โป๊ปวัย 18 ผู้เปลี่ยนลาเตรันเป็นซ่อง และตายท่ามกลางข่าวฉาวคาเตียง

พระราชวังลาเตรันเคยถูกเล่าว่ากลายเป็นสถานเริงรมย์ ภายใต้โป๊ปวัยหนุ่มผู้ครองกรุงโรม

ถ้าจะหาพระสันตะปาปาสักองค์ที่มีประวัติชวนให้คนอ่านต้องหยุดแล้วถามว่า เรื่องนี้เกิดขึ้นจริงหรือแต่งเกินไปกันแน่ ชื่อของ สมเด็จพระสันตะปาปายอห์นที่ 12 มักถูกยกขึ้นมาแทบทุกครั้ง พระองค์ขึ้นครองตำแหน่งในปี ค.ศ. 955 ตอนอายุราว 18 ปี ชื่อเดิมคืออ็อกตาเวียน บุตรของอัลเบริกที่ 2 ผู้ทรงอำนาจในกรุงโรม ก่อนเสียชีวิต บิดาได้ให้ขุนนางโรมันสาบานว่าจะเลือกบุตรชายของตนเป็นพระสันตะปาปา เมื่อเก้าอี้ว่างลง เด็กหนุ่มจากตระกูลผู้ปกครองเมืองจึงได้ควบทั้งอำนาจทางศาสนาและอำนาจทางการเมืองไว้ในมือเดียว

ปัญหาคือเขาดูเหมือนเจ้าชายหนุ่มมากกว่าผู้นำทางศาสนา
บันทึกยุคกลางกล่าวหาว่ายอห์นที่ 12 โปรดการล่าสัตว์ การทำสงคราม การพนัน และงานรื่นเริงมากกว่าการบริหารศาสนจักร พระราชวังลาเตรันซึ่งควรเป็นศูนย์กลางศักดิ์สิทธิ์ของกรุงโรม ถูกฝ่ายตรงข้ามเรียกเสียแรงว่าเป็นซ่องหรือสถานเริงรมย์ มีคำกล่าวหาเรื่องชู้สาวกับหญิงหลายคน รวมถึงข้อหาร้ายแรงอย่างผิดประเวณี ซื้อขายตำแหน่ง คำสาบานเท็จ และล่วงละเมิดธรรมเนียมศาสนา ฟังแล้วเหมือนตัวร้ายในนิยาย แต่รายละเอียดเหล่านี้ต้องอ่านอย่างระวัง เพราะแหล่งเล่าหลักจำนวนมากมาจากฝ่ายการเมืองที่ต้องการโค่นพระองค์

เรื่องฉาวอาจมีมูลจริง แต่รายละเอียดยิ่งหวือหวาเท่าไร ยิ่งต้องถามว่าใครเป็นคนเขียน

บุคคลสำคัญที่ทิ้งภาพลักษณ์อันเลวร้ายของยอห์นที่ 12 ไว้คือ ลิอุตปรันด์แห่งเครโมนา นักบวชและนักการทูตซึ่งอยู่ฝ่ายจักรพรรดิอ็อตโตที่ 1 เขาบันทึกข้อกล่าวหาต่าง ๆ จากสภาที่กรุงโรมในปี ค.ศ. 963 ขณะความสัมพันธ์ระหว่างโป๊ปกับจักรพรรดิกำลังแตกหักเต็มที่ ยอห์นเคยขอให้อ็อตโตช่วยต่อต้านศัตรูในอิตาลี และเป็นผู้สวมมงกุฎจักรพรรดิให้ในปี ค.ศ. 962 แต่ไม่นานก็หันไปเจรจากับฝ่ายตรงข้ามของอ็อตโต เมื่อเรื่องแดงขึ้น กองกำลังจักรพรรดิจึงกลับเข้าโรมและตั้งสภาสอบสวนโป๊ป

สภานั้นกล่าวหาพระองค์สารพัด ตั้งแต่ลบหลู่สิ่งศักดิ์สิทธิ์ ซื้อขายตำแหน่ง ฆาตกรรม ผิดประเวณี ไปจนถึงร่วมประเวณีกับญาติ ยอห์นไม่ยอมเข้าชี้แจงและขู่คว่ำบาตรผู้ร่วมประชุม สุดท้ายสภาประกาศปลดพระองค์แล้วเลือกเลโอที่ 8 ขึ้นแทน ทว่าการปลดโป๊ปโดยแรงหนุนของจักรพรรดิเองก็มีปัญหาตามกฎศาสนจักร พออ็อตโตถอนทหารออก ยอห์นกลับเข้ากรุงโรม ขับเลโอหนี และลงโทษฝ่ายตรงข้ามอย่างหนัก จึงเห็นได้ว่าฉากหลังของเรื่องฉาวไม่ใช่แค่ศีลธรรมส่วนตัว แต่เป็นเกมแย่งอำนาจระหว่างราชสำนักโรมันกับจักรวรรดิเยอรมันด้วย

แล้วเรื่องถูกสามีของชู้รักจับได้คาเตียงล่ะ จริงแค่ไหน?
จุดจบของยอห์นที่ 12 เกิดขึ้นวันที่ 14 พฤษภาคม ค.ศ. 964 ตอนพระองค์มีอายุเพียงประมาณยี่สิบปลาย ๆ เรื่องที่แพร่หลายที่สุดเล่าว่า พระองค์กำลังอยู่กับหญิงที่มีสามีแล้ว จากนั้นสามีตามมาเจอและทำร้ายจนบาดเจ็บสาหัส ก่อนเสียชีวิตไม่กี่วันต่อมา อีกกระแสหนึ่งบอกว่าพระองค์เกิดอาการอัมพาตหรือเส้นเลือดในสมองระหว่างมีสัมพันธ์กับหญิงคนนั้น ส่วนลิอุตปรันด์ใช้ถ้อยคำทางศาสนาว่าเป็นการถูกปีศาจกระแทกที่ขมับ

• สิ่งที่ค่อนข้างแน่: ยอห์นที่ 12 ครองตำแหน่งตั้งแต่วัยหนุ่ม มีชีวิตส่วนตัวและการเมืองที่ถูกวิจารณ์หนัก ถูกสภาปี ค.ศ. 963 ตั้งข้อหาหลายประการ และเสียชีวิตในวันที่ 14 พฤษภาคม ค.ศ. 964

• สิ่งที่มีแหล่งเล่าแต่ต้องเผื่อใจ: พระราชวังลาเตรันถูกใช้เป็นสถานเริงรมย์ และพระองค์มีความสัมพันธ์กับหญิงจำนวนมาก

• สิ่งที่ยังยืนยันไม่ได้: ถูกสามีของหญิงคนรักจับได้แล้วทุบตีจนตายตรงที่เกิดเหตุ

ชื่อเสียงของยอห์นที่ 12 จึงอยู่กึ่งกลางระหว่างบุคคลจริงผู้มีพฤติกรรมฉาวกับตัวละครที่ถูกศัตรูทางการเมืองวาดให้เลวสุดขั้ว ความน่าสนใจไม่ได้อยู่แค่เรื่องชู้รักหรือพระราชวังที่ถูกเรียกเป็นซ่อง แต่อยู่ตรงที่คนยุคหลังแทบทั้งหมดรู้จักพระองค์ผ่านปากกาของผู้ชนะ เมื่อเรื่องศีลธรรมถูกใช้เป็นอาวุธทางการเมือง ความจริงกับคำประณามก็พันกันจนแยกยาก

โป๊ปฉาวที่สุดในประวัติศาสตร์อาจมีตัวตนจริง แต่ฉากตายคาเตียงยังเป็นเพียงเรื่องเล่าที่ไม่มีใครปิดคดีได้