ผู้สร้าง Tetris ไม่ได้เงินแม้แต่บาทเดียวตลอด 10 ปีแรก เพราะลิขสิทธิ์เป็นของรัฐ

เกมที่คนทั้งโลกเคยเล่น กลับไม่ทำให้ผู้สร้างได้เงินในช่วงแรกเลยแม้แต่น้อย

ถ้าพูดถึงเกมที่มีอิทธิพลต่อวงการเกมตลอดกาล ชื่อของ Tetris คงติดอยู่ในอันดับต้น ๆ แบบไม่ต้องถกเถียง บล็อกสี่เหลี่ยมที่ค่อย ๆ ร่วงลงมาจากด้านบน กลายเป็นเกมที่เข้าใจง่าย เล่นได้ทุกวัย และถูกนำไปลงแทบทุกแพลตฟอร์มที่เคยมีบนโลก แต่เบื้องหลังความสำเร็จระดับตำนานกลับมีเรื่องราวที่หลายคนเพิ่งรู้ทีหลังว่า คนสร้างเกมกลับไม่ได้รับเงินค่าลิขสิทธิ์เลยแม้แต่แดงเดียวเป็นเวลานานเกือบสิบปี

จุดเริ่มต้นในสหภาพโซเวียต

Tetris ถูกสร้างขึ้นเมื่อปี ค.ศ. 1984 โดย อเล็กเซย์ ปายิตนอฟ (Alexey Pajitnov) นักวิทยาศาสตร์คอมพิวเตอร์ที่ทำงานอยู่ในศูนย์วิจัยของรัฐบาลสหภาพโซเวียต เป้าหมายเดิมไม่ได้ตั้งใจจะสร้างเกมเพื่อขาย แต่เป็นการทดลองแนวคิดเกี่ยวกับปริศนาและรูปทรงเรขาคณิต จนกลายมาเป็นเกมที่เล่นแล้ววางไม่ลง

ปัญหาคือ ผลงานชิ้นนี้ถูกสร้างขึ้นระหว่างที่เขาเป็นพนักงานของรัฐ ภายใต้ระบบเศรษฐกิจแบบคอมมิวนิสต์ ซึ่งทรัพย์สินทางปัญญาจากงานที่สร้างในหน่วยงานของรัฐถือว่าเป็นทรัพย์สินของรัฐบาล ไม่ใช่ของบุคคล

เกมดังไปทั่วโลก แต่เงินเข้ารัฐทั้งหมด

เมื่อบริษัทต่างประเทศเริ่มสนใจ Tetris สิทธิ์ในการเจรจาไม่ได้อยู่ในมือของผู้สร้าง แต่เป็นหน้าที่ของหน่วยงานรัฐบาลโซเวียตที่รับผิดชอบการส่งออกซอฟต์แวร์และลิขสิทธิ์ การทำสัญญากับบริษัทเกมรายใหญ่หลายแห่ง รวมถึงการนำเกมไปลงเครื่อง Game Boy ในเวลาต่อมา ล้วนเป็นรายได้ที่ไหลเข้าสู่รัฐ

ตลอดช่วงประมาณสิบปีแรก ปายิตนอฟแทบไม่ได้รับค่าลิขสิทธิ์จากความสำเร็จระดับโลกของเกมนี้ ทั้งที่ชื่อของเขาถูกพูดถึงในฐานะผู้ให้กำเนิด Tetris อยู่เสมอ

ชีวิตเปลี่ยนหลังสหภาพโซเวียตล่มสลาย

หลังการล่มสลายของสหภาพโซเวียต ระบบการถือครองลิขสิทธิ์เริ่มเปลี่ยนไป สิทธิ์หลายอย่างทยอยหมดอายุและสามารถเจรจาใหม่ได้ ในที่สุดปายิตนอฟก็เริ่มได้รับผลตอบแทนจากผลงานของตัวเอง เขาย้ายไปทำงานกับ Microsoft และต่อมาร่วมก่อตั้งบริษัท The Tetris Company กับเฮงค์ โรเจอร์ส เพื่อดูแลลิขสิทธิ์ของเกมอย่างเป็นระบบ

นับจากจุดนั้น เขาจึงเริ่มได้รับรายได้จาก Tetris อย่างแท้จริง หลังจากที่เกมโด่งดังไปทั่วโลกมานานแล้ว

เรื่องราวของ Tetris จึงไม่ได้เป็นแค่ประวัติของเกมระดับตำนาน แต่ยังสะท้อนให้เห็นว่า ระบบเศรษฐกิจและกฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาสามารถกำหนดชะตาของผู้สร้างสรรค์ผลงานได้มากเพียงใด บางครั้งคนที่สร้างสิ่งซึ่งคนทั้งโลกหลงรัก ก็อาจต้องรอเป็นสิบปีกว่าจะได้รับผลตอบแทนจากฝีมือตัวเอง