ผึ้งดมกลิ่นระเบิดได้จริงหรือ? แมลงตัวจิ๋วที่มีความสามารถจนหลายประเทศให้ความสนใจ

ตัวเล็ก บินว่อน แต่ความสามารถในการดมกลิ่นของผึ้ง อาจทำให้หลายคนต้องมองมันใหม่

เวลาพูดถึงการค้นหาวัตถุระเบิด ภาพแรกที่หลายคนนึกถึงมักเป็นสุนัขตำรวจที่ผ่านการฝึกมาอย่างเข้มงวด แต่มีอีกหนึ่งสิ่งมีชีวิตที่นักวิทยาศาสตร์นำมาทดลองใช้งานมาหลายปี นั่นคือ ผึ้ง ซึ่งสามารถเรียนรู้และจดจำกลิ่นของสารเคมีที่ใช้ผลิตวัตถุระเบิดได้อย่างน่าทึ่ง

ผึ้งไม่ได้ดมกลิ่นแบบสุ่ม แต่ถูกฝึกให้เชื่อมโยงกับรางวัล

หลักการฝึกค่อนข้างคล้ายการทดลองด้านพฤติกรรม เมื่อปล่อยกลิ่นของสารเป้าหมายพร้อมกับให้น้ำหวานเป็นรางวัล ผึ้งจะเรียนรู้ได้อย่างรวดเร็วว่ากลิ่นนั้นหมายถึงอาหาร หลังจากฝึกเพียงไม่นาน หากได้กลิ่นเดิมอีกครั้ง ผึ้งจะแสดงพฤติกรรมตอบสนองทันที เช่น ยื่นงวงออกมาเพื่อเตรียมกินน้ำหวาน นักวิจัยจึงใช้พฤติกรรมนี้เป็นสัญญาณว่าผึ้งสามารถตรวจพบกลิ่นเป้าหมายแล้ว

ผึ้งไม่ได้มองเห็นระเบิด แต่ตรวจจับ "กลิ่น" ของสารเคมีที่เกี่ยวข้องกับระเบิด

สารประกอบหลายชนิดที่ใช้ในวัตถุระเบิดจะปล่อยโมเลกุลปริมาณน้อยออกสู่บรรยากาศ แม้มนุษย์จะไม่ได้กลิ่น แต่ระบบรับกลิ่นของผึ้งมีความไวมาก จึงสามารถแยกแยะกลิ่นเหล่านี้ได้ นักวิจัยจึงนำผึ้งมาทดลองใช้ทั้งในห้องปฏิบัติการและภาคสนามเพื่อค้นหาวัตถุต้องสงสัย

แล้วทำไมถึงมีคนบอกว่าดีกว่าสุนัข?

คำกล่าวนี้ไม่ได้หมายความว่าผึ้งจะมาแทนที่สุนัขดมกลิ่นทั้งหมด แต่ในบางด้านผึ้งมีข้อได้เปรียบ เช่น ใช้เวลาฝึกสั้น ค่าใช้จ่ายต่ำ และสามารถฝึกผึ้งจำนวนมากพร้อมกันได้ อีกทั้งผึ้งยังตอบสนองต่อกลิ่นเป้าหมายได้รวดเร็ว จึงเหมาะกับงานวิจัยเฉพาะทางบางประเภท

อย่างไรก็ตาม สุนัขยังคงได้เปรียบในงานปฏิบัติจริง เพราะสามารถทำงานร่วมกับเจ้าหน้าที่ เคลื่อนที่ในพื้นที่กว้าง และระบุตำแหน่งวัตถุต้องสงสัยได้แม่นยำกว่า ขณะที่ผึ้งยังต้องอาศัยอุปกรณ์สำหรับติดตามพฤติกรรมและแปลผลการตอบสนอง

อนาคตของการใช้ผึ้งในงานด้านความปลอดภัย

หลายหน่วยงานวิจัยยังคงพัฒนาเทคโนโลยีที่นำพฤติกรรมของผึ้งมาผสานกับเซ็นเซอร์และระบบคอมพิวเตอร์ เพื่อสร้างเครื่องมือตรวจจับสารเคมีที่มีความไวสูง หากเทคโนโลยีเหล่านี้พัฒนาได้เต็มที่ ผึ้งอาจกลายเป็นผู้ช่วยสำคัญในการตรวจหาวัตถุระเบิด การค้นหาทุ่นระเบิดเก่า หรือแม้แต่การตรวจหาสารเคมีอันตรายในอนาคต

ดังนั้นคำกล่าวที่ว่า "ผึ้งตรวจจับวัตถุระเบิดได้ดีกว่าสุนัข" จึงเป็นความจริงเพียงบางส่วน เพราะผึ้งมีศักยภาพด้านการรับกลิ่นสูงมาก แต่ยังไม่สามารถทดแทนบทบาทของสุนัขดมกลิ่นในภารกิจจริงได้ทั้งหมด