ปฐมพยาบาลผู้ถูกฟ้าผ่าอย่างถูกวิธี นาทีแรกที่ช่วยเพิ่มโอกาสรอดชีวิตได้จริง

ฟ้าผ่าไม่ใช่เหตุการณ์ที่ต้องยืนดู แต่เป็นเหตุฉุกเฉินที่ต้องช่วยอย่างถูกวิธี

หลายคนเข้าใจผิดว่าผู้ที่ถูกฟ้าผ่ายังมีไฟฟ้าค้างอยู่ในร่างกายจนไม่กล้าเข้าไปช่วย ความจริงแล้วร่างกายไม่ได้เก็บประจุไฟฟ้าไว้เหมือนแบตเตอรี่ เมื่อฟ้าผ่าผ่านตัวแล้ว กระแสไฟจะผ่านไปในเสี้ยววินาที ผู้ประสบเหตุสามารถสัมผัสและช่วยเหลือได้ทันที หากบริเวณนั้นปลอดภัยพอ การรีบเข้าช่วยอย่างถูกต้องตั้งแต่นาทีแรกมีผลต่อการรอดชีวิตอย่างมาก เพราะผู้ถูกฟ้าผ่ามักเสียชีวิตจากภาวะหัวใจหยุดเต้นหรือหยุดหายใจมากกว่าบาดแผลภายนอก

สิ่งแรกที่ต้องทำ คือประเมินความปลอดภัย

หากยังมีฝนฟ้าคะนองรุนแรง อย่ารีบวิ่งเข้าไปกลางพื้นที่โล่ง เพราะอาจเกิดฟ้าผ่าซ้ำได้ ควรสังเกตว่าบริเวณนั้นยังมีความเสี่ยงหรือไม่ หากสามารถเคลื่อนย้ายผู้บาดเจ็บออกจากพื้นที่อันตรายได้โดยไม่เพิ่มความเสี่ยงแก่ตนเองจึงค่อยดำเนินการ หากอยู่กลางสนามกีฬา ริมน้ำ ใต้ต้นไม้สูง หรือยอดเนิน ควรรีบพาผู้บาดเจ็บไปยังอาคารที่มีหลังคาหรือรถยนต์ที่ปิดประตูหน้าต่างเรียบร้อย

โทรแจ้งหน่วยแพทย์ฉุกเฉินทันที

หลังจากมั่นใจว่าปลอดภัยแล้ว ให้โทรสายด่วน 1669 พร้อมแจ้งตำแหน่งให้ชัดเจน ระบุว่าผู้บาดเจ็บถูกฟ้าผ่า มีจำนวนผู้บาดเจ็บกี่ราย และผู้บาดเจ็บยังรู้สึกตัวหรือไม่ หากมีหลายคน ผู้ที่หมดสติหรือไม่หายใจควรได้รับการช่วยเหลือก่อน เพราะมีโอกาสกลับมามีชีพจรได้หากได้รับการช่วยฟื้นคืนชีพอย่างรวดเร็ว

ตรวจการตอบสนองและการหายใจภายในไม่กี่วินาที

เรียกผู้บาดเจ็บ แตะไหล่เบา ๆ หากไม่ตอบสนองให้สังเกตการหายใจ ถ้าไม่หายใจหรือหายใจเฮือกผิดปกติ ให้เริ่มทำ CPR ทันทีหากมีความรู้ โดยกดหน้าอกตรงกลางอกด้วยความเร็วประมาณ 100-120 ครั้งต่อนาที และลึกประมาณ 5-6 เซนติเมตร หากมีเครื่อง AED อยู่ใกล้เคียงควรนำมาใช้ทันที เพราะภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะสามารถเกิดขึ้นหลังถูกฟ้าผ่าได้

หากยังหายใจได้ ให้นอนพักและเฝ้าสังเกตอาการ

ผู้บาดเจ็บที่ยังรู้สึกตัวอาจมีอาการมึนงง สับสน ปวดศีรษะ หูอื้อ แขนขาอ่อนแรง หรือสูญเสียความจำชั่วคราว ควรให้นอนราบในที่ปลอดภัย คลายเสื้อผ้าที่รัดแน่น และเฝ้าดูการหายใจตลอดเวลา หากหมดสติแต่ยังหายใจได้ ให้อยู่ในท่าพักฟื้นเพื่อช่วยป้องกันการสำลัก

อย่ามองข้ามแผลไฟไหม้และการบาดเจ็บอื่น

แม้บางคนจะไม่มีบาดแผลใหญ่ให้เห็น แต่กระแสไฟอาจทำให้เกิดแผลไหม้บริเวณจุดเข้าและจุดออกของกระแสไฟ รวมถึงกระดูกหักจากแรงกระตุกของกล้ามเนื้อได้ หากพบแผลไหม้ให้ใช้น้ำสะอาดอุณหภูมิปกติไหลผ่านบริเวณแผลประมาณ 20 นาที ห้ามใช้น้ำแข็ง ยาสีฟัน กาแฟ หรือสมุนไพรทาบาดแผล เพราะอาจทำให้เนื้อเยื่อเสียหายมากขึ้น จากนั้นใช้ผ้าสะอาดปิดหลวม ๆ รอทีมแพทย์

สิ่งที่ไม่ควรทำ

• อย่าเสียเวลารอให้ผู้บาดเจ็บฟื้นเอง

• อย่าเชื่อว่าร่างกายยังมีไฟฟ้าค้างจนไม่กล้าแตะตัว

• อย่าให้ผู้บาดเจ็บลุกเดินทันที แม้อาการดูเหมือนดีขึ้น

• อย่าให้อาหาร น้ำ หรือเครื่องดื่มหากผู้บาดเจ็บซึมหรือหมดสติ

• อย่าละเลยการส่งโรงพยาบาล เพราะอาจมีความผิดปกติของหัวใจหรือระบบประสาทที่เกิดภายหลัง

จำง่าย ๆ : ปลอดภัย – โทร 1669 – ตรวจการหายใจ – ทำ CPR หากจำเป็น – ส่งโรงพยาบาลทุกราย

แม้ผู้ถูกฟ้าผ่าจะดูไม่มีบาดแผลรุนแรง แต่ผลกระทบต่อหัวใจ สมอง ระบบประสาท และการได้ยินอาจเกิดขึ้นภายหลังหลายชั่วโมง การได้รับการประเมินจากแพทย์จึงเป็นสิ่งจำเป็นทุกครั้ง หากทุกคนรอบตัวรู้วิธีปฐมพยาบาลเบื้องต้นอย่างถูกต้อง โอกาสรอดชีวิตของผู้ประสบเหตุจะเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ และอาจเปลี่ยนเหตุการณ์เลวร้ายให้กลายเป็นการช่วยชีวิตที่สำเร็จได้