เมื่อโลกทยอยเลิกโทษประหาร ประเทศใดเอาออกจากกฎหมายแล้วบ้าง
โทษประหารชีวิตเป็นหนึ่งในประเด็นด้านกฎหมายและสิทธิมนุษยชนที่ถูกถกเถียงมายาวนาน หลายประเทศมองว่าเป็นบทลงโทษสูงสุดสำหรับอาชญากรรมร้ายแรง ขณะที่อีกหลายประเทศเห็นว่าเป็นการละเมิดสิทธิในการมีชีวิต และไม่สามารถแก้ไขได้หากกระบวนการยุติธรรมตัดสินผิดพลาด
ตามรายงาน Death Sentences and Executions 2025 ของ Amnesty International ซึ่งจัดสถานะไว้ ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2025 มี 113 ประเทศที่ยกเลิกโทษประหารสำหรับความผิดทุกประเภท อีก 9 ประเทศยกเลิกสำหรับความผิดทั่วไป และ 23 ประเทศยังมีโทษประหารในกฎหมายแต่ไม่ได้ประหารชีวิตมานาน รวมแล้ว 145 ประเทศยกเลิกโทษประหารในทางกฎหมายหรือทางปฏิบัติ ขณะที่อีก 54 ประเทศยังคงโทษประหารสำหรับความผิดทั่วไป
“ยกเลิกโทษประหาร” ไม่ได้มีความหมายแบบเดียว
ก่อนดูรายชื่อ ควรแยกสถานะออกเป็น 3 กลุ่มสำคัญ
ยกเลิกสำหรับความผิดทุกประเภท หมายถึง กฎหมายไม่เปิดทางให้ศาลลงโทษประหาร ไม่ว่าจะเป็นความผิดทั่วไป ความผิดทางทหาร หรือความผิดในภาวะสงคราม
ยกเลิกสำหรับความผิดทั่วไป หมายถึง ยกเลิกโทษประหารในคดีทั่วไป เช่น คดีฆาตกรรม แต่อาจยังเปิดทางไว้สำหรับความผิดพิเศษบางประเภทหรือเหตุการณ์ในภาวะสงคราม
ยกเลิกในทางปฏิบัติ หมายถึง ประเทศนั้นยังมีโทษประหารอยู่ในกฎหมาย แต่ไม่ได้ประหารชีวิตมานานอย่างน้อย 10 ปี และเชื่อว่ามีนโยบายหรือแนวปฏิบัติไม่บังคับใช้โทษดังกล่าว
รายชื่อ 113 ประเทศที่ยกเลิกโทษประหารสำหรับทุกความผิด
รายชื่อต่อไปนี้เรียงตามลำดับในรายงานของ Amnesty International
กลุ่มที่ 1: แอลเบเนีย, อันดอร์รา, แองโกลา, อาร์เจนตินา, อาร์เมเนีย, ออสเตรเลีย, ออสเตรีย, อาเซอร์ไบจาน, เบลเยียม, เบนิน, ภูฏาน, โบลิเวีย, บอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา, บัลแกเรีย, บุรุนดี, กาบูเวร์ดี, กัมพูชา, แคนาดา, ชาด, สาธารณรัฐแอฟริกากลาง, โคลอมเบีย, สาธารณรัฐคองโก, หมู่เกาะคุก, คอสตาริกา, โกตดิวัวร์, โครเอเชีย, ไซปรัส, สาธารณรัฐเช็ก และเดนมาร์ก
กลุ่มที่ 2: จิบูตี, สาธารณรัฐโดมินิกัน, เอกวาดอร์, เอสโตเนีย, ฟิจิ, ฟินแลนด์, ฝรั่งเศส, กาบอง, จอร์เจีย, เยอรมนี, กรีซ, กินี, กินี-บิสเซา, เฮติ, ฮอนดูรัส, ฮังการี, ไอซ์แลนด์, ไอร์แลนด์, อิตาลี, คาซัคสถาน, คิริบาส, โคโซโว, คีร์กีซสถาน, ลัตเวีย, ลิกเตนสไตน์, ลิทัวเนีย, ลักเซมเบิร์ก, มาดากัสการ์ และมอลตา
กลุ่มที่ 3: หมู่เกาะมาร์แชลล์, มอริเชียส, เม็กซิโก, สหพันธรัฐไมโครนีเซีย, มอลโดวา, โมนาโก, มองโกเลีย, มอนเตเนโกร, โมซัมบิก, นามิเบีย, นาอูรู, เนปาล, เนเธอร์แลนด์, นิวซีแลนด์, นิการากัว, นีอูเอ, มาซิโดเนียเหนือ, นอร์เวย์, ปาเลา, ปานามา, ปาปัวนิวกินี, ปารากวัย, ฟิลิปปินส์, โปแลนด์, โปรตุเกส, โรมาเนีย, รวันดา, ซามัว และซานมารีโน
กลุ่มที่ 4: เซาตูเมและปรินซิปี, เซเนกัล, เซอร์เบีย, เซเชลส์, เซียร์ราลีโอน, สโลวาเกีย, สโลวีเนีย, หมู่เกาะโซโลมอน, แอฟริกาใต้, สเปน, ซูรินาม, สวีเดน, สวิตเซอร์แลนด์, ติมอร์-เลสเต, โตโก, ตุรกี, เติร์กเมนิสถาน, ตูวาลู, ยูเครน, สหราชอาณาจักร, อุรุกวัย, อุซเบกิสถาน, วานูอาตู, นครรัฐวาติกัน, เวเนซุเอลา และแซมเบีย
เมื่อ “ศักดิ์ศรีของเหยื่อ” ปะทะกับ “หลักสิทธิมนุษยชน”
การยกเลิกโทษประหารสะท้อนแนวคิดด้านสิทธิมนุษยชนที่ให้ความสำคัญกับสิทธิในการมีชีวิต และความเป็นไปได้ในการแก้ไขความผิดพลาดของกระบวนการยุติธรรม
แต่อีกด้านหนึ่ง หลายประเทศยังเห็นว่าบทลงโทษสูงสุดมีความจำเป็นต่อการรับมือกับอาชญากรรมร้ายแรง ทำให้คำถามว่า “ควรมีโทษประหารหรือไม่” ยังคงเป็นข้อถกเถียงสำคัญของโลก
ฝ่ายที่สนับสนุนโทษประหาร
ผู้สนับสนุนมองว่า ผู้ที่ก่ออาชญากรรมร้ายแรงจนพรากชีวิตผู้อื่นควรได้รับบทลงโทษสูงสุด เพราะเป็นการแสดงให้เห็นว่ารัฐให้ความสำคัญกับชีวิตของเหยื่อและครอบครัวผู้สูญเสีย
เหตุผลที่มักถูกหยิบยก ได้แก่ การลงโทษให้สาสมกับความผิด การป้องกันไม่ให้ผู้กระทำผิดกลับไปก่อเหตุซ้ำ และความเชื่อว่าโทษประหารอาจช่วยยับยั้งอาชญากรรมร้ายแรง
อย่างไรก็ตาม การประเมินว่าโทษประหารช่วยยับยั้งการฆาตกรรมได้มากกว่าการจำคุกระยะยาวหรือจำคุกตลอดชีวิตหรือไม่นั้นยังมีข้อจำกัด งานทบทวนของ National Research Council ระบุว่างานวิจัยที่มีอยู่ยังไม่เพียงพอสำหรับสรุปว่าโทษประหารทำให้อัตราการฆาตกรรมเพิ่มขึ้น ลดลง หรือไม่เปลี่ยนแปลง
หลายคนจึงยังตั้งคำถามว่า หากรัฐให้ความสำคัญกับสิทธิของผู้กระทำผิดมากเกินไป แล้วสิทธิและความรู้สึกของครอบครัวผู้เสียชีวิตควรได้รับการตอบสนองอย่างไร
ฝ่ายที่คัดค้านโทษประหาร
ผู้คัดค้านมองว่า สิทธิในการมีชีวิตเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานที่สุด และรัฐไม่ควรเป็นผู้พรากชีวิตใคร แม้บุคคลนั้นจะก่ออาชญากรรมร้ายแรงเพียงใด
เหตุผลสำคัญคือ หากศาลตัดสินผิด การประหารชีวิตไม่สามารถย้อนกลับหรือเยียวยาความผิดพลาดได้ นอกจากนี้ การลงโทษควรมุ่งคุ้มครองสังคมและป้องกันการก่อเหตุซ้ำ มากกว่าการแก้แค้น
ฝ่ายนี้เชื่อว่า ความยุติธรรมไม่จำเป็นต้องหมายถึงการเอาชีวิตแลกชีวิต และโทษจำคุกตลอดชีวิตหรือโทษจำคุกระยะยาวอาจใช้คุ้มครองสังคมได้โดยไม่ต้องพรากชีวิตผู้กระทำผิด
คำถามที่สังคมยังตอบไม่ลงตัว
การถกเถียงเรื่องโทษประหารไม่ใช่เพียงเรื่องกฎหมาย แต่เกี่ยวข้องกับคุณค่าทางศีลธรรม ความรู้สึกของผู้สูญเสีย และแนวคิดเรื่องสิทธิมนุษยชน
ชีวิตของผู้กระทำผิดยังควรได้รับการคุ้มครองหรือไม่ เมื่อเขาได้พรากชีวิตผู้อื่นไปแล้ว หากไม่มีโทษประหาร ครอบครัวของเหยื่อจะรู้สึกว่าได้รับความยุติธรรมหรือไม่ และหากเกิดความผิดพลาดในกระบวนการยุติธรรม ใครจะรับผิดชอบต่อชีวิตที่ไม่อาจเรียกคืน
แนวโน้มของโลก
ในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา ประเทศต่าง ๆ ทยอยยกเลิกหรือหยุดใช้โทษประหารอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในยุโรปและอเมริกาใต้
เมื่อวันที่ 17 ธันวาคม 2024 สมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติรับรองมติเรียกร้องให้ประเทศต่าง ๆ พักการประหารชีวิต โดยมีเป้าหมายเพื่อนำไปสู่การยกเลิกโทษประหาร มติดังกล่าวผ่านด้วยคะแนนเห็นชอบ 130 เสียง คัดค้าน 32 เสียง และงดออกเสียง 22 เสียง
อย่างไรก็ตาม ประเทศที่ยังคงโทษประหารสำหรับความผิดทั่วไปตามการจัดสถานะ ณ สิ้นปี 2025 ยังรวมถึง ไทย จีน ญี่ปุ่น สหรัฐอเมริกา สิงคโปร์ เวียดนาม ซาอุดีอาระเบีย และอิหร่าน แม้ระดับและความถี่ในการบังคับใช้จะแตกต่างกันไปในแต่ละประเทศ
โทษประหารจึงไม่ใช่เพียงคำถามว่าผู้กระทำผิดสมควรได้รับโทษใด แต่ยังเป็นคำถามว่ารัฐควรใช้อำนาจลงโทษถึงขั้นพรากชีวิตหรือไม่ และสังคมจะสร้างความยุติธรรมให้แก่ผู้เสียหายโดยไม่เปิดทางให้เกิดความผิดพลาดที่แก้ไขไม่ได้อย่างไร
เปิดเลขธูป 3 ตัวตรง "ท้าวเวสสุวรรณ" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
ปากแดงศักดิ์สิทธิ์ เลขเด็ดงวด 1 ธันวาคม 2569 เปิดเลขเด่นฝั่งซ้าย พร้อมสูตรลับ 3 คอลัมน์ จัดเต็มเลข 2 ตัว-3 ตัว
เลขน่าจับตา "แต๋วจ๋า พารวย" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
หมึกมะพร้าว (Coconut Octopus): นักใช้เครื่องมือแห่งท้องทะเล ผู้แบกบ้านไปกับตัวและเผยให้เห็นความฉลาดของสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง
ปีใหม่ 2569 คนไทยนิยมไปเที่ยวจังหวัดไหน เปิดจุดหมายยอดนิยมและจังหวัดมาแรง
ปีนี้ชาวญี่ปุ่นที่มีอายุ 100 ปีขึ้นไปพุ่งสูงเกิน 100,000 คนเป็นครั้งแรก
ลดหย่อนภาษี 2569 เช็ก 15 สิทธิก่อน 31 ธ.ค. ประกันสังคมขยับเป็น 10,500 ไม่มีช้อปดีมีคืน
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
เครื่องดนตรีโบราณรูปทรงประหลาด เสียงดนตรีจากอดีตที่มีรูปร่างราวกับประติมากรรม
หนังไทยเรื่องแรก ที่ทำรายได้ทะลุ 1 พันล้านบาทในต่างประเทศ
ช็อกตลาดเช้า! ราคาทองคำวันนี้ (20 พ.ย. 69) เปิดตลาดลดลง 2,500 บาท ทองรูปพรรณขายออก 58,200 บาท
จังหวัดไหนมีพื้นที่เป็นหินมากที่สุดในประเทศไทย เปิดแผนที่ธรณีวิทยาดูความจริงใต้ผืนดิน
นักปรัชญาผู้ยิ่งใหญ่สามคนของกรีก
ปีใหม่ 2569 คนไทยนิยมไปเที่ยวจังหวัดไหน เปิดจุดหมายยอดนิยมและจังหวัดมาแรง
จังหวัดไหนมีพื้นที่เป็นหินมากที่สุดในประเทศไทย เปิดแผนที่ธรณีวิทยาดูความจริงใต้ผืนดิน
ลดหย่อนภาษี 2569 เช็ก 15 สิทธิก่อน 31 ธ.ค. ประกันสังคมขยับเป็น 10,500 ไม่มีช้อปดีมีคืน

