัวใจตาย” ไม่ใช่คำเดียวกัน
ภาวะขาดเลือดเกิดเมื่อหลอดเลือดโคโรนารีที่เลี้ยงหัวใจตีบ แคบ เกร็ง หรือถูกลิ่มเลือดอุดกั้น ทำให้กล้ามเนื้อหัวใจได้ออกซิเจนน้อยลง ถ้าเลือดไหลกลับมาได้ทัน เซลล์หัวใจอาจยังไม่ตายและแสดงออกเป็นอาการเจ็บแน่นหน้าอกหรือแองไจนา แต่ถ้าหลอดเลือดอุดตันรุนแรงและนานเกินไป เนื้อเยื่อหัวใจจะเริ่มเสียหาย กลายเป็นกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน หรือที่คุ้นกันว่า “หัวใจวาย” ในความหมายของ heart attack ส่วนภาวะหัวใจล้มเหลวและหัวใจหยุดเต้นเป็นคนละภาวะ แม้โรคหัวใจขาดเลือดจะเป็นสาเหตุที่นำไปสู่สองอย่างนั้นได้

อาการที่ควรจำไม่ใช่แค่ “เจ็บหน้าอกซ้าย” อาการคลาสสิกมักอยู่กลางอกหรือค่อนไปทางซ้าย รู้สึกแน่น หนัก บีบ แสบร้อน หรืออึดอัดนานหลายนาที อาจหายแล้วกลับมาใหม่ และอาจร้าวไปแขนข้างเดียวหรือสองข้าง ไหล่ หลัง คอ กราม หรือท้องส่วนบน บางรายมีหายใจไม่อิ่ม เหงื่อเย็น คลื่นไส้ หน้ามืด ใจสั่น หรืออ่อนเพลียผิดปกติร่วมด้วย จุดที่ทำให้โรคนี้น่ากลัวคือบางรายแทบไม่เจ็บหน้าอก โดยเฉพาะผู้สูงอายุ ผู้ป่วยเบาหวาน หรือผู้ที่มีอาการไม่จำเพาะ จึงอาจมีเพียงเหนื่อยง่าย จุกลิ้นปี่ คล้ายอาหารไม่ย่อย หรือหมดแรงแบบอธิบายไม่ได้

อาการแบบไหนควรโทร 1669 ทันที
ถ้าเจ็บหรือแน่นหน้าอกเกิดขึ้นใหม่ รุนแรงขึ้น เกิดตอนพัก นานเกินไม่กี่นาที หรือกลับมาเป็นซ้ำ พร้อมหอบ เหงื่อแตก ตัวเย็น คลื่นไส้ หน้ามืด หรือปวดร้าวไปแขน กราม หลัง อย่ารอดูจนเช้าและอย่าขับรถไปโรงพยาบาลเอง ให้หยุดกิจกรรม นั่งหรือนอนในจุดปลอดภัย โทรสายด่วนการแพทย์ฉุกเฉิน 1669 และบอกเวลาเริ่มอาการให้ชัด ระหว่างรอไม่ควรกินยาของคนอื่นหรือเพิ่มขนาดยาเอง หากมียาไนโตรกลีเซอรินที่แพทย์สั่งไว้ ให้ใช้ตามแผนเดิมเท่านั้น ส่วนยาชนิดอื่นให้ทำตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่หรือบุคลากรทางการแพทย์ เพราะบางคนมีประวัติแพ้ยา เลือดออกง่าย หรือมีข้อห้ามที่มองจากภายนอกไม่เห็น

พอถึงโรงพยาบาล การวินิจฉัยไม่ได้ดูจากตำแหน่งเจ็บอย่างเดียว แพทย์จะประเมินลักษณะอาการ ปัจจัยเสี่ยง ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ และตรวจเลือดหาโทรโปนินซึ่งเป็นโปรตีนที่สูงขึ้นเมื่อกล้ามเนื้อหัวใจบาดเจ็บ บางครั้งต้องตรวจซ้ำตามเวลา เพราะระยะแรกผลอาจยังไม่ชัด อาจมีอัลตราซาวนด์หัวใจ การทดสอบสมรรถภาพหัวใจ เอกซเรย์คอมพิวเตอร์หลอดเลือดหัวใจ หรือสวนหลอดเลือดหัวใจตามความเร่งด่วนและความเหมาะสม จึงไม่ควรสรุปเองจากผลตรวจสุขภาพครั้งเก่าว่า “หัวใจปกติแน่นอน” เมื่อมีอาการใหม่เกิดขึ้น

การรักษาขึ้นกับว่าหลอดเลือดตีบแบบเรื้อรังหรือกำลังเกิดกลุ่มอาการหลอดเลือดหัวใจเฉียบพลัน เป้าหมายคือทำให้เลือดกลับไปเลี้ยงหัวใจ ลดการเกิดลิ่มเลือด ลดภาระงานของหัวใจ และป้องกันเหตุซ้ำ แผนรักษาอาจมีทั้งยาต้านเกล็ดเลือด ยาลดไขมันกลุ่มสแตติน ยาควบคุมชีพจรหรือความดัน ยาขยายหลอดเลือด การทำบอลลูนใส่ขดลวด หรือผ่าตัดทำทางเบี่ยงหลอดเลือดหัวใจ ไม่มีสูตรเดียวใช้ได้กับทุกคน และไม่ควรหยุดยาเองเมื่ออาการดีขึ้น เพราะอาการหายไม่ได้แปลว่าคราบไขมันหรือลิ่มเลือดหายไปแล้ว

คนที่ดูแข็งแรงก็มีความเสี่ยงได้
ตัวเร่งสำคัญมีทั้งการสูบบุหรี่หรือรับควันบุหรี่ ความดันสูง ไขมันในเลือดสูง เบาหวาน น้ำหนักเกิน ไม่ค่อยเคลื่อนไหว โรคไตเรื้อรัง ประวัติครอบครัวเป็นโรคหลอดเลือดหัวใจเร็ว และอายุที่เพิ่มขึ้น หลายปัจจัยไม่ทำให้เจ็บทันที จึงต้องอาศัยการตรวจจริง ไม่ใช่ดูจากรูปร่างภายนอก คนผอมอาจมีไขมัน LDL สูง คนออกกำลังกายอาจยังมีความดันหรือพันธุกรรมเสี่ยง ส่วนคนที่เคยใส่ขดลวดแล้วก็ยังต้องคุมปัจจัยเสี่ยงต่อ เพราะขดลวดแก้ตำแหน่งตีบ ไม่ได้ลบโรคหลอดเลือดทั้งระบบ

สิ่งที่ทำได้ในชีวิตประจำวันคือเลิกบุหรี่ คุมความดัน น้ำตาล และไขมันตามเป้าหมายที่แพทย์กำหนด เลือกอาหารที่ลดไขมันทรานส์และของเค็ม เพิ่มผัก ผลไม้ ธัญพืชไม่ขัดสี และโปรตีนที่เหมาะสม ขยับร่างกายสม่ำเสมอตามสภาพหัวใจ นอนให้พอ กินยาตรงเวลา และไปติดตามนัด ผู้ที่เพิ่งผ่านภาวะหัวใจขาดเลือดควรถามเรื่องโปรแกรมฟื้นฟูสมรรถภาพหัวใจ เพราะช่วยวางแผนการออกกำลัง อาหาร ยา และการกลับไปใช้ชีวิตอย่างปลอดภัยได้เป็นระบบ

จำประโยคเดียวไว้: เจ็บแน่นอกแบบใหม่ อย่ารอให้แน่ใจก่อนค่อยขอความช่วยเหลือ

บทความนี้ใช้เพื่อทำความเข้าใจโรค ไม่แทนการตรวจวินิจฉัย หากกำลังมีอาการแน่นหน้าอก หายใจไม่อิ่ม เหงื่อเย็น หน้ามืด หรือปวดร้าว ให้ติดต่อ 1669 ทันที