แค่พิมพ์คำค้นก็เจอกล้องบ้านคน? รู้จัก Shodan เสิร์ชเอนจินที่แฮกเกอร์ก็รู้จัก

เสิร์ชเอนจินที่ไม่ได้ค้นหาเว็บไซต์ แต่ค้นหาอุปกรณ์ที่กำลังเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ต

หลายคนคุ้นกับ Google ในฐานะเครื่องมือค้นหาเว็บไซต์ ข่าว รูปภาพ หรือคลิปวิดีโอ แต่บนโลกอินเทอร์เน็ตยังมีเสิร์ชเอนจินอีกประเภทที่ทำงานต่างออกไปอย่างสิ้นเชิง มันชื่อว่า Shodan และหน้าที่ของมันคือค้นหาอุปกรณ์ที่เปิดให้เข้าถึงผ่านอินเทอร์เน็ต ไม่ว่าจะเป็นกล้องวงจรปิด เราเตอร์ เครื่องบันทึกภาพ เซิร์ฟเวอร์ ระบบควบคุมอาคาร หรืออุปกรณ์ IoT อีกนับล้านชิ้นทั่วโลก

ฟังดูเหมือนไม่มีอะไรน่ากังวล แต่ประเด็นอยู่ตรงที่อุปกรณ์จำนวนไม่น้อยถูกตั้งค่าแบบหละหลวม บางเครื่องเปิดให้เข้าถึงจากภายนอกโดยไม่รู้ตัว บางเครื่องยังใช้รหัสผ่านเดิมจากโรงงาน หรือหนักกว่านั้นคือไม่มีการตั้งรหัสผ่านเลย ทำให้ใครก็ตามที่ค้นหาเจอสามารถลองเข้าใช้งานได้ทันที

Shodan ไม่ได้แฮก แต่ช่วยให้หาเป้าหมายเจอง่ายขึ้น

หลายคนเข้าใจผิดว่า Shodan เป็นโปรแกรมแฮก แต่ความจริงแล้วมันเป็นเพียงระบบที่สแกนอินเทอร์เน็ตและรวบรวมข้อมูลของอุปกรณ์ที่เปิดเผยตัวเองต่อสาธารณะ คล้ายกับที่ Google เก็บข้อมูลเว็บไซต์ เพียงแต่ Shodan เก็บข้อมูลของอุปกรณ์แทน ดังนั้นตัวมันเองไม่ได้เจาะระบบหรือขโมยข้อมูล แต่ข้อมูลที่มันรวบรวมไว้อาจกลายเป็นจุดเริ่มต้นให้ผู้ไม่หวังดีนำไปใช้ต่อได้

ถ้ากล้อง IP Camera เปิดให้เข้าจากอินเทอร์เน็ตโดยไม่มีการป้องกันที่ดี ภาพสดอาจถูกเข้าถึงได้โดยคนแปลกหน้า

เหตุการณ์ลักษณะนี้เคยเกิดขึ้นจริงมาแล้วหลายครั้งในหลายประเทศ โดยเฉพาะกล้องวงจรปิดรุ่นเก่าที่ใช้รหัสผ่านมาตรฐาน เช่น admin/admin หรือไม่ได้เปลี่ยนค่าจากโรงงาน เมื่ออุปกรณ์ถูกเปิดพอร์ตไว้และไม่มีระบบยืนยันตัวตนที่รัดกุม ก็มีโอกาสถูกค้นพบผ่านฐานข้อมูลของ Shodan ได้

ไม่ได้มีแค่กล้องวงจรปิดเท่านั้น อุปกรณ์อีกหลายชนิดก็อาจถูกค้นพบได้เช่นกัน เช่น เครื่องควบคุมโรงงาน ระบบปรับอากาศอัจฉริยะ เครื่องสแกนลายนิ้วมือ อุปกรณ์เครือข่าย หรือแม้แต่เซิร์ฟเวอร์ที่ผู้ดูแลลืมปิดการเข้าถึงจากภายนอก การเปิดเผยข้อมูลเพียงเล็กน้อย เช่น รุ่นของอุปกรณ์ เวอร์ชันซอฟต์แวร์ หรือพอร์ตที่เปิดใช้งาน ก็อาจทำให้ผู้โจมตีรู้ว่าจะเริ่มศึกษาช่องโหว่จากตรงไหน

แล้วเจ้าของบ้านควรทำอย่างไร?

• เปลี่ยนรหัสผ่านเริ่มต้นของอุปกรณ์ทุกชิ้นทันทีหลังติดตั้ง

• อัปเดตเฟิร์มแวร์ให้เป็นเวอร์ชันล่าสุดอยู่เสมอ

• ปิดการเข้าถึงจากอินเทอร์เน็ตหากไม่จำเป็น

• เปิดใช้การยืนยันตัวตนแบบรัดกุมเมื่ออุปกรณ์รองรับ

• หลีกเลี่ยงการเปิดพอร์ตโดยตรง และใช้ VPN หากจำเป็นต้องเข้าถึงจากภายนอก

ความน่ากลัวของ Shodan จึงไม่ได้อยู่ที่ตัวเว็บไซต์ แต่อยู่ที่การเผยให้เห็นว่าโลกเรามีอุปกรณ์จำนวนมากที่เชื่อมต่ออินเทอร์เน็ตโดยแทบไม่มีการป้องกันเลย สำหรับผู้ดูแลระบบ มันคือเครื่องมือช่วยตรวจสอบความปลอดภัย ส่วนสำหรับผู้ไม่หวังดี มันอาจกลายเป็นสารบัญที่ช่วยค้นหาเป้าหมายได้อย่างรวดเร็ว

ทุกวันนี้บ้านหนึ่งหลังอาจมีอุปกรณ์อัจฉริยะหลายสิบชิ้น แต่ความฉลาดของอุปกรณ์จะไม่มีความหมายเลย หากเจ้าของลืมดูแลเรื่องพื้นฐานอย่างการตั้งรหัสผ่านและการอัปเดตระบบ เพราะบางครั้งจุดอ่อนที่อันตรายที่สุด ไม่ใช่เทคโนโลยี แต่คือการตั้งค่าที่ถูกปล่อยไว้เหมือนวันแรกที่แกะกล่อง