เมืองที่ไม่ได้ห้ามคนตาย แต่ห้ามฝังศพ เรื่องจริงสุดแปลกของลองเยียร์เบียน

ฟังครั้งแรกเหมือนเรื่องแต่ง แต่เมืองเล็ก ๆ แห่งหนึ่งในนอร์เวย์กลับมีเหตุผลที่ทำให้หลายคนเข้าใจผิดว่า 'ห้ามคนตาย'

ถ้าเคยไถโซเชียล น่าจะเคยเห็นข้อความประมาณว่า "เมืองลองเยียร์เบียน (Longyearbyen) ห้ามคนตาย" หลายคนอ่านแล้วก็สงสัยทันทีว่า แล้วถ้ามีคนเสียชีวิตจริงจะทำอย่างไร จะจับคนตายไปลงโทษหรืออย่างไร ฟังดูเป็นกฎหมายที่เป็นไปไม่ได้เอาเสียเลย

ความจริงแล้ว ประโยคนี้เป็นการเล่าที่สั้นเกินไปจนทำให้เข้าใจผิด เพราะเมืองลองเยียร์เบียนไม่ได้มีกฎหมายที่ทำให้การเสียชีวิตเป็นความผิด แต่สิ่งที่เกิดขึ้นจริงคือ เมืองแห่งนี้แทบจะไม่รับการฝังศพอีกแล้ว และผู้ที่ป่วยระยะสุดท้ายก็มักถูกส่งกลับไปรักษาหรือใช้ชีวิตช่วงสุดท้ายบนแผ่นดินใหญ่ของนอร์เวย์แทน

ต้นเหตุทั้งหมดมาจากดินที่ไม่เคยละลาย

ลองเยียร์เบียนตั้งอยู่บนหมู่เกาะสฟาลบาร์ด เหนือเส้นอาร์กติก อากาศหนาวจัดเกือบตลอดปี พื้นดินด้านล่างเป็นชั้นดินเยือกแข็งถาวร หรือที่เรียกว่า Permafrost ดินชั้นนี้แข็งเหมือนหินและแทบไม่ละลาย แม้ในช่วงฤดูร้อน

เมื่อหลายสิบปีก่อน ชาวเมืองพบว่าศพที่ฝังไว้แทบไม่เน่าเปื่อยตามธรรมชาติ ร่างกายยังคงสภาพอยู่เป็นเวลานานอย่างผิดปกติ เพราะอุณหภูมิที่ต่ำมากทำให้กระบวนการย่อยสลายของจุลินทรีย์เกิดขึ้นได้ยาก

ศพไม่ย่อยสลาย ไม่ได้หมายความว่าเชื้อโรคหายไปด้วย

นี่คือสิ่งที่นักวิทยาศาสตร์กังวลมากที่สุด เพราะหากเชื้อโรคบางชนิดยังคงอยู่ในร่างที่ถูกแช่แข็งเป็นเวลานาน ก็อาจกลายเป็นความเสี่ยงด้านสาธารณสุขในอนาคต โดยเฉพาะเมื่อสภาพภูมิอากาศเปลี่ยนแปลงและชั้นดินเยือกแข็งเริ่มละลาย

ความกังวลนี้ไม่ได้เกิดจากจินตนาการล้วน ๆ ในอดีตมีการศึกษาศพผู้เสียชีวิตจากไข้หวัดใหญ่สเปนที่ถูกฝังในพื้นที่แห่งนี้ และพบว่าตัวอย่างของไวรัสบางส่วนยังคงได้รับการเก็บรักษาไว้ในสภาพที่ดีมาก จนสามารถนำมาศึกษาทางวิทยาศาสตร์ได้

แล้วถ้ามีคนเสียชีวิตจริงทำอย่างไร

หากมีผู้เสียชีวิตกะทันหันในเมือง ก็จะมีการเคลื่อนย้ายร่างไปยังแผ่นดินใหญ่ของนอร์เวย์เพื่อดำเนินพิธีศพตามปกติ ส่วนผู้ที่แพทย์ประเมินว่าอยู่ในระยะสุดท้ายของชีวิต มักได้รับการแนะนำให้เดินทางไปรักษาหรือพักอาศัยบนแผ่นดินใหญ่ก่อนถึงช่วงเวลานั้น เนื่องจากโรงพยาบาลในเมืองมีขนาดเล็กและรองรับผู้ป่วยวิกฤตได้จำกัด

เพราะเหตุนี้เอง เรื่องเล่าจึงค่อย ๆ ถูกย่อให้เหลือเพียงคำว่า "ห้ามคนตาย" ทั้งที่ข้อเท็จจริงซับซ้อนกว่านั้นมาก

เมืองเล็ก ๆ ที่ต้องปรับตัวเข้ากับธรรมชาติ

ลองเยียร์เบียนมีประชากรเพียงไม่กี่พันคน แต่กลับเป็นหนึ่งในชุมชนที่อยู่เหนือสุดของโลก ผู้คนใช้ชีวิตร่วมกับหิมะ ความมืดหลายเดือนในฤดูหนาว และหมีขั้วโลกที่พบได้ในพื้นที่รอบเมือง กฎและแนวทางหลายอย่างจึงถูกสร้างขึ้นจากสภาพแวดล้อมจริง ไม่ใช่เพราะความเชื่อแปลกประหลาด

• การฝังศพแบบเดิมแทบไม่มีการดำเนินการแล้ว

• ผู้ป่วยหนักมักถูกส่งต่อไปยังแผ่นดินใหญ่

• ชั้นดินเยือกแข็งทำให้ร่างไม่สลายตัวเหมือนพื้นที่ทั่วไป

• เหตุผลหลักคือการป้องกันปัญหาด้านสาธารณสุขในระยะยาว

สรุปสั้น ๆ คือ เมืองนี้ไม่ได้ห้ามคนตาย แต่สภาพธรรมชาติทำให้การฝังศพไม่เหมาะสม จนเกิดเป็นเรื่องเล่าที่ถูกส่งต่อกันผิดความหมายมาหลายปี