ถอดรหัส ‘อิเคะบานะ’ หลักล้านที่ไม่ได้ขายแค่ความงาม

        เวลาเราเดินเข้าร้านดอกไม้ทั่วไป เงินไม่กี่ร้อยบาทก็ทำให้เราได้ช่อดอกไม้สวยๆ มาแต่งบ้านแล้วใช่ไหมครับ แต่ถ้าผมบอกว่าในโลกนี้มีศิลปะการจัดดอกไม้แบบญี่ปุ่น หรือที่เรียกกันว่า ‘อิเคะบานะ’ (Ikebana) บางผลงานที่มีมูลค่าสูงถึงหลายล้านเยน หรือตีเป็นเงินไทยก็หลักแสนหลักล้านบาท คุณจะเชื่อไหม? หลายคนอาจจะคิดในใจว่า “ก็แค่เอาดอกไม้มาเสียบแจกัน ทำไมมันถึงแพงระยับขนาดนั้น”

        จริงๆ แล้วความลับของอิเคะบานะราคาแพง ไม่ได้อยู่ที่ตัวดอกไม้เพียงอย่างเดียวครับ แต่มันคือเรื่องราว ประวัติศาสตร์ และจิตวิญญาณที่ถูกอัดแน่นอยู่ในแจกันนั้นต่างหาก ถ้าเราลองย้อนมองไปในประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น ศิลปะแขนงนี้ไม่ได้เริ่มต้นจากการตกแต่งห้องให้สวยงามเหมือนฝั่งตะวันตก แต่เป็นการจัดถวายสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในวัดพุทธ จนกระทั่งกลายเป็นสัญลักษณ์ของความมั่งคั่งและรสนิยมของชนชั้นสูงในเวลาต่อมา

        ถ้าจะพูดถึงผลงานอิเคะบานะที่มีมูลค่าสูงและสร้างความฮือฮาในระดับโลก คงต้องยกให้ผลงานของปรมาจารย์จาก สถาบันอิเคะบานะอิเคโนโบะ (Ikenobo) ซึ่งเป็นโรงเรียนสอนจัดดอกไม้ที่เก่าแก่ที่สุดในญี่ปุ่น มีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่า 550 ปี ในงานนิทรรศการใหญ่ๆ หรือการต้อนรับผู้นำระดับประเทศ ผลงานอิเคะบานะขนาดมหึมาที่จัดโดยเจ้าสำนักรุ่นปัจจุบันอย่าง เซนเอ อิเคโนโบะ (Sen'ei Ikenobo) นั้น มีมูลค่าประเมินไม่ได้ ทั้งจากค่าฝีมือ ประสบการณ์ และความเชี่ยวชาญที่ส่งต่อกันมามากกว่า 45 รุ่น

        เอาเข้าจริง สิ่งที่ทำให้ราคามันพุ่งทะยานไปไกลขนาดนั้น ส่วนหนึ่งมาจาก ‘วัสดุ’ ที่สรรหามาใช้ครับ นักจัดดอกไม้ระดับปรมาจารย์จะไม่เดินไปซื้อดอกไม้ตามตลาดทั่วไป แต่พวกเขาต้องเดินทางไปในป่าลึกเพื่อตามหากิ่งไม้โบราณที่มีรูปทรงบิดเบี้ยวตามธรรมชาติ หรือกิ่งสนที่มีอายุหลายสิบปี ซึ่งกิ่งไม้หายากเหล่านี้บางชิ้นในตลาดประมูลญี่ปุ่นมีราคาแพงกว่าทองคำเสียอีก เมื่อนำมารวมกับแจกันเซรามิกโบราณระดับสมบัติชาติ (National Treasure) ค่าตัวของผลงานชิ้นนั้นจึงพุ่งสูงจนน่าตกใจ

        เชื่อไหมว่า อีกหนึ่งปัจจัยที่ทำให้คนยอมจ่ายเงินล้านเพื่ออิเคะบานะ คือเรื่องของ ‘เวลา’ ศิลปะประเภทนี้แตกต่างจากภาพวาดหรือรูปปั้นตรงที่มันมีชีวิตและพร้อมที่จะร่วงโรย ดอกไม้ราคาแพงจะเบ่งบานและงดงามที่สุดเพียงไม่กี่วันเท่านั้น นักสะสมระดับมหาเศรษฐีหรือโรงแรมหรูหราจึงมองว่า การได้ครอบครองความงามที่แสนสั้นและสมบูรณ์แบบที่สุดในช่วงเวลานั้น คือความหรูหราขั้นสุดยอดที่แท้จริง

         อิเคะบานะราคาแพงไม่ได้สะท้อนแค่ความร่ำรวยของผู้ซื้อ แต่มันคือการลงทุนในคุณค่าทางวัฒนธรรมและการส่งต่อจิตวิญญาณดั้งเดิมของญี่ปุ่นให้คงอยู่ ในโลกที่ทุกอย่างหมุนไปอย่างรวดเร็ว การได้หยุดมองกิ่งไม้และดอกไม้เพียงไม่กี่กิ่งที่ถูกจัดวางอย่างประณีต อาจเป็นความสงบทางใจที่คุ้มค่าสำหรับใครบางคน แม้จะต้องแลกมาด้วยมูลค่าที่มหาศาลก็ตามครับ