แค่เอาหน้าจุ่มน้ำเย็น หัวใจก็เต้นช้าลงทันที! กลไกลับลับที่ร่างกายเปิดใช้เพื่อเอาชีวิตรอดใต้น้ำ

เคยสังเกตไหมว่า เวลาเอาหน้าแตะน้ำเย็นจัด ร่างกายเหมือนสงบลงอย่างประหลาด?

เรื่องนี้ไม่ใช่ความรู้สึกไปเอง แต่เป็นระบบเอาชีวิตรอดที่มนุษย์มีติดตัวมาตั้งแต่บรรพบุรุษ นักวิทยาศาสตร์เรียกมันว่า Diving Reflex หรือบางครั้งเรียกว่า Mammalian Diving Reflex เป็นกลไกอัตโนมัติที่ถูกกระตุ้นเมื่อใบหน้าสัมผัสกับน้ำที่เย็น โดยเฉพาะบริเวณรอบจมูกและดวงตา

เกิดอะไรขึ้นกับร่างกาย?

ทันทีที่ตัวรับความเย็นบนใบหน้าส่งสัญญาณไปยังสมอง ระบบประสาทจะสั่งให้หัวใจเต้นช้าลง หรือที่เรียกว่า Bradycardia โดยในคนทั่วไป อัตราการเต้นของหัวใจอาจลดลงประมาณ 10-25% และในนักดำน้ำที่ผ่านการฝึกมาอย่างต่อเนื่อง อาจลดลงได้มากกว่านั้น

เหตุผลก็เรียบง่าย เพราะเมื่อหัวใจเต้นช้าลง ร่างกายจะใช้ออกซิเจนน้อยลง ทำให้มีออกซิเจนเหลือส่งไปเลี้ยงอวัยวะสำคัญอย่างสมองและหัวใจได้นานขึ้น เป็นการยืดเวลาการอยู่ใต้น้ำโดยไม่รู้ตัว

นี่ไม่ใช่พลังพิเศษ แต่เป็นโปรแกรมเอาชีวิตรอดที่ธรรมชาติใส่มาให้มนุษย์ทุกคน

นอกจากหัวใจเต้นช้าลงแล้ว ร่างกายยังทำให้หลอดเลือดที่แขนและขาหดตัว เพื่อลดการสูญเสียออกซิเจนไปยังส่วนที่ยังไม่จำเป็นในขณะนั้น แล้วส่งเลือดไปยังสมอง หัวใจ และอวัยวะสำคัญเป็นหลัก กลไกนี้พบได้ในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมหลายชนิด เช่น แมวน้ำ โลมา และวาฬ ซึ่งใช้ประโยชน์จากระบบนี้ได้อย่างยอดเยี่ยม

มนุษย์เองก็ยังคงมีกลไกนี้หลงเหลืออยู่ แม้จะไม่ได้ดำน้ำเป็นวิถีชีวิตเหมือนสัตว์ทะเลก็ตาม จึงถือเป็นหลักฐานชิ้นหนึ่งที่แสดงให้เห็นว่าร่างกายของเรามีระบบสำรองสำหรับสถานการณ์ฉุกเฉินที่ซับซ้อนกว่าที่หลายคนคิด

แต่ก็มีข้อควรรู้ กลไก Diving Reflex ช่วยเพิ่มโอกาสในการอยู่รอดเท่านั้น ไม่ได้ทำให้มนุษย์สามารถกลั้นหายใจได้นานอย่างไร้ขีดจำกัด และไม่ควรนำไปทดลองดำน้ำหรือกลั้นหายใจเป็นเวลานาน เพราะยังมีความเสี่ยงต่อการหมดสติและอุบัติเหตุจากการขาดออกซิเจนได้เสมอ