หัวใจของกุ้งไม่ได้อยู่กลางตัว แต่อยู่บนหัวจริงหรือ ทำไมถึงเป็นแบบนั้น

มองกุ้งทีไร หลายคนคงไม่เคยนึกเลยว่าอวัยวะที่สำคัญที่สุดของมันซ่อนอยู่ตรงส่วนหัว

ฟังครั้งแรกอาจรู้สึกเหมือนเป็นเกร็ดความรู้ชวนอึ้ง แต่เรื่องนี้เป็นความจริงทางชีววิทยา กุ้งเป็นสัตว์ที่มีโครงสร้างร่างกายแตกต่างจากสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม นก หรือสัตว์หลายชนิดที่เราคุ้นเคย เพราะหัวใจของมันไม่ได้อยู่บริเวณกลางอกหรือช่วงลำตัว หากกลับอยู่ในส่วนที่เรียกว่า หัวอก ซึ่งหลายคนมักเรียกรวม ๆ ว่า "หัว" ของกุ้งนั่นเอง

หัวของกุ้ง ไม่ได้เป็นแค่หัวอย่างที่คิด

ความจริงแล้ว ส่วนหน้าของกุ้งเกิดจากการเชื่อมรวมกันของหัวและอกจนกลายเป็นโครงสร้างเดียว นักชีววิทยาเรียกว่า Cephalothorax หรือหัวอก ภายในพื้นที่นี้อัดแน่นไปด้วยอวัยวะสำคัญจำนวนมาก ไม่ว่าจะเป็นสมอง กระเพาะอาหาร เหงือก ระบบประสาท รวมถึงหัวใจด้วย จึงไม่ใช่เรื่องแปลกที่เมื่อแกะเปลือกกุ้งออก จะพบว่าอวัยวะหลายอย่างกระจุกตัวอยู่บริเวณเดียวกัน

หัวใจของกุ้งอยู่ด้านบนของส่วนหัวอก ไม่ได้อยู่ในหางหรือกลางลำตัว

หัวใจของกุ้งมีขนาดเล็ก รูปร่างค่อนข้างเป็นถุง และอยู่บริเวณด้านหลังของหัวอก ใต้เปลือกแข็งที่ทำหน้าที่ป้องกันอวัยวะภายใน เมื่อหัวใจบีบตัว มันจะสูบฉีดของเหลวที่เรียกว่า "ฮีโมลิมฟ์" ซึ่งทำหน้าที่คล้ายเลือด กระจายไปทั่วร่างกายผ่านระบบไหลเวียนแบบเปิด แตกต่างจากมนุษย์ที่เลือดจะไหลอยู่ภายในหลอดเลือดตลอดเวลา

ทำไมวิวัฒนาการถึงจัดวางอวัยวะแบบนี้

กุ้งอยู่ในกลุ่มสัตว์ขาปล้อง ซึ่งมีเปลือกแข็งหุ้มภายนอก การรวมอวัยวะสำคัญไว้ในหัวอกช่วยให้ได้รับการปกป้องจากเกราะธรรมชาติได้ดีกว่า ขณะเดียวกันส่วนหางก็สามารถพัฒนาให้แข็งแรงสำหรับการว่ายน้ำ การดีดตัวหนีศัตรู และสร้างแรงขับเคลื่อนอย่างรวดเร็ว จึงเป็นการแบ่งหน้าที่ของแต่ละส่วนได้อย่างมีประสิทธิภาพ

หากสังเกตกุ้งเวลาตกใจ จะเห็นว่ามันสามารถดีดหางพุ่งถอยหลังได้ในเสี้ยววินาที การที่หัวใจและอวัยวะสำคัญอยู่ในหัวอกซึ่งมีเปลือกแข็งห่อหุ้ม จึงช่วยลดความเสี่ยงจากการกระแทกระหว่างการเคลื่อนไหวอย่างรุนแรงได้อีกด้วย

แล้วเวลาเรากินกุ้ง หัวที่หลายคนชอบกินคืออะไร

หลายคนเข้าใจว่าหัวกุ้งมีแค่มันกุ้ง แต่ความจริงบริเวณนั้นยังเป็นที่อยู่ของอวัยวะหลายชนิด ทั้งกระเพาะอาหาร ต่อมย่อยอาหาร เหงือก สมอง และหัวใจ เพียงแต่หัวใจมีขนาดเล็กมากจนแทบสังเกตไม่เห็นด้วยตาเปล่า ส่วนที่นิยมเรียกว่ามันกุ้ง ส่วนใหญ่คืออวัยวะสะสมสารอาหารและต่อมที่เกี่ยวข้องกับการย่อยอาหาร ไม่ใช่หัวใจของกุ้งอย่างที่บางคนเข้าใจผิด

ความแตกต่างเหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่าธรรมชาติไม่ได้มีแบบแผนเดียวในการสร้างสิ่งมีชีวิต สัตว์แต่ละกลุ่มต่างวิวัฒนาการให้เหมาะกับสภาพแวดล้อมของตัวเอง กุ้งจึงเป็นอีกตัวอย่างที่ทำให้เห็นว่า แม้จะมีหัวใจเหมือนสัตว์ชนิดอื่น แต่ตำแหน่งและระบบการทำงานกลับแตกต่างออกไปอย่างน่าสนใจ

ครั้งหน้าที่เห็นกุ้งบนจานอาหาร ลองนึกดูว่า หัวใจของมันซ่อนอยู่ใต้เปลือกแข็งบริเวณหัว ไม่ใช่กลางลำตัวอย่างที่หลายคนเคยคิด