มารู้จัก "จำปูลิ้ง" ผลไม้โบราณแห่งแดนใต้ รสชาติหวานอมเปรี้ยว เนื้อสีสันสดใส

ท่ามกลางผลไม้นานาชนิดที่วางขายตามท้องตลาด ยังมีผลไม้พื้นบ้านอีกหลายชนิดที่ค่อย ๆ เลือนหายไปตามกาลเวลา หนึ่งในนั้นคือ “จำปูลิ้ง” หรือที่บางพื้นที่เรียกว่า จำปูลิง ผลไม้ป่าพื้นถิ่นภาคใต้ซึ่งมีรสเปรี้ยวอมหวาน กลิ่นหอมเฉพาะ และสีสันของเนื้อภายในที่ชวนรับประทาน

จำปูลิ้งมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Baccaurea polyneura Hook.f. อยู่ในวงศ์ Phyllanthaceae เป็นไม้ยืนต้นเขตร้อนที่มีถิ่นกำเนิดตั้งแต่บริเวณคาบสมุทรไทยไปจนถึงมาเลเซีย สุมาตรา และบอร์เนียว ส่วนชื่อเรียกอาจแตกต่างกันไปตามแต่ละท้องถิ่น

ผลเป็นพวง เปลือกสีเหลือง เนื้อด้านในสีส้มแดง

ผลจำปูลิ้งออกเป็นช่อตามกิ่ง รูปร่างค่อนข้างกลมหรือเกือบกลม เมื่อยังอ่อนจะมีสีเขียว ก่อนเปลี่ยนเป็นสีเหลืองถึงสีส้มเมื่อสุก เปลือกค่อนข้างแข็งและกรอบ สามารถบีบหรือแกะให้แตกออกได้

ด้านในมีเมล็ดซึ่งหุ้มด้วยเยื่อสีแดงถึงสีส้ม ส่วนที่รับประทานได้มีความฉ่ำน้ำ รสเปรี้ยวอมหวาน และมีกลิ่นหอมเฉพาะ จึงมักถูกนำไปเปรียบเทียบกับมะไฟหรือละไม แม้รสชาติและลักษณะของผลจะมีเอกลักษณ์ต่างกันอยู่พอสมควร

ผลที่สุกกำลังดีจะมีรสหวานแทรกด้วยความเปรี้ยว ให้ความสดชื่นและเหมาะสำหรับรับประทานสด ส่วนผลที่ยังไม่สุกเต็มที่มักมีรสเปรี้ยวชัดกว่า สำหรับผู้ที่เคยรับประทาน รสชาติของจำปูลิ้งถือเป็นเสน่ห์แบบผลไม้ป่าที่หาได้ยากจากผลไม้ทั่วไป

ผลไม้ตามฤดูกาลที่ไม่ได้มีให้ชิมตลอดปี

จำปูลิ้งเป็นผลไม้ตามฤดูกาล โดยช่วงออกผลอาจแตกต่างกันตามพื้นที่และสภาพแวดล้อม ตัวอย่างสวนไม้ป่าเก่าในอำเภอควนโดน จังหวัดสตูล มีรายงานว่าต้นจำปูลิ้งให้ผลผลิตปีละครั้งในช่วงกลางปี ชาวบ้านจึงต้องเร่งเก็บผลผลิตเมื่อสุกเต็มต้น

ด้วยผลผลิตที่มีเฉพาะบางช่วง ประกอบกับต้นจำปูลิ้งไม่ได้ปลูกแพร่หลายเหมือนไม้ผลเศรษฐกิจ จึงมักพบจำหน่ายตามตลาดท้องถิ่นหรือชุมชนในภาคใต้มากกว่าห้างสรรพสินค้าและซูเปอร์มาร์เก็ตขนาดใหญ่

นอกจากรับประทานสดแล้ว จำปูลิ้งยังสามารถนำไปทดลองแปรรูปเป็นเครื่องดื่มหรือผลิตภัณฑ์หมักเพื่อเพิ่มมูลค่าและยืดระยะเวลาการบริโภคได้ อย่างไรก็ตาม รูปแบบการแปรรูปอาจแตกต่างกันตามภูมิปัญญาและวัตถุดิบของแต่ละพื้นที่

คุณค่าทางอาหารควรกล่าวอย่างระมัดระวัง

มีงานศึกษาจำปูลิ้งและผลิตภัณฑ์จากผลไม้ชนิดนี้ในด้านองค์ประกอบทางโภชนาการและสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพ เช่น การศึกษาน้ำผลไม้และน้ำส้มสายชูหมักจากจำปูลิ้ง แต่หลักฐานส่วนใหญ่ยังเป็นการวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการหรือศึกษาผลิตภัณฑ์แปรรูปโดยเฉพาะ

จึงควรมองจำปูลิ้งเป็นผลไม้พื้นบ้านที่รับประทานเพื่อรสชาติและความหลากหลายทางอาหาร มากกว่ากล่าวอ้างว่าสามารถเสริมภูมิคุ้มกัน ป้องกันโรค หรือใช้รักษาอาการเจ็บป่วย เพราะยังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะรับรองสรรพคุณดังกล่าวอย่างชัดเจน

เสน่ห์ของผลไม้ป่าที่ควรช่วยกันรักษา

ปัจจุบันจำปูลิ้งพบเห็นได้ไม่บ่อยนัก เนื่องจากมีการปลูกในพื้นที่จำกัด ต้นจำนวนมากเป็นไม้เก่าแก่ที่สืบทอดกันมา และคนรุ่นใหม่อาจไม่คุ้นเคยกับชื่อหรือรสชาติของผลไม้ชนิดนี้

การดูแลต้นเดิมและส่งเสริมให้คนในชุมชนรู้จักการขยายพันธุ์ จึงไม่ได้ช่วยเพียงรักษาผลไม้ชนิดหนึ่งเอาไว้เท่านั้น แต่ยังเป็นการรักษาความหลากหลายของพันธุ์พืช ภูมิปัญญาอาหาร และความทรงจำของผู้คนในท้องถิ่นภาคใต้ด้วย

สำหรับผู้ที่ชื่นชอบผลไม้พื้นเมืองหรือการท่องเที่ยวเชิงอาหาร จำปูลิ้งถือเป็นอีกหนึ่งผลไม้ที่น่าลอง หากมีโอกาสเดินทางไปภาคใต้ในช่วงฤดูผลไม้ ลองแวะตลาดพื้นบ้านหรือสอบถามจากสวนในชุมชน อาจได้ลิ้มรสผลไม้ป่ารสเปรี้ยวอมหวานที่หาได้ยากขึ้นทุกวัน

โดยจุดเด่นของจำปูลิ้งคือรสชาติที่กลมกล่อม มีทั้งความหวานและความเปรี้ยวในผลเดียวกัน ผลสุกจะมีเนื้อฉ่ำน้ำ หวานอมเปรี้ยว ให้ความสดชื่น เหมาะสำหรับรับประทานสด ส่วนผลที่ยังไม่สุกเต็มที่จะมีรสเปรี้ยวมากกว่า ทำให้หลายคนที่เคยรับประทานต่างบอกว่าเป็นรสชาติที่หาไม่ได้จากผลไม้ทั่วไป เพราะรสชาติที่ได้เป็นรสชาติจำเพาะของผลไม้ชนิดนี้จริงๆ