ทำไมเพลงบางเพลงถึงวนอยู่ในหัวไม่ยอมหาย? วิทยาศาสตร์อธิบายว่าแค่เคี้ยวหมากฝรั่งก็อาจช่วยได้

เคยไหม... เพลงเดียววนอยู่ในหัวตั้งแต่ตื่นยันเข้านอน ทั้งที่ไม่ได้เปิดฟังอีกเลย

อาการแบบนี้มีชื่อเรียกจริง ๆ ว่า Earworm หรือเพลงที่ติดอยู่ในหัวจนเหมือนสมองเปิดซ้ำเอง หลายคนคิดว่าเป็นเรื่องบังเอิญ แต่ความจริงแล้วเป็นกระบวนการทำงานของสมองที่เกิดขึ้นได้กับแทบทุกคน โดยเฉพาะเพลงที่มีท่อนฮุกจำง่าย จังหวะเด่น หรือมีประโยคที่ร้องค้างไว้ในความทรงจำ

ทำไมสมองถึงเปิดเพลงซ้ำเอง?

นักวิจัยมองว่า เมื่อสมองได้รับข้อมูลที่ยังรู้สึกว่า 'ไม่สมบูรณ์' เช่น ท่อนเพลงที่จำได้ไม่ครบ หรือเมโลดี้ที่ยังค้างอยู่ ระบบความจำจะพยายามเล่นซ้ำเพื่อเติมช่องว่างให้ครบ จึงเกิดความรู้สึกเหมือนมีเพลงเปิดอยู่ในหัวทั้งที่รอบตัวเงียบสนิท

ยิ่งเป็นเพลงที่เคยฟังบ่อย หรือเพิ่งได้ยินผ่านหูไม่นาน โอกาสที่มันจะกลับมาวนซ้ำก็ยิ่งสูง บางครั้งแค่เห็นคำหนึ่งคำ หรือได้ยินจังหวะคล้ายกัน ก็ทำให้สมองเชื่อมโยงกลับไปยังเพลงนั้นทันที

แล้วถ้ารำคาญจนอยากให้หยุด มีวิธีไหนช่วยได้?

มีงานวิจัยที่พบว่า การเคี้ยวหมากฝรั่ง สามารถช่วยลดอาการเพลงติดหัวได้ เพราะการเคลื่อนไหวของกล้ามเนื้อขากรรไกรจะเข้าไปรบกวนกระบวนการทบทวนข้อมูลในระบบความจำระยะสั้นที่เกี่ยวข้องกับเสียงและคำพูด ทำให้สมองเล่นเพลงซ้ำได้ยากขึ้น

พูดง่าย ๆ คือ แทนที่สมองจะมีทรัพยากรเหลือไว้เปิดเพลงวน ๆ การเคี้ยวหมากฝรั่งกลับดึงระบบที่เกี่ยวข้องกับการออกเสียงและการจดจำเสียงไปใช้งานอย่างอื่น จึงช่วยตัดวงจรของ Earworm ได้ในหลายกรณี

แต่ไม่ได้ผลกับทุกคน

แม้วิธีนี้จะมีหลักฐานสนับสนุน แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าจะใช้ได้กับทุกคนเสมอไป ความรุนแรงของอาการ ความคุ้นเคยกับเพลง รวมถึงลักษณะการทำงานของสมองแต่ละคน ล้วนมีผลเหมือนกัน หากเพลงยังวนอยู่ การฟังเพลงนั้นจนจบ หรือเปลี่ยนไปทำกิจกรรมที่ต้องใช้สมาธิ ก็เป็นอีกแนวทางที่หลายคนพบว่าช่วยได้เช่นกัน

ครั้งหน้าถ้ามีเพลงวนอยู่ในหัวทั้งวัน ลองหยิบหมากฝรั่งมาเคี้ยวดู บางทีวิธีง่าย ๆ แบบนี้อาจช่วยให้สมองเปลี่ยนช่องได้เร็วกว่าที่คิด