หินขัดส้นเท้า ก้อนเบา ที่แท้ คือ โฟมแก้ว จากลาวาภูเขาไฟ ซึ่งเต็มไปด้วย ฟองก๊าซ จิ๋ว

ก้อนหินเบา ๆ ในห้องน้ำ เคยลอยอยู่ในทะเลลาวามาก่อน

หินพัมมิซที่เราใช้ถูส้นเท้าอาจดูเหมือนก้อนหินธรรมดาซึ่งมีรูพรุนเต็มไปหมด แต่ต้นกำเนิดของมันดุเดือดกว่านั้นมาก มันเกิดจากแมกมาที่มีซิลิกาสูงและมีก๊าซละลายอยู่จำนวนมาก เมื่อแมกมาพุ่งขึ้นใกล้ผิวโลก ความดันลดฮวบ ก๊าซที่เคยละลายจึงแยกตัวออกมาเป็นฟองจำนวนมหาศาล คล้ายเปิดขวดน้ำอัดลมแล้วฟองพุ่งขึ้นพร้อมกัน เพียงแต่ของจริงร้อนจัดและเกิดขึ้นท่ามกลางการระเบิดของภูเขาไฟ

จุดสำคัญคือฟองเหล่านั้นหนีออกไม่ทัน เนื้อลาวาเย็นตัวเร็วมากจนแข็งเป็นแก้วภูเขาไฟ ผนังบาง ๆ ระหว่างฟองก๊าซจึงถูกแช่แข็งไว้ในสภาพเดิม กลายเป็นโครงข่ายโพรงเล็กใหญ่เชื่อมต่อกันทั่วทั้งก้อน นักธรณีวิทยาเรียกช่องว่างแบบนี้ว่าเวสิเคิล พอมองด้วยกล้องขยายจะเห็นว่าพัมมิซไม่ได้เป็นเนื้อหินแน่น แต่คล้ายฟองน้ำที่สร้างจากแก้วซิลิเกตแข็ง ๆ จึงมีคำอธิบายที่ตรงภาพมากว่าเป็น “โฟมแก้วภูเขาไฟ”

ทำไมก้อนหินชนิดนี้ถึงเบาจนน่าประหลาด

น้ำหนักส่วนใหญ่ของก้อนหินหายไปเพราะข้างในเต็มไปด้วยอากาศ พัมมิซบางก้อนมีโพรงมากจนความหนาแน่นรวมต่ำกว่าน้ำและลอยน้ำได้ โดยเฉพาะก้อนที่เพิ่งเกิดและช่องว่างยังไม่ถูกน้ำซึมเข้าไปเต็ม เมื่อเวลาผ่านไปน้ำค่อย ๆ แทรกตามรูเปิด ก้อนที่เคยลอยก็อาจจมลงได้ ภาพแพพัมมิซลอยทะเลหลังภูเขาไฟใต้ทะเลปะทุจึงไม่ใช่เรื่องแต่ง แต่เป็นเศษหินพรุนจำนวนมหาศาลที่เกาะกลุ่มกันบนผิวน้ำ

รูพรุนของพัมมิซไม่ได้เรียบเหมือนรูในฟองน้ำล้างจาน ผนังแต่ละช่องเป็นเศษแก้วภูเขาไฟบาง แข็ง และมีขอบไม่สม่ำเสมอ เมื่อเอามาถูกับพื้นผิว ขอบเล็กจิ๋วเหล่านี้ทำงานเหมือนกระดาษทรายละเอียดหลายพันจุดพร้อมกัน มันจึงขูดเซลล์ผิวชั้นนอกที่ตายแล้วและเนื้อด้านซึ่งสะสมบริเวณส้นเท้าออกได้ทีละน้อย โดยไม่ต้องมีใบมีดหรือสารเคมีแรง ๆ

พัมมิซไม่ได้ “ดูด” หนังด้านออก แต่ค่อย ๆ ขัดให้หลุดด้วยแรงเสียดทาน

ผิวหนังบริเวณส้นเท้ารับแรงกดและแรงเสียดสีทุกวัน ร่างกายจึงสร้างชั้นเคราตินหนาขึ้นเพื่อป้องกันตัว ชั้นที่หนาเกินไปจะให้สัมผัสแข็ง หยาบ หรือแตกร้าวได้ เมื่อแช่เท้าในน้ำอุ่นสักครู่ เคราตินจะอุ้มน้ำและนิ่มลง การใช้พัมมิซที่เปียกถูเบา ๆ จึงช่วยให้ชั้นผิวตายหลุดง่ายกว่าการถูตอนแห้ง แต่ควรถูเพียงพอให้ผิวเรียบขึ้น ไม่ใช่ถูจนรู้สึกแสบหรือเห็นผิวสด เพราะการขัดลึกเกินไปอาจทำให้เลือดออกและเพิ่มความเสี่ยงติดเชื้อ

วิธีใช้ที่เหมาะกว่าแรงถูหนัก คือแช่เท้าประมาณห้าถึงสิบนาที ทำหินให้เปียก แล้วถูไปในทิศทางเดียวหรือวนเบา ๆ บริเวณหนังด้าน จากนั้นล้างเศษผิวออก เช็ดเท้าให้แห้งและทาครีมเพิ่มความชุ่มชื้น ไม่จำเป็นต้องทำทุกวัน หากผิวยังแข็งมากควรค่อย ๆ ทำหลายครั้งแทนการเร่งขัดในครั้งเดียว ส่วนผู้ที่เป็นเบาหวาน มีอาการชาปลายเท้า เลือดไหลเวียนไม่ดี มีแผล หรือผิวติดเชื้อ ควรหลีกเลี่ยงการขัดเองและปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์ เพราะอาจไม่รู้ตัวเมื่อผิวถูกถูจนบาดเจ็บ

ก้อนธรรมชาติกับก้อนสังเคราะห์ต่างกันอย่างไร

หินขัดส้นเท้าที่ขายทั่วไปไม่ได้เป็นพัมมิซธรรมชาติทุกก้อน บางชิ้นผลิตจากแก้ว เซรามิก หรือวัสดุสังเคราะห์ที่ทำให้เกิดรูพรุนเลียนแบบหินภูเขาไฟ ของธรรมชาติมักมีรูขนาดไม่สม่ำเสมอ รูปร่างก้อนไม่เป๊ะ และเนื้อค่อนข้างเบา ส่วนของสังเคราะห์อาจมีสีสม่ำเสมอ รูพรุนเป็นแบบแผน และถูกขึ้นรูปให้จับถนัดมือ ทั้งสองแบบขัดผิวได้เหมือนกัน สิ่งที่ควรดูมากกว่าคำโฆษณาคือความหยาบที่เหมาะกับผิวและการทำความสะอาดหลังใช้

โพรงจำนวนมากที่ทำให้พัมมิซขัดผิวเก่ง ก็เป็นที่กักเศษผิว ความชื้น และจุลินทรีย์ได้เช่นกัน หลังใช้ควรล้างด้วยสบู่และน้ำไหล ขัดเศษที่ติดออก แล้วผึ่งในที่แห้งและอากาศถ่ายเท ไม่ควรใช้ร่วมกับคนอื่น หากก้อนเริ่มมีกลิ่น เปลี่ยนสี แตกเป็นผง หรือทำความสะอาดไม่หมดก็ควรเปลี่ยนใหม่ การทิ้งไว้แฉะในมุมห้องน้ำตลอดเวลาทำให้เครื่องมือดูแลผิวกลายเป็นแหล่งสะสมเชื้อได้ง่าย

จากลาวาร้อนจัดสู่ก้อนขัดส้นเท้า เรื่องนี้จึงไม่ใช่แค่ความบังเอิญของธรรมชาติ แต่เป็นผลจากจังหวะที่ก๊าซขยายตัวและเนื้อลาวาแข็งตัวเร็วพอดี ฟองอากาศทุกฟองทิ้งผนังแก้วคมละเอียดเอาไว้ และโครงสร้างระดับจิ๋วนั่นเองที่เปลี่ยนเศษหินภูเขาไฟให้กลายเป็นอุปกรณ์ขัดผิวซึ่งมนุษย์ใช้กันมาจนถึงทุกวันนี้