เคยไหม? รู้สึกเหมือนมือถือสั่นทั้งที่ไม่มีอะไรเข้า นี่ไม่ใช่เรื่องมโน แต่สมองกำลังโดนหลอก

มือถือไม่ได้สั่น...แต่สมองบอกว่ามันสั่น

เคยล้วงกระเป๋ากางเกงขึ้นมาดู เพราะรู้สึกเหมือนมีข้อความเข้า แต่พอเปิดหน้าจอกลับไม่มีการแจ้งเตือนแม้แต่รายการเดียว ถ้าเคยเจอแบบนี้ คุณไม่ได้แปลก เพราะอาการนี้มีชื่อเรียกว่า Phantom Vibration Syndrome หรือที่หลายคนเรียกว่า มือถือสั่นทิพย์

สมองกำลังเดา มากกว่ากำลังรับรู้

สมองของเราถูกสร้างมาให้ค้นหารูปแบบอยู่ตลอดเวลา ยิ่งทำอะไรซ้ำ ๆ ทุกวัน สมองก็ยิ่งคาดเดาสิ่งที่จะเกิดขึ้นได้เก่งขึ้น คนที่เช็กโทรศัพท์บ่อย รอข้อความจากที่ทำงาน รอแชตจากคนสำคัญ หรือเฝ้าดูการแจ้งเตือนจากโซเชียลเป็นประจำ จะทำให้สมองตั้งความคาดหวังเอาไว้ตลอดว่า 'เดี๋ยวต้องมีอะไรเด้งมาอีก'

เมื่อมีแรงเสียดสีจากชายเสื้อ ขอบกระเป๋า การขยับตัว หรือแรงสั่นเล็กน้อยจากการเดิน สมองจึงตีความสิ่งเร้าเหล่านั้นผิด กลายเป็นความรู้สึกเหมือนโทรศัพท์กำลังสั่น ทั้งที่ความจริงไม่มีอะไรเกิดขึ้นเลย

ความรู้สึกนั้นเกิดขึ้นจริง แต่สาเหตุที่สมองตีความกลับไม่ตรงกับความเป็นจริง

ยิ่งติดมือถือ โอกาสยิ่งมาก

งานวิจัยหลายชิ้นพบว่า อาการนี้พบได้บ่อยในกลุ่มที่ใช้สมาร์ตโฟนหนัก โดยเฉพาะคนที่ต้องตอบข้อความตลอดเวลา เช่น บุคลากรทางการแพทย์ พนักงานออฟฟิศ ผู้ดูแลระบบ หรือคนที่ทำงานออนไลน์ทั้งวัน ยิ่งสมองคุ้นกับการรอการแจ้งเตือนมากเท่าไร ก็ยิ่งเกิดการรับรู้ผิดได้ง่ายขึ้นเท่านั้น

อันตรายไหม?

โดยทั่วไป Phantom Vibration Syndrome ไม่ถือว่าเป็นโรค และไม่ได้ทำลายสมองโดยตรง แต่สามารถสะท้อนว่าคุณกำลังอยู่ในภาวะตื่นตัวกับโทรศัพท์มากเกินไป หากเกิดบ่อยร่วมกับความเครียด นอนหลับไม่เต็มอิ่ม หรือรู้สึกกังวลทุกครั้งที่ไม่ได้จับมือถือ ก็อาจเป็นสัญญาณว่าควรลดการพึ่งพาการแจ้งเตือนลงบ้าง

• ปิดการแจ้งเตือนที่ไม่จำเป็น

• กำหนดเวลาเช็กโทรศัพท์เป็นรอบ ๆ

• วางโทรศัพท์ไว้ในกระเป๋าอีกด้านหรือบนโต๊ะบ้าง

• หาเวลาพักจากหน้าจอในแต่ละวัน

เรื่องน่าสนใจคือ แม้จะรู้ว่าอาการนี้เกิดจากสมองตีความผิด หลายคนก็ยังเผลอล้วงมือถือทุกครั้งที่รู้สึกว่ามันสั่น นั่นแสดงให้เห็นว่าสมองของมนุษย์สามารถสร้าง 'ความรู้สึกที่สมจริง' ได้จากเพียงความคาดหวังเล็ก ๆ เท่านั้น และนี่ก็เป็นอีกตัวอย่างหนึ่งของผลกระทบจากการใช้เทคโนโลยีที่แทรกเข้ามาในชีวิตประจำวันจนสมองของเราปรับตัวตามโดยไม่รู้ตัว