พระปฐมเจดีย์ จังหวัดนครปฐม เป็นหนึ่งในปูชนียสถานสำคัญของประเทศไทย และเป็นศูนย์รวมศรัทธาของพุทธศาสนิกชนมายาวนาน องค์พระเจดีย์สีทองที่เห็นในปัจจุบันได้รับการระบุจากหน่วยงานทางการว่าเป็นพระสถูปเจดีย์ที่ใหญ่และสูงที่สุดในประเทศไทย จนกลายเป็นสัญลักษณ์ประจำจังหวัดนครปฐม

ความโดดเด่นของพระปฐมเจดีย์ไม่ได้อยู่ที่ขนาดเพียงอย่างเดียว แต่ยังสะท้อนประวัติศาสตร์หลายยุคสมัย ตั้งแต่ร่องรอยของเมืองนครปฐมโบราณและวัฒนธรรมทวารวดี ไปจนถึงการบูรณปฏิสังขรณ์ครั้งใหญ่ในสมัยรัตนโกสินทร์

จากเจดีย์โบราณสู่องค์ปัจจุบัน

พระปฐมเจดีย์องค์เดิมเป็นเจดีย์โบราณที่มีข้อสันนิษฐานเกี่ยวกับช่วงเวลาการสร้างแตกต่างกัน บางความเชื่อเชื่อมโยงกับการเผยแผ่พระพุทธศาสนาในสมัยพระเจ้าอโศกมหาราช ขณะที่หลักฐานทางโบราณคดีในจังหวัดนครปฐมจำนวนมากเกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมทวารวดี ดังนั้น การระบุว่าองค์เดิมสร้างขึ้นในยุคใดอย่างแน่นอนจึงควรใช้ความระมัดระวัง และไม่ควรนำข้อสันนิษฐานมาเขียนเป็นข้อยุติ

ในสมัย พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ขณะยังทรงผนวช ได้เสด็จไปนมัสการพระเจดีย์องค์เดิม ต่อมาเมื่อเสด็จขึ้นครองราชย์ จึงโปรดเกล้าฯ ให้ก่อสร้างพระเจดีย์องค์ใหม่ครอบองค์เดิมไว้ โดยเริ่มดำเนินการในปี พ.ศ. 2396

การก่อสร้างและปฏิสังขรณ์ดำเนินต่อเนื่องมาถึงสมัย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 จึงเกิดเป็นองค์พระปฐมเจดีย์ขนาดใหญ่ดังที่เห็นในปัจจุบัน โดยยังคงรักษาพระเจดีย์โบราณไว้ภายใน

พระเจดีย์ใหญ่และสูงที่สุดในประเทศไทย

องค์พระปฐมเจดีย์มีความสูงประมาณ 120.45 เมตร และมีความยาวของฐานโดยรอบประมาณ 235.50 เมตร ตัวพระเจดีย์เป็นทรงระฆังคว่ำแบบลังกา ก่ออิฐถือปูนและประดับด้วยกระเบื้องสีทอง ทำให้องค์พระเจดีย์มองเห็นได้อย่างโดดเด่นจากระยะไกล

จุดที่ควรทำความเข้าใจคือ องค์พระเจดีย์ที่ปรากฏในปัจจุบันเป็นสิ่งก่อสร้างที่เริ่มขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 4 เพื่อครอบองค์เดิม ดังนั้น คำว่า “เก่าแก่” จึงหมายถึงรากฐานและพระเจดีย์โบราณภายใน ไม่ได้หมายความว่าโครงสร้างภายนอกทั้งหมดมีอายุย้อนไปถึงสมัยโบราณ

ศูนย์รวมศรัทธาทางพระพุทธศาสนา

พระปฐมเจดีย์เป็นสถานที่ประดิษฐาน พระบรมสารีริกธาตุ และเป็นสถานที่ประกอบพิธีกรรมสำคัญทางพระพุทธศาสนา ภายในบริเวณวัดยังมี พระร่วงโรจนฤทธิ์ พระพุทธรูปยืนปางประทานอภัย ซึ่งเป็นที่เคารพสักการะของประชาชนและผู้เดินทางมาเยือนนครปฐม

งานนมัสการองค์พระปฐมเจดีย์

ทางวัดจัดงานนมัสการองค์พระปฐมเจดีย์เป็นประจำทุกปี ตั้งแต่วันขึ้น 12 ค่ำ เดือน 12 ถึงวันแรม 5 ค่ำ เดือน 12 รวม 9 วัน 9 คืน ภายในงานมีทั้งการสักการะพระบรมสารีริกธาตุ การทำบุญ และกิจกรรมที่สืบทอดเป็นประเพณีสำคัญของจังหวัดนครปฐม

พระปฐมเจดีย์จึงไม่ได้เป็นเพียงพระเจดีย์ขนาดใหญ่ แต่เป็นโบราณสถานที่เชื่อมโยงประวัติศาสตร์ ศิลปกรรม และความศรัทธาของผู้คนหลายยุคสมัย จากพระเจดีย์โบราณที่อยู่ภายใน สู่องค์พระเจดีย์สีทองอร่ามซึ่งยืนเด่นเป็นสัญลักษณ์คู่เมืองนครปฐมมาจนถึงปัจจุบัน