ตกเลือดหลังคลอด สังเกตอาการแบบไหน ต้องรีบไปโรงพยาบาลโดยไม่รอดูเอง

เลือดหลังคลอดแบบไหนคือสัญญาณฉุกเฉิน

เลือดออกหลังคลอดมีได้ตามธรรมชาติ แต่คำว่าเป็นเรื่องปกติอาจทำให้หลายบ้านชะล่าใจ เพราะภาวะตกเลือดหลังคลอดสามารถเปลี่ยนจากดูเหมือนไม่หนักไปเป็นอันตรายได้เร็ว จุดสำคัญจึงไม่ใช่การนั่งกะปริมาณเลือดให้ได้เป็นมิลลิลิตร แต่คือการดูว่าเลือดเพิ่มขึ้นผิดทางหรือไม่ และร่างกายเริ่มส่งสัญญาณขาดเลือดหรือยัง เลือดคาวปลาปกติมักออกมากในช่วงแรกแล้วค่อยๆ ลดลง สีอาจเริ่มแดง ก่อนเปลี่ยนเป็นน้ำตาล ชมพู หรือจางลงตามวัน บางครั้งอาจมากขึ้นเล็กน้อยหลังเดินเยอะ ให้นม หรือเปลี่ยนท่า เพราะมดลูกบีบตัวและเลือดที่ค้างไหลออกมา แต่ควรสงบลง ไม่ไหลพุ่งต่อเนื่อง ไม่ทำให้แผ่นอนามัยชุ่มเต็มอย่างรวดเร็ว และคนหลังคลอดไม่ควรมีอาการหน้ามืด ใจสั่น หรือหมดแรงผิดปกติร่วมด้วย สัญญาณที่ไม่ควรรอดูเอง คือเลือดแดงสดไหลแรงหรือไหลไม่หยุด มีเลือดทะลักเป็นระลอก แผ่นอนามัยเต็มเร็วมากจนต้องเปลี่ยนซ้ำๆ ภายในเวลาไม่นาน มีก้อนเลือดขนาดใหญ่หรือออกหลายก้อนติดกัน เลือดที่เคยลดกลับเพิ่มชัดเจน รวมถึงอาการซีด ตัวเย็น เหงื่อแตก ใจเต้นเร็ว หายใจถี่ มึนงง คล้ายจะเป็นลม อ่อนแรงจนลุกไม่ไหว สับสน หรือหมดสติ ต่อให้มองเห็นเลือดไม่มาก แต่อาการเหล่านี้เกิดขึ้นก็ต้องคิดถึงภาวะเสียเลือดไว้ก่อน มีเกณฑ์ที่มักใช้สื่อสารง่ายๆ ว่า ถ้าเลือดชุ่มแผ่นอนามัยประมาณสองแผ่นต่อชั่วโมงต่อเนื่องหนึ่งถึงสองชั่วโมงถือว่าน่ากังวลมาก แต่ไม่ควรยึดตัวเลขนี้เป็นด่านรอ เพราะขนาดแผ่นอนามัยไม่เท่ากัน เลือดบางส่วนอาจค้างอยู่ในมดลูก หรือไหลปนในโถสุขภัณฑ์จนประเมินต่ำกว่าความจริง ถ้าเลือดพุ่งพร้อมหน้ามืด ใจสั่น หรืออ่อนแรง ให้ไปฉุกเฉินทันทีแม้ยังไม่ครบเวลา ภาวะนี้แบ่งคร่าวๆ เป็นสองช่วง แบบแรกเกิดภายในยี่สิบสี่ชั่วโมงหลังคลอด ส่วนแบบหลังเกิดตั้งแต่พ้นยี่สิบสี่ชั่วโมงไปจนถึงหลายสัปดาห์หลังคลอด ช่วงหลังกลับบ้านแล้วจึงยังวางใจไม่ได้ ถ้าเลือดคาวปลามีกลิ่นเหม็นผิดปกติ มีไข้ ปวดท้องน้อยมาก กดเจ็บ รู้สึกป่วยลง หรือเลือดที่เคยจางกลับมาแดงสดและมากขึ้น อาจเกี่ยวกับการติดเชื้อในมดลูกหรือมีชิ้นส่วนรกค้าง ต้องตรวจโดยบุคลากรทางการแพทย์ สาเหตุหลักที่ทีมรักษาจะรีบค้นหามีอยู่ไม่กี่กลุ่ม ได้แก่ มดลูกหดตัวไม่ดี แผลฉีกขาดหรือแผลผ่าตัดมีเลือดออก รกหรือเศษรกค้าง และระบบการแข็งตัวของเลือดผิดปกติ บางรายมีหลายสาเหตุพร้อมกัน จึงไม่มีวิธีสังเกตจากภายนอกแล้วฟันธงได้เอง การนวดท้องแรงๆ ซื้อยาห้ามเลือดมากิน หรือใช้สมุนไพรเร่งมดลูกโดยไม่ได้รับคำสั่ง อาจทำให้เสียเวลาและบดบังอาการ คนที่เคยตกเลือดหลังคลอด มีภาวะรกเกาะต่ำหรือรกฝังแน่น ตั้งครรภ์แฝด ทารกตัวใหญ่ เจ็บครรภ์นาน ผ่าคลอด มีความดันสูงระหว่างตั้งครรภ์ โลหิตจาง เนื้องอกมดลูก หรือมีปัญหาการแข็งตัวของเลือด จะมีความเสี่ยงสูงขึ้น แต่เรื่องที่ต้องจำคือ หลายกรณีเกิดขึ้นโดยไม่มีปัจจัยเสี่ยงชัดเจน การฝากครรภ์ครบและผลตรวจปกติจึงไม่ได้แปลว่าจะตัดความเป็นไปได้นี้ออกทั้งหมด

เลือดออกมากพร้อมอาการผิดปกติ โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินทันที

ระหว่างรอความช่วยเหลือ อย่าขับรถเองถ้ามึนหรืออ่อนแรง ให้มีคนอยู่ด้วย นอนราบในจุดปลอดภัย ลดการลุกเดิน รักษาความอบอุ่น และเตรียมสมุดฝากครรภ์ ใบสรุปการคลอด รายการยา รวมถึงข้อมูลเวลาที่เริ่มเลือดออก หากทำได้ให้เก็บแผ่นอนามัยหรือถ่ายภาพปริมาณเลือดไว้เพื่อช่วยเล่าอาการ แต่ห้ามเสียเวลาจัดของจนช้า ห้ามสอดผ้า ยา หรือสิ่งใดเข้าไปในช่องคลอด และไม่ควรรอถึงวันนัดตรวจหลังคลอด เมื่อถึงโรงพยาบาล ทีมรักษาจะประเมินชีพจร ความดัน การหายใจ และปริมาณเลือด พร้อมให้น้ำเกลือ เจาะเลือด ใช้ยาช่วยให้มดลูกหดตัว ให้ยาลดการสลายลิ่มเลือด ตรวจแผลและช่องทางคลอด รวมถึงตรวจว่ามีรกค้างหรือไม่ หากเลือดยังไม่หยุดอาจต้องให้เลือด ใส่บอลลูนกดห้ามเลือด ทำหัตถการ หรือผ่าตัด เป้าหมายคือหยุดเลือดและพยุงการไหลเวียนให้เร็วที่สุด ไม่ใช่รอจนตัวเลขเลือดถึงเกณฑ์ใดเกณฑ์หนึ่ง แนวทางสากลฉบับใหม่เน้นให้บุคลากรลงมือเร็วขึ้น โดยอาจเริ่มตอบสนองตั้งแต่เสียเลือดประมาณสามร้อยมิลลิลิตรเมื่อมีสัญญาณชีพผิดปกติร่วมด้วย เพราะการรอให้เห็นเลือดครบห้าร้อยมิลลิลิตรอาจช้าเกินไปในบางราย ตรงนี้ยิ่งตอกย้ำว่าอาการของร่างกายสำคัญพอๆ กับปริมาณเลือด หลังควบคุมเลือดได้แล้ว ยังอาจมีภาวะโลหิตจาง เหนื่อยง่าย ใจสั่น เวียนหัว หรือฟื้นตัวช้าหลายสัปดาห์ ควรติดตามผลเลือดและรับธาตุเหล็กตามแผนรักษา ประสบการณ์ฉุกเฉินครั้งนี้ยังทำให้เกิดความกลัว วิตก หรือภาพเหตุการณ์ย้อนกลับได้ การขอคุยทบทวนเหตุการณ์กับทีมรักษาและบอกอาการทางใจตรงๆ เป็นส่วนหนึ่งของการฟื้นตัว ไม่ใช่เรื่องเล็ก จำประโยคเดียวไว้ก็พอว่า เลือดที่มากขึ้นพร้อมคนหลังคลอดที่ดูแย่ลง คือเหตุฉุกเฉิน ต่อให้ยังไม่แน่ใจว่าเข้าข่ายตกเลือดหรือไม่ การไปตรวจแล้วพบว่าไม่รุนแรงย่อมปลอดภัยกว่าการรอจนหน้ามืดหรือหมดสติอยู่ที่บ้าน