แป้งเท้ายายม่อม ยายม่อมคือใคร? 

หากพูดถึง "แป้งเท้ายายม่อม" หลายคนคงเคยได้ยินชื่อผ่านเมนูขนมไทย ไม่ว่าจะเป็นขนมชั้น ทับทิมกรอบ เต้าส่วน หรือออส่วน แต่เคยสงสัยหรือไม่ว่า "ยายม่อม" คือใคร และเหตุใดแป้งชนิดนี้จึงมีชื่อแปลกหูเช่นนี้

คำตอบอาจทำให้หลายคนแปลกใจ เพราะจนถึงปัจจุบัน ไม่มีหลักฐานว่ามียายม่อมเป็นบุคคลจริง และไม่ได้เป็นผู้คิดค้นแป้งชนิดนี้แต่อย่างใด

ชื่อที่ถูกต้องคือ "แป้งเท้ายายม่อม"

ตามพจนานุกรมของราชบัณฑิตยสภา คำที่ถูกต้องคือ "แป้งเท้ายายม่อม" โดย "เท้ายายม่อม" เป็นชื่อของพืชชนิดหนึ่ง ไม่ใช่ชื่อของคน ส่วนคำว่า "แป้งท้าวยายม่อม" ที่พบเห็นทั่วไป เป็นรูปสะกดที่นิยมใช้ในทางการค้าและในตำรับอาหารไทย

แป้งชนิดนี้ได้มาจากหัวใต้ดินของต้นเท้ายายม่อม เมื่อนำหัวมาบด ล้าง และตกตะกอน จะได้แป้งสีขาวละเอียดที่มีคุณสมบัติเหนียวนุ่มและใส เหมาะสำหรับทำขนมไทยหลายชนิด

แล้ว "ยายม่อม" คือใคร?

นักพฤกษศาสตร์และนักภาษาศาสตร์ระบุว่า ชื่อ "เท้ายายม่อม" เป็นเพียงชื่อพื้นบ้านที่ใช้เรียกพืชชนิดนี้สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน โดยไม่มีเอกสารโบราณอธิบายที่มาของชื่อ จึงไม่สามารถยืนยันได้ว่า "ยายม่อม" หมายถึงบุคคลใด

มีเพียงข้อสันนิษฐานว่า ชื่อนี้อาจตั้งตามลักษณะของหัวใต้ดินที่คล้าย "เท้า" หรืออาจเป็นชื่อเรียกแบบโบราณที่คนไทยนิยมใช้ตั้งชื่อพืชให้จดจำง่าย คล้ายกับชื่อพืชอื่น ๆ เช่น ตีนเป็ด หญ้าหนวดแมว หรือไม้เท้าฤๅษี

ทำไมหลายคนจึงเข้าใจผิด?

สาเหตุสำคัญมาจากคำว่า "ท้าว" หรือ "ยาย" ที่ทำให้หลายคนนึกถึงชื่อบุคคล จึงเกิดเรื่องเล่าปากต่อปากว่า ยายม่อมเป็นผู้ค้นพบหรือคิดค้นแป้งชนิดนี้ แต่เมื่อค้นหาหลักฐานทางประวัติศาสตร์กลับไม่พบข้อมูลที่ยืนยันเรื่องดังกล่าว

จึงอาจกล่าวได้ว่า "ยายม่อม" เป็นเพียงส่วนหนึ่งของชื่อพืช มากกว่าจะเป็นบุคคลในประวัติศาสตร์

ทำไมแป้งเท้ายายม่อมจึงได้รับความนิยม?

แม้ชื่อจะเป็นปริศนา แต่คุณสมบัติของแป้งกลับโดดเด่นมาก เพราะช่วยให้ขนมมีเนื้อสัมผัสใส เหนียวนุ่ม คงตัวดี และไม่เละง่าย จึงเป็นวัตถุดิบสำคัญในขนมไทยหลายชนิด เช่น

- ขนมชั้น

- ทับทิมกรอบ

- เต้าส่วน

- เปียกปูน

- ออส่วน

- ขนมมันสำปะหลัง

"ยายม่อม" ไม่ใช่หญิงชราผู้คิดค้นแป้ง และไม่มีหลักฐานว่ามีตัวตนจริง 

ชื่อ "เท้ายายม่อม" เป็นชื่อพื้นบ้านของพืชชนิดหนึ่งที่ใช้เรียกสืบทอดกันมาตั้งแต่โบราณ ส่วนเหตุผลที่ตั้งชื่อเช่นนี้ยังไม่มีคำอธิบายที่ยืนยันได้แน่ชัด จึงกลายเป็นอีกหนึ่งปริศนาทางภาษาที่น่าสนใจของไทย

บางครั้ง เรื่องราวที่น่าสนใจที่สุดของวัตถุดิบในครัวไทย ไม่ได้อยู่ที่รสชาติ แต่อยู่ที่ชื่อซึ่งถูกส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่น แม้เวลาจะผ่านไปหลายร้อยปี เราก็ยังตั้งคำถามได้ว่า "ยายม่อมคือใคร?" และจนถึงวันนี้ คำถามนั้นก็ยังไม่มีคำตอบที่แน่ชัด