นักวิทย์เพาะ 'ก้อนสมองจิ๋ว' จากเซลล์ผิวหนังมนุษย์ แล้วมันกลับเรียนรู้การเล่นเกม Pong ได้เอง

แค่ได้ยินก็เหมือนนิยายไซไฟ แต่เรื่องนี้เกิดขึ้นจริงในห้องแล็บ

นักวิทยาศาสตร์สามารถนำเซลล์ผิวหนังของมนุษย์มาเปลี่ยนให้ย้อนกลับไปอยู่ในสภาพคล้ายสเต็มเซลล์ ก่อนพัฒนาเป็นเซลล์ประสาทและเพาะรวมกันจนกลายเป็น 'ก้อนสมองจิ๋ว' หรือออร์แกนอยด์ (Brain Organoid) ซึ่งมีโครงสร้างบางส่วนคล้ายสมองระยะเริ่มต้น แม้มันจะไม่มีความคิด ไม่มีความทรงจำ และไม่ใช่สมองมนุษย์ที่สมบูรณ์ แต่ก็สามารถส่งสัญญาณไฟฟ้าระหว่างเซลล์ได้เหมือนเครือข่ายประสาทจริง

แล้วมันเล่นเกมได้ยังไง?

สิ่งที่ทำให้คนทั้งโลกหันมาสนใจงานวิจัยนี้ คือทีมนักวิจัยเชื่อมก้อนสมองจิ๋วเข้ากับระบบอิเล็กโทรด เพื่อให้มันรับสัญญาณไฟฟ้าและส่งสัญญาณตอบกลับคอมพิวเตอร์ จากนั้นจึงให้มันโต้ตอบกับเกม Pong เกมตีลูกบอลสุดคลาสสิก

ช่วงแรกก้อนสมองส่งสัญญาณแบบสะเปะสะปะ ลูกบอลพลาดแทบทุกครั้ง แต่เมื่อเวลาผ่านไป ระบบจะส่งรูปแบบสัญญาณที่เป็นระเบียบมากขึ้นเมื่อมันตอบสนองได้ถูกต้อง ทำให้เครือข่ายเซลล์ประสาทค่อย ๆ ปรับตัว จนสามารถควบคุมไม้ตีได้ดีขึ้นกว่าการสุ่มอย่างเห็นได้ชัด

มันไม่ได้รู้ว่าเกมคืออะไร แต่มันเรียนรู้จากรูปแบบของสัญญาณที่ได้รับ

หลายคนเห็นข่าวแล้วตกใจว่ากำลังสร้างสมองที่มีสติขึ้นมาหรือเปล่า ความจริงยังห่างไกลมาก ก้อนสมองเหล่านี้ไม่มีตา ไม่มีหู ไม่มีร่างกาย ไม่มีความรู้สึกนึกคิด และไม่มีระดับความซับซ้อนเทียบกับสมองของมนุษย์ สิ่งที่นักวิจัยศึกษาคือความสามารถพื้นฐานของเครือข่ายเซลล์ประสาทในการปรับตัวและเรียนรู้จากข้อมูลที่ป้อนเข้าไปเท่านั้น

ประโยชน์ที่แท้จริงอยู่ในวงการแพทย์

เหตุผลสำคัญที่มีการพัฒนาเทคโนโลยีนี้ ไม่ใช่เพื่อสร้างสิ่งมีชีวิตอัจฉริยะ แต่เพื่อใช้ศึกษาการทำงานของสมอง โรคทางระบบประสาท เช่น อัลไซเมอร์ พาร์กินสัน ลมชัก หรือผลกระทบของยาชนิดต่าง ๆ ได้ใกล้เคียงความเป็นจริงมากกว่าการทดลองกับเซลล์แบบเดิม นักวิจัยยังคาดหวังว่าจะช่วยลดการใช้สัตว์ทดลองในอนาคตอีกด้วย

แม้งานวิจัยจะสร้างความตื่นเต้นไปทั่วโลก แต่ก็ทำให้เกิดคำถามด้านจริยธรรมตามมาด้วย เช่น หากวันหนึ่งออร์แกนอยด์มีความซับซ้อนมากขึ้น ควรกำหนดขอบเขตการวิจัยอย่างไร นักวิทยาศาสตร์จึงย้ำว่าทุกการทดลองจำเป็นต้องอยู่ภายใต้การกำกับดูแลด้านจริยธรรมอย่างเข้มงวด

จากเซลล์ผิวหนังธรรมดา สู่ก้อนสมองจิ๋วที่เรียนรู้รูปแบบของเกมได้เอง เทคโนโลยีนี้อาจกลายเป็นกุญแจสำคัญในการไขความลับของสมองมนุษย์ในอนาคต