โก๋หลังวัง รู้จักจิ๊กโก๋วัยเก๋าชื่อดังในอดีต

คำว่า "โก๋หลังวัง" เป็นชื่อเรียกกลุ่มวัยรุ่นชายในกรุงเทพฯ ช่วงปลายทศวรรษ 2490 ต่อเนื่องถึงต้นทศวรรษ 2500 (ราวปี ค.ศ. 1950-1960) ซึ่งฟังดูเหมือนจะเกี่ยวกับ "วังบูรพา" ย่านการค้าเก่าแก่ใจกลางเมือง แต่ที่มาจริง ๆ ไม่ได้ผูกกับตัววังบูรพาโดยตรงอย่างที่หลายคนเข้าใจ ต้นตอของชื่อนี้มาจากกลุ่มวัยรุ่นแก๊งหนึ่งชื่อ "พัน หลังวัง" ที่ชอบไปมั่วสุมกันอยู่ที่ร้านกาแฟชื่อ "ขนส่ง" ซึ่งตั้งอยู่ในเวิ้งข้างโรงภาพยนตร์ศาลาเฉลิมกรุง อันเป็นทำเลด้านหลังของวังบูรพาออกไปอีกที สมัยนั้นวัยรุ่นสายนี้ถูกเรียกด้วยศัพท์แสลงว่า "จิ๊กโก๋" พอมารวมกับคำว่า "หลังวัง" ซึ่งบอกทำเลที่มั่วสุม ก็เลยกลายเป็นคำเรียกติดปากว่า "โก๋หลังวัง" ไปในที่สุด แล้วชื่อนี้ก็ค่อย ๆ ขยายความหมายกว้างขึ้น กลายเป็นคำเรียกรวมวัยรุ่นแนวเดียวกันในย่านต่าง ๆ ทั่วเมืองไปโดยปริยาย

ทำความรู้จักตัววังบูรพาที่เป็นจุดกำเนิดของบรรยากาศทั้งหมด วังบูรพาภิรมย์สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2418 (ค.ศ. 1875) โดยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระราชทานแด่สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดชเมื่อ พ.ศ. 2418 ผ่านกาลเวลามาหลายสิบปี พอถึงช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่สอง วังแห่งนี้ก็เปลี่ยนมาเป็นย่านการค้าและแหล่งบันเทิงที่คึกคักที่สุดแห่งหนึ่งของพระนคร มีทั้งโรงภาพยนตร์ควีนส์ ร้านกาแฟ ร้านอาหาร ร้านหนังสือ กลายเป็นแหล่งรวมวัยรุ่นชายหญิงทุกรสนิยม เต็มไปด้วยกลุ่มคนหนุ่มสาวผู้นำแฟชั่นของยุคนั้น จนได้ชื่อว่า "วังบูรพา" คือแหล่งรวมวัยรุ่นที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศไทยในเวลานั้น

บรรยากาศของวังบูรพาช่วงนั้นได้รับอิทธิพลจากตะวันตกเต็ม ๆ กลุ่มวัยรุ่นชายมักไว้ผมทรงตามแฟชั่นของเจมส์ ดีน นักแสดงหนุ่มชาวอเมริกัน ฟังเพลงร็อกแอนด์โรลของเอลวิส เพรสลีย์ ราชาเพลงร็อกจากอเมริกา สมาชิกในแก๊งบางคนถึงกับได้ฉายาว่า "เอลวิสเมืองไทย" อย่างวิสูตร ตุงครัตน์ กลุ่มวัยรุ่นแต่ละกลุ่มจะรวมตัวกันตามย่านที่คุ้นเคย มีการตั้งชื่อกลุ่มและตั้งฉายาให้กันเองตามชื่อจริงบวกกับสถานที่หรือจุดเด่นบางอย่าง เป็นวัฒนธรรมตั้งฉายาที่กลายเป็นเอกลักษณ์ของยุคนั้นไปเลย

พูดถึงบุคคลที่คนรุ่นหลังรู้จักกันดีที่สุดในยุคนี้ คงหนีไม่พ้นชื่อ "แดง ไบเล่ย์" เกิดเมื่อปี พ.ศ. 2483 (ค.ศ. 1940) ที่ตรอกสลักหิน ซึ่งภายหลังนิยมเรียกกันว่าตรอกไบเล่ย์ เป็นลูกของเจ้าของร้านซักอบรีดและห้องเช่าในย่านนั้น พอเติบโตเป็นวัยรุ่นก็กลายเป็นหัวโจกของกลุ่มเพื่อนฝูงจนมีชื่อเสียงโด่งดังไปทั่วเมือง จุดที่ทำให้ชื่อบัญชากลายเป็นตำนานคือเหตุการณ์ปะทะกันครั้งใหญ่ที่ย่านบางลำพู ซึ่งรู้จักกันในชื่อ "ศึก 13 ห้างบางลำพู" เมื่อปี พ.ศ. 2499 (ค.ศ. 1956) เหตุการณ์นี้เป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้ชื่อบัญชาแจ้งเกิดในวงการนักเลงวัยรุ่นเต็มตัว สิ่งที่ทำให้บัญชาต่างจากคนอื่นในแก๊งคือหน้าตาดี บุคลิกดี จนกลายเป็นขวัญใจของวัยรุ่นตัวจริงในยุคนั้น ถึงขนาดมีเรื่องเล่าว่าสามารถสนิทสนมกับนายพลตำรวจในยุคนั้นได้เลยทีเดียว

นอกจากแดง ไบเล่ย์ แล้ว ยังมีชื่อคนดังในวงการเดียวกันอีกหลายคนที่คนรุ่นนั้นรู้จักกันดี เช่น เปี๊ยก เจริญพาศน์, พัน หลังวัง หรือบางแหล่งเรียกว่าพัน วังหลัง, ปุ๊ ระเบิดขวด, ดำ เอสโซ่, จ๊อด เฮาดี้ (บางที่สะกดว่าจ๊อด ฮาวดี้), แหลมสิงห์, แอ๊ด เสือเผ่น, เบ้นเนอร์, พล ตรอกทวาย, เหลา สวนมะลิ, หล่อ ปังตอ, โหล แม้นศรี และเต้ เยาวราช ชื่อเหล่านี้คือกลุ่มคนดังตัวจริงของวงการวัยรุ่นย่านต่าง ๆ ในยุคนั้น สังเกตได้ว่าฉายาแต่ละคนมักผูกกับย่านหรือทำเลที่คุ้นเคย เช่น พล ตรอกทวาย ก็หมายถึงคนที่มาจากย่านตรอกทวาย , เหลา สวนมะลิ ก็มาจากย่านสวนมะลิ , โหล แม้นศรี มาจากย่านแม้นศรี , เต้ เยาวราช มาจากย่านเยาวราช ทำให้เห็นว่าความเก๋าของแต่ละคนไม่ได้กระจุกอยู่แค่ย่านวังบูรพาเพียงย่านเดียว แต่กระจายไปทั้งย่านบางลำพู เยาวราช สะพานขาว แม้นศรี ตรอกทวาย และสวนมะลิ ซึ่งล้วนอยู่ในย่านเมืองเก่าฝั่งพระนครทั้งสิ้น

อีกคนหนึ่งที่ควรกล่าวถึงคือ ปุ๊ กรุงเกษม นับเป็นหนึ่งในผู้สร้างตำนานโก๋หลังวังตัวจริง และเป็นหนึ่งในไม่กี่คนที่ยังมีชีวิตอยู่มาจนถึงยุคหลังปุ๊ กรุงเกษม ได้วางมือและหันมาจับปากกาเขียนเล่าเรื่องราวชีวิตนักเลงวัยรุ่นย่านวังบูรพา และบางลำพู ที่เกิดขึ้นจริงในสมัยนั้น ผลงานหนังสือชื่อ "ย้อนตำนาน โก๋หลังวัง เดินอย่างปุ๊" ถือเป็นบันทึกประวัติศาสตร์ชิ้นสำคัญที่เล่าเรื่องจากปากคำของคนที่อยู่ในเหตุการณ์จริง ไม่ใช่แค่เรื่องเล่าต่อ ๆ กันมา หนังสือเล่มนี้ตีพิมพ์ซ้ำอีกครั้งในภายหลังหลังจากห่างหายไปนานกว่าสิบปี

ที่น่าสนใจคือ ภาพจำเรื่องโก๋หลังวังที่คนรุ่นหลังรู้จักกันแพร่หลายที่สุด ส่วนใหญ่มาจากภาพยนตร์เรื่อง "2499 อันธพาลครองเมือง" กำกับโดยนนทรีย์ นิมิบุตร ออกฉายเมื่อปี พ.ศ. 2540 (ค.ศ. 1997) โดยดัดแปลงมาจากนิยายนักเลงของสุริยัน ศักดิ์ไธสง แต่หลังจากหนังเรื่องนี้เข้าฉาย กลับสร้างความไม่พอใจให้กับกลุ่มเพื่อนของแดง ไบเล่ย์ ที่ยังมีชีวิตอยู่ในเวลานั้น เช่น ปุ๊ กรุงเกษม เพราะเนื้อหาส่วนใหญ่ในหนังกลายเป็นภาพเกินจริงที่ต่างจากเหตุการณ์จริงในอดีตค่อนข้างมาก บทความประวัติศาสตร์หลายชิ้นระบุตรงกันว่าเนื้อหาของภาพยนตร์เรื่องนี้กลายเป็นภาพมายาคติที่ครอบงำการรับรู้เกี่ยวกับนักเลงและอันธพาลในช่วงปลายทศวรรษ 2490 ถึงต้นทศวรรษ 2500 จนกลายเป็นความทรงจำร่วมของผู้คนในปัจจุบันไปแล้ว ทั้งที่เรื่องราวจริงของกลุ่มคนเหล่านั้นไม่ได้ตรงกับสิ่งที่ปรากฏบนจอเงินทั้งหมด เพื่อนสนิทของแดง ไบเล่ย์ หลายคนถึงกับออกมาเปิดเผยเรื่องจริงที่ต่างจากในหนังอย่างสิ้นเชิงในภายหลัง

พอเวลาผ่านไป ย่านวังบูรพาก็ค่อย ๆ ซบเซาลงตามยุคสมัยที่เปลี่ยนไป โรงภาพยนตร์ ร้านค้า และร้านกาแฟที่เคยคึกคักก็ทยอยปิดตัวลงทีละร้าน แต่ก็ยังมีบางร้านที่เปิดยืนหยัดมาจนถึงปัจจุบัน เช่น ร้านอาหารกวางตุ้งเล็ก ๆ ที่ขายก๋วยเตี๋ยวราดหน้าเนื้อ เกี๊ยว และบะหมี่เป็ดตุ๋น ตั้งอยู่ตรงข้ามโรงภาพยนตร์ควีนส์เดิม ยังคงรักษารสชาติดั้งเดิมไว้ได้จนถึงทุกวันนี้ ส่วนคำว่า "โก๋หลังวัง" เองก็กลายเป็นคำที่ใช้เรียกความทรงจำร่วมของคนรุ่นหนึ่งที่เติบโตมาพร้อมกับดนตรีร็อกแอนด์โรล แฟชั่นสไตล์อเมริกัน และความคึกคะนองของวัยหนุ่มในย่านเมืองเก่าฝั่งพระนคร ไม่ว่าเรื่องราวจริงจะต่างจากภาพจำในหนังมากแค่ไหน แต่ชื่อของวัยรุ่นยุคหลังวังพร้อมกับเพื่อนฝูงร่วมยุคทั้งหมดก็ยังคงถูกกล่าวถึงในฐานะสัญลักษณ์ของยุคสมัยหนึ่งในประวัติศาสตร์กรุงเทพฯ มาจนถึงปัจจุบัน