รู้จักทากใบไม้ป่าชายเลน ทากทะเลที่เก็บคลอโรพลาสต์ไว้สังเคราะห์แสง

ทากใบไม้ป่าชายเลน มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Elysia bangtawaensis เป็นทากทะเลในกลุ่มซาโคกลอสซา (Sacoglossa) ซึ่งมีความสามารถพิเศษในการเก็บคลอโรพลาสต์จากสาหร่ายไว้ภายในเซลล์ของตัวเอง จึงมักถูกเรียกว่าเป็นหนึ่งในกลุ่ม “ทากสังเคราะห์แสง”

สัตว์ชนิดนี้อาศัยอยู่ในถิ่นอาศัยเฉพาะ เช่น ป่าชายเลน แอ่งน้ำตื้น และทางระบายน้ำบริเวณเขตน้ำขึ้นน้ำลง ไม่ใช่สัตว์น้ำจืดอย่างที่หลายคนอาจเข้าใจผิด ลำตัวมีสีเขียว รูปร่างแบนและกว้าง ส่วนข้างลำตัวหรือพาราโพเดียสามารถกางออกคล้ายใบไม้ โดยมีขอบสีขาวและจุดสีส้มหรือสีเหลืองกระจายอยู่ทั่วตัว

เก็บคลอโรพลาสต์จากสาหร่ายมาใช้ต่อ

ความน่าอัศจรรย์ของทากใบไม้ป่าชายเลนอยู่ที่กระบวนการดำรงชีวิตทางชีววิทยาที่เรียกว่า เคลปโตพลาสตี (Kleptoplasty)

ทากชนิดนี้กินสาหร่ายสีเขียวขนาดเล็กเป็นอาหาร โดยมีรายงานว่าสาหร่ายที่เกี่ยวข้องกับมันคือ Boodleopsis cf. pusilla หลังจากกินสาหร่ายเข้าไป ทากจะย่อยส่วนอื่น แต่เก็บคลอโรพลาสต์บางส่วนไว้ในเซลล์ของต่อมย่อยอาหาร คลอโรพลาสต์เหล่านี้ยังสามารถทำงานและสังเคราะห์แสงต่อภายในตัวทากได้

การศึกษาตัวอย่าง E. bangtawaensis ที่ไม่ได้สัมผัสสาหร่ายเป็นเวลา 20 วัน พบว่ามันยังคงมีกระบวนการสังเคราะห์แสงและผลิตออกซิเจนได้ภายใต้แสงสลัว จึงมีหลักฐานว่าคลอโรพลาสต์ที่เก็บไว้ยังทำงานจริง ไม่ได้เป็นเพียงสีเขียวที่ติดอยู่ในเนื้อเยื่อเท่านั้น

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรเข้าใจว่าทากชนิดนี้สามารถดำรงชีวิตด้วยแสงเพียงอย่างเดียวเหมือนพืช งานศึกษาพบว่ามันสามารถอยู่โดยไม่มีอาหารได้นานประมาณ 2–3 เดือน แต่ลำตัวจะค่อย ๆ เล็กลงและสีเขียวเปลี่ยนเป็นสีเหลือง เมื่อได้กินสาหร่ายอีกครั้งจึงกลับมามีสีและขนาดใกล้เคียงเดิม

แม้ทากจะกางส่วนข้างลำตัวออก แต่ไม่ได้หมายความว่ามันชอบแสงแดดจัดเสมอไป การสังเกตพบว่าทากป่าชายเลนกลุ่มนี้มักอยู่ในพื้นที่ร่ม และอาจหุบลำตัวหรือเคลื่อนหนีเมื่อได้รับแสงแรงเกินไป

รูปร่างสีเขียวที่คล้ายใบไม้ทำให้มันดูกลมกลืนกับสาหร่ายและเศษวัสดุในป่าชายเลน แต่หลักฐานที่มีอยู่ยังไม่เพียงพอจะฟันธงว่าลักษณะดังกล่าวมีหน้าที่เพื่อพรางตัวจากผู้ล่าโดยตรง

การพบทากใบไม้ชนิดนี้จึงสะท้อนให้เห็นว่าบริเวณนั้นยังมีสาหร่ายอาหารและสภาพถิ่นอาศัยเฉพาะที่มันต้องการ อย่างไรก็ตาม ไม่ควรใช้การพบหรือไม่พบทากเพียงชนิดเดียวเป็นตัวตัดสินความอุดมสมบูรณ์ของป่าชายเลนทั้งหมด เพราะยังต้องพิจารณาคุณภาพน้ำ ความหลากหลายของสิ่งมีชีวิต และสภาพแวดล้อมด้านอื่นร่วมด้วย