ประหารชีวิตครั้งล่าสุดของไทยเกิดปี 2561 ทำไมแปดปีแล้วจึงไม่มีอีก

วันที่ประเทศไทยกลับมาใช้โทษสูงสุด หลังเงียบไปเกือบเก้าปี

คำตอบตรง ๆ คือ การประหารชีวิตครั้งล่าสุดของไทยเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 18 มิถุนายน 2561 ผู้ถูกบังคับโทษคือ นายธีรศักดิ์ หลงจิ อายุ 26 ปี ที่เรือนจำกลางบางขวาง โดยใช้วิธีฉีดสารผ่านเส้นเลือดตามระเบียบของกระทรวงยุติธรรม จนถึงวันที่ 5 สิงหาคม 2569 ยังไม่มีรายงานการประหารชีวิตครั้งใหม่ในประเทศไทย

เหตุการณ์ครั้งนั้นไม่ได้เป็นเพียงข่าวคดีอาญาทั่วไป เพราะก่อนหน้านั้นไทยไม่ได้ประหารชีวิตใครมาตั้งแต่วันที่ 24 สิงหาคม 2552 เท่ากับเว้นช่วงเกือบเก้าปี การบังคับโทษในปี 2561 จึงทำให้ไทยกลับมาอยู่ในสายตาขององค์กรสิทธิมนุษยชนทั่วโลกทันที

คดีที่นำไปสู่การประหารครั้งล่าสุด

คดีเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 17 กรกฎาคม 2555 ในจังหวัดตรัง ผู้เสียชีวิตเป็นนักเรียนชายชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 อายุ 17 ปี ทรัพย์สินที่ถูกชิงไปมีโทรศัพท์มือถือและกระเป๋าสตางค์ ศาลชั้นต้นพิพากษาประหารชีวิต ก่อนที่ศาลอุทธรณ์และศาลฎีกาจะพิพากษายืน ทำให้คดีถึงที่สุด นายธีรศักดิ์จึงอยู่ในสถานะนักโทษเด็ดขาด และถูกบังคับโทษในอีกหลายปีต่อมา

ครั้งนี้ยังเป็นการประหารด้วยวิธีฉีดสารรายที่ 7 ของไทย หลังเปลี่ยนจากการยิงเป้ามาเป็นการฉีดสารเมื่อปี 2546 จุดนี้มักทำให้หลายคนเข้าใจคลาดเคลื่อนว่า ไทยเลิกยิงเป้าแล้วจึงเท่ากับเลิกโทษประหาร ความจริงคือไทยเพียงเปลี่ยนวิธีบังคับโทษ ส่วนโทษประหารยังอยู่ในกฎหมาย

คำพิพากษาประหาร ไม่ได้แปลว่าจะถูกประหารทันที

ตัวเลขล่าสุดของกรมราชทัณฑ์ ณ วันที่ 23 มิถุนายน 2569 ระบุว่า ไทยมีผู้ต้องขังที่ได้รับคำพิพากษาประหารชีวิต 480 คน แต่ในจำนวนนี้ 439 คนยังอยู่ระหว่างอุทธรณ์ 13 คนอยู่ระหว่างฎีกา และมีคดีถึงที่สุด 28 คน ตัวเลข 480 จึงไม่ใช่จำนวนนักโทษที่พร้อมถูกนำไปบังคับโทษทั้งหมด

แม้คดีจะถึงที่สุดแล้ว กระบวนการก็ยังไม่เดินไปสู่การประหารแบบอัตโนมัติ ผู้ต้องขังยังเกี่ยวข้องกับขั้นตอนตามกฎหมาย รวมถึงการยื่นขอพระราชทานอภัยโทษ ขณะที่โทษประหารในหลายคดีอาจถูกลดเป็นจำคุกตลอดชีวิตจากเหตุทางกฎหมาย การรับสารภาพ หรือการพระราชทานอภัยโทษเป็นรายกรณีและตามพระราชกฤษฎีกา

ทำไมหลังปี 2561 จึงไม่มีการประหารอีก

เรื่องนี้ไม่มีคำตอบสั้น ๆ ว่ารัฐไทยประกาศหยุดเพราะเหตุใด เนื่องจากไทยยังไม่ได้ยกเลิกโทษประหารและไม่ได้แก้กฎหมายให้เหลือเพียงจำคุกตลอดชีวิต สิ่งที่เห็นชัดคือ ศาลยังคงมีคำพิพากษาประหารในคดีร้ายแรงบางประเภท แต่การบังคับโทษจริงเกิดขึ้นน้อยมาก และต้องผ่านเงื่อนไขหลายชั้น

หลังเหตุการณ์ปี 2561 สำนักงานสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติประจำภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ออกแถลงการณ์แสดงความเสียใจต่อการกลับมาใช้โทษประหาร พร้อมตั้งข้อกังวลเรื่องการแจ้งล่วงหน้าและเรียกร้องให้ไทยพักการประหาร องค์กรสิทธิมนุษยชนยังย้ำประเด็นเดิมเสมอว่า โทษนี้ย้อนคืนไม่ได้ หากกระบวนการยุติธรรมผิดพลาดก็ไม่มีทางแก้ไขชีวิตที่สูญเสียไป

ฝ่ายที่สนับสนุนโทษประหารมองว่า คดีที่ร้ายแรงมากควรได้รับโทษสูงสุดเพื่อความเป็นธรรมแก่ผู้เสียหายและป้องกันผู้กระทำผิดกลับมาก่อเหตุ ส่วนฝ่ายคัดค้านมองว่า การจำคุกตลอดชีวิตสามารถกันบุคคลอันตรายออกจากสังคมได้เช่นกัน โดยไม่ต้องรับความเสี่ยงจากคำพิพากษาที่อาจผิดพลาด ข้อถกเถียงจึงไม่ได้จบแค่คำว่าเมตตาหรือแก้แค้น แต่ผูกอยู่กับมาตรฐานการสอบสวน คุณภาพทนาย ความโปร่งใส และความเชื่อมั่นต่อศาลทั้งระบบ

ครบสิบปีแล้วจะถือว่าไทยยกเลิกโทษประหารหรือไม่

ถ้าไทยไม่มีการประหารชีวิตเพิ่มจนถึงวันที่ 18 มิถุนายน 2571 จะครบสิบปีนับจากครั้งล่าสุด และอาจเข้าเกณฑ์ที่องค์กรติดตามสถานการณ์ใช้พิจารณาประเทศซึ่งยกเลิกโทษประหารในทางปฏิบัติ แต่ต้องดูด้วยว่ารัฐมีแนวนโยบายหรือแนวปฏิบัติไม่ประหารอย่างต่อเนื่องหรือไม่ การครบสิบปีไม่ได้ทำให้บทบัญญัติโทษประหารในกฎหมายไทยหายไปเอง รัฐสภายังต้องแก้กฎหมายจึงจะเป็นการยกเลิกในทางกฎหมายอย่างแท้จริง

สรุปให้จำง่าย

ครั้งล่าสุดคือ 18 มิถุนายน 2561 ผู้ถูกประหารคือ นายธีรศักดิ์ หลงจิ ใช้วิธีฉีดสารที่เรือนจำกลางบางขวาง เป็นการกลับมาประหารหลังเว้นเกือบเก้าปี และเป็นรายที่ 7 นับตั้งแต่ไทยเปลี่ยนวิธีจากยิงเป้าเป็นฉีดสาร แม้หลังจากนั้นไม่มีการประหารอีก แต่โทษประหารยังคงอยู่ในกฎหมายไทย คำว่าไม่มีการประหารช่วงหนึ่งจึงไม่เท่ากับยกเลิกโทษประหารแล้ว