เบื้องหลังกลยุทธ์โบราณ ทำไมรบชนะแล้วต้อง "เผากระดาษ" สัญลักษณ์แห่งชัยชนะหรือสงครามจิตวิทยา?

        เคยสงสัยกันไหมครับว่า เวลาเราดูภาพยนตร์ย้อนยุค หรืออ่านบันทึกประวัติศาสตร์การรบของฝั่งเอเชีย โดยเฉพาะในแถบจีนและเวียดนามโบราณ พอแม่ทัพส่งสัญญาณว่ากองทัพได้รับชัยชนะ สิ่งแรกๆ ที่พวกเขาทำนอกจากการโห่ร้องดีใจ ก็คือการสั่งให้ "เผากระดาษ" หรือสมุดบันทึกบางอย่างทันที

        เอาเข้าจริง เรื่องนี้ไม่ใช่แค่พิธีกรรมความเชื่อส่งวิญญาณแบบที่เราเห็นในงานเทศกาลทั่วไปหรอกนะครับ แต่มันมีเบื้องลึกเบื้องหลังที่แสบสันและสะท้อนถึงเหลี่ยมคมทางการทหารชั้นครูที่หลายคนอาจจะนึกไม่ถึงเลยทีเดียว

        ลองจินตนาการดูครับว่าในกองทัพสมัยก่อน สิ่งที่ล้ำค่าไม่แพ้เสบียงอาหารและอาวุธก็คือ "ข้อมูล" ไม่ว่าจะเป็นรายชื่อทหาร แผนที่เส้นทางเดินทัพ หรือแม้กระทั่งจดหมายลับที่มีการโต้ตอบกันระหว่างแม่ทัพกับสายสืบที่แฝงตัวอยู่ฝั่งตรงข้าม

        จริง ๆ แล้ว การเผากระดาษทันทีที่ชนะสงครามในหลาย ๆ เหตุการณ์ประวัติศาสตร์ โดยเฉพาะในศึกสามก๊กตอนที่โจโฉรบชนะอ้วนเสี้ยวที่ยุทธการกวนตู่ มันคือ "เกมจิตวิทยาขั้นสุดยอด" ครับ เพราะตอนนั้นโจโฉยึดหีบใส่จดหมายลับได้ ซึ่งในนั้นมีรายชื่อขุนพลและที่ปรึกษาของฝั่งตัวเองที่แอบส่งจดหมายไปสวามิภักดิ์หรือขายความลับให้อ้วนเสี้ยวเต็มไปหมด

        เชื่อไหมว่า แทนที่โจโฉจะเปิดอ่านแล้วลากคอคนทรยศไปประหาร เขากลับสั่งให้ จุดไฟเผากระดาษจดหมายเหล่านั้นทิ้งทั้งหมด ต่อหน้าทุกคนโดยไม่ยอมเปิดอ่านแม้แต่ฉบับเดียว!

        มุมมองที่น่าสนใจตรงนี้คือ การเผากระดาษทิ้งไม่ใช่เพราะความใจดี แต่เป็นกลยุทธ์การซื้อใจคนอย่างเด็ดขาด แม่ทัพที่รู้ตัวว่าเคยหักหลัง ต่างพากันซาบซึ้งและยอมถวายหัวทำงานให้โจโฉแบบถวายชีวิต เพราะหลักฐานทัั้งหมดมันกลายเป็นเถ้าถ่านไปแล้ว กลยุทธ์นี้ล้ำลึกมากจนกลายเป็นต้นแบบของการล้างไพ่ทางการเมืองในยุคต่อๆ มา

        นอกจากนี้ ในแง่ของการทหาร การเผากระดาษที่เป็นบันทึกราชการหรือบัญชีรายชื่อหลังเสร็จศึก ยังเป็นการ ป้องกันไม่ให้ข้อมูลย้อนกลับไปทำร้ายตัวเอง เพราะในสงครามโบราณ ชัยชนะวันนี้อาจกลายเป็นการล่าถอยในวันพรุ่งนี้ การทำลายเอกสารที่ไม่จำเป็นจึงเป็นการตัดไฟแต่ต้นลม ไม่ให้ข้าศึกที่อาจจะตลบหลังเอาข้อมูลเหล่านี้ไปใช้ประโยชน์ได้

        เว้นจังหวะคิดอีกมุมหนึ่ง พิธีกรรมนี้ยังเชื่อมโยงกับความเชื่อเรื่องการบอกกล่าวสิ่งศักดิ์สิทธิ์และบรรพชนด้วยครับ ในบันทึกโบราณบางฉบับระบุว่า การเขียนใบบันทึกชัยชนะแล้วนำไปเผาถวายต่อสวรรค์ เป็นการประกาศว่าภารกิจสำเร็จลุล่วงแล้ว เป็นการปลอบประโลมดวงวิญญาณทหารกล้าที่พลีชีพในสมรภูมิ ให้พวกเขารับรู้ว่าการเสียสละนั้นไม่สูญเปล่า

        เห็นไหมครับว่ากระดาษแผ่นเล็ก ๆ ที่ถูกเผาจนไหม้เกรียมในกองเพลิงสงคราม แท้จริงแล้วมันแฝงไว้ด้วยทั้ง เล่ห์เหลี่ยมทางการเมือง การรักษาความลับทางการทหาร และจิตวิทยาการบริหารคน ที่คมคายจนคนรุ่นเรายังต้องยอมยกให้จริง ๆ ครับ