จาเมวู (Jamais vu) เมื่อสมองทำให้สิ่งที่คุ้นเคย กลายเป็นเหมือนไม่เคยเห็นมาก่อน

เคยไหม... จ้องคำเดิมซ้ำๆ จนเริ่มรู้สึกว่าคำนั้นสะกดแปลก ทั้งที่เมื่อกี้ยังอ่านได้ปกติ?

หลายคนเคยได้ยินคำว่า เดจาวู (Dj vu) ซึ่งเป็นความรู้สึกเหมือนเคยเจอเหตุการณ์ตรงหน้ามาก่อน ทั้งที่ความจริงไม่เคยเกิดขึ้น แต่มีอีกภาวะหนึ่งที่น่าสนใจไม่แพ้กัน และถือเป็นเหมือนขั้วตรงข้ามของเดจาวู นั่นคือ จาเมวู (Jamais vu) ภาวะที่สิ่งซึ่งเราคุ้นเคยเป็นอย่างดี กลับดูแปลกประหลาดเหมือนไม่เคยพบเห็นมาก่อน

ไม่ได้ลืม... แต่สมองรับรู้ผิดจังหวะ

จาเมวูไม่ได้หมายความว่าคุณสูญเสียความทรงจำ แต่เป็นช่วงเวลาสั้นๆ ที่สมองเหมือนหยุดเชื่อมโยงความคุ้นเคยกับสิ่งที่กำลังเห็นอยู่ ทำให้เกิดความรู้สึกแปลกแยก ทั้งที่รู้อยู่เต็มอกว่าสิ่งนั้นเป็นเรื่องปกติ

ตัวอย่างที่หลายคนเคยเจอคือ การเขียนคำเดิมซ้ำๆ หลายสิบครั้ง เช่น ชื่อของตัวเอง หรือคำง่ายๆ อย่าง 'บ้าน' หรือ 'เวลา' แล้วจู่ๆ ก็เริ่มรู้สึกว่าคำนั้นดูสะกดผิด ดูไม่มีความหมาย หรือไม่แน่ใจว่ามันควรเขียนแบบนี้จริงหรือเปล่า ทั้งที่สะกดถูกทุกตัวอักษร

ความคุ้นเคยที่มากเกินไป บางครั้งก็ทำให้สมองรู้สึกเหมือนกำลังเจอสิ่งใหม่

ทำไมถึงเกิดขึ้น?

นักวิจัยเชื่อว่าจาเมวูอาจเกิดจากการที่สมองประมวลผลข้อมูลซ้ำต่อเนื่องเป็นเวลาหนึ่ง จนวงจรที่ใช้ตรวจจับ 'ความคุ้นเคย' ทำงานผิดจังหวะ เมื่อสัญญาณความคุ้นเคยลดลงชั่วคราว สมองจึงตีความว่าสิ่งนั้นไม่คุ้นเคย ทั้งที่ความทรงจำยังอยู่ครบ

ภาวะนี้พบได้ในคนทั่วไป โดยเฉพาะเวลาที่ใช้สมาธิกับสิ่งเดิมนานเกินไป ไม่ว่าจะเป็นการอ่านคำเดิม การพูดคำเดิมซ้ำๆ หรือแม้แต่การจ้องใบหน้าของตัวเองในกระจกเป็นเวลานาน บางคนก็อาจรู้สึกว่าหน้าตัวเองดูไม่เหมือนเดิมชั่วครู่

จาเมวูอันตรายไหม?

สำหรับคนส่วนใหญ่ จาเมวูเป็นเพียงปรากฏการณ์ชั่วคราวที่เกิดขึ้นได้ตามธรรมชาติ และมักหายไปเองเมื่อเปลี่ยนกิจกรรมหรือพักสายตา แต่หากเกิดขึ้นบ่อยผิดปกติ ร่วมกับอาการหลงลืมรุนแรง หรือมีอาการทางระบบประสาทอื่นๆ ก็ควรปรึกษาแพทย์เพื่อหาสาเหตุเพิ่มเติม

สมองของมนุษย์ยังมีเรื่องให้ค้นหาอีกมาก เดจาวูทำให้สิ่งใหม่ดูเหมือนเคยเกิดขึ้น ส่วนจาเมวูกลับทำให้สิ่งที่คุ้นเคยมาตลอดชีวิต ดูเหมือนเพิ่งได้พบเป็นครั้งแรก ทั้งสองภาวะสะท้อนให้เห็นว่าการรับรู้ของเราไม่ได้แม่นยำตลอดเวลา และบางครั้งสมองก็สามารถหลอกเราได้อย่างน่าทึ่ง