เคยมีประธาน กกต. ติดคุกจริง แต่ไม่ใช่คนที่ดำรงตำแหน่งอยู่ตอนนี้

คำตอบคือ เคย และมีคำพิพากษาถึงที่สุดจริง

แต่ต้องแยกชื่อกับช่วงเวลาให้ชัดก่อนครับ เพราะคำว่า “ประธาน กกต.” อาจทำให้หลายคนเข้าใจว่าเป็นผู้ดำรงตำแหน่งอยู่ในขณะนี้ ทั้งที่กรณีติดคุกซึ่งถูกพูดถึงในประวัติศาสตร์การเมืองไทย หมายถึง พล.ต.อ.วาสนา เพิ่มลาภ อดีตประธานคณะกรรมการการเลือกตั้ง ไม่ใช่นายณรงค์ กลั่นวารินทร์ ประธาน กกต. คนปัจจุบัน ซึ่งเริ่มดำรงตำแหน่งเมื่อวันที่ 7 ธันวาคม 2568

คดีที่ยืนยันชัดว่าอดีตประธาน กกต. ต้องเข้าเรือนจำ

วันที่ 3 มิถุนายน 2559 ศาลฎีกาพิพากษายืนให้จำคุก พล.ต.อ.วาสนา เพิ่มลาภ และนายปริญญา นาคฉัตรีย์ อดีตกรรมการ กกต. คนละ 2 ปี โดยไม่รอการลงโทษ พร้อมเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง 10 ปี หลังถูกฟ้องเรื่องการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบจากการไม่เร่งสอบสวนข้อกล่าวหาว่า พรรคไทยรักไทยจ้างพรรคการเมืองขนาดเล็กลงสมัครรับเลือกตั้งในปี 2549

หัวใจของคดีไม่ได้อยู่ที่การพิพากษาว่าอดีต กกต. เป็นผู้จ่ายเงินหรือร่วมรับเงิน แต่เป็นเรื่องการใช้อำนาจหน้าที่ของผู้ควบคุมการเลือกตั้ง ศาลเห็นว่าการสอบสวนข้อร้องเรียนสำคัญถูกปล่อยให้ล่าช้า ทั้งที่ตำแหน่ง กกต. ต้องรักษาความเป็นกลางและดำเนินการตามหน้าที่อย่างเคร่งครัด เมื่อคำพิพากษาศาลฎีกาออกมาและไม่รอการลงโทษ ทั้งสองจึงถูกนำตัวเข้าเรือนจำทันที กรณีนี้จึงตอบคำถามได้ตรงที่สุดว่า ประเทศไทยเคยมีอดีตประธาน กกต. ถูกจำคุกจริง

เหตุใดบางคนจำว่าโทษ 4 ปี บางคนจำว่า 2 ปี

เพราะ พล.ต.อ.วาสนาเกี่ยวข้องกับคดีมากกว่าหนึ่งคดี และรายละเอียดถูกนำมาเล่าปะปนกันอยู่บ่อยครับ คดีแรกเกิดจากการจัดเลือกตั้งใหม่บางเขตเมื่อวันที่ 23 เมษายน 2549 ศาลชั้นต้นพิพากษาเมื่อวันที่ 25 กรกฎาคม 2549 ให้จำคุกอดีต กกต. สามคน คนละ 4 ปี ไม่รอการลงโทษ และเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง 10 ปี พล.ต.อ.วาสนากับพวกถูกคุมขังอยู่ 3 วัน 3 คืน ก่อนจะได้รับการประกันตัว

แต่คดีโทษ 4 ปีนั้นไม่ได้จบลงด้วยคำพิพากษาลงโทษถึงที่สุด เพราะในปี 2556 ศาลฎีกาพิพากษายกฟ้อง โดยเห็นว่าโจทก์ไม่ใช่ผู้เสียหายโดยตรงและไม่มีอำนาจฟ้อง ดังนั้นการพูดว่า “ศาลฎีกาจำคุก 4 ปี” จึงไม่ถูกต้อง โทษ 4 ปีเป็นคำพิพากษาของศาลล่าง ส่วนผลสุดท้ายของคดีนั้นคือยกฟ้องด้วยเหตุทางกฎหมายเรื่องอำนาจฟ้อง

ส่วนโทษจำคุก 2 ปีในปี 2559 เป็นอีกคดีหนึ่ง และเป็นคำพิพากษาศาลฎีกาที่ถึงที่สุด คดีนี้ต่างหากที่ทำให้อดีตประธาน กกต. ต้องเข้าเรือนจำเพื่อรับโทษตามคำพิพากษา การแยกสองคดีออกจากกันจึงสำคัญมาก ไม่เช่นนั้นตัวเลข 4 ปี 2 ปี และช่วงเวลาที่ถูกขังจะดูขัดแย้งกันเอง

คำว่า “ติดคุก” ในข่าวการเมืองต้องดูให้ครบสามชั้น

เวลาอ่านข่าวคดีอาญา คำว่า “ถูกนำตัวเข้าเรือนจำ” ยังไม่บอกเสมอไปว่าคดีถึงที่สุดแล้ว บุคคลอาจถูกคุมขังหลังศาลชั้นต้นมีคำพิพากษา จากนั้นได้รับการประกันตัวเพื่อต่อสู้คดีในชั้นอุทธรณ์หรือฎีกาก็ได้ กรณีคดีโทษ 4 ปีของอดีต กกต. เป็นตัวอย่างชัด เพราะมีการถูกขังจริงหลังคำพิพากษาศาลชั้นต้น แต่ผลสุดท้ายภายหลังกลับเป็นยกฟ้อง

ตรงกันข้าม คดีโทษ 2 ปีเมื่อปี 2559 ผ่านการพิจารณาจนถึงศาลฎีกาแล้ว จึงเป็นคำพิพากษาถึงที่สุดและไม่มีการรอการลงโทษ ความหมายทางกฎหมายจึงหนักแน่นกว่าการถูกคุมขังชั่วคราวระหว่างต่อสู้คดี การตอบเพียงว่าเคยติดคุกโดยไม่บอกว่าหมายถึงคดีใด อาจถูกต้องครึ่งเดียวแต่ทำให้รายละเอียดสำคัญหายไป

กรณีนี้ยังสะท้อนหลักง่าย ๆ ว่า ตำแหน่งในองค์กรอิสระไม่ได้ทำให้ผู้ดำรงตำแหน่งพ้นจากความรับผิดทางอาญา หากศาลวินิจฉัยว่าการใช้อำนาจหรือละเว้นหน้าที่เป็นความผิด เจ้าหน้าที่ระดับสูงก็อาจได้รับโทษเช่นเดียวกับบุคคลทั่วไป เพียงแต่ทุกข้อกล่าวหาต้องยึดคำพิพากษาและแยกบุคคลให้ถูกต้อง ไม่ควรนำความผิดของอดีตผู้ดำรงตำแหน่งไปโยงกับคนปัจจุบันโดยไม่มีหลักฐาน

สรุปแบบไม่ทำให้ใครเสียหายผิดคน

• เคยมีประธาน กกต. ติดคุกจริง คือ พล.ต.อ.วาสนา เพิ่มลาภ อดีตประธาน กกต.

• คำพิพากษาถึงที่สุดที่ยืนยันการจำคุก คือโทษ 2 ปี ไม่รอการลงโทษ เมื่อวันที่ 3 มิถุนายน 2559

• คดีโทษ 4 ปีในปี 2549 เคยทำให้ถูกคุมขังระหว่างดำเนินคดี แต่ศาลฎีกายกฟ้องในปี 2556 เพราะโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง

• ผู้ดำรงตำแหน่งประธาน กกต. ปัจจุบันคือนายณรงค์ กลั่นวารินทร์ ไม่ใช่บุคคลเดียวกับอดีตประธานที่ถูกจำคุก

ถ้าจะพูดให้แม่นที่สุด ควรใช้ประโยคว่า “อดีตประธาน กกต. เคยถูกศาลฎีกาพิพากษาจำคุก 2 ปีโดยไม่รอการลงโทษ” มากกว่าพูดกว้าง ๆ ว่า “ประธาน กกต. ติดคุก” เพราะประโยคหลังอาจทำให้คนอ่านเข้าใจผิดว่าเป็นประธานคนปัจจุบัน และอาจกลายเป็นการกล่าวหาบุคคลผิดตัวได้