ทำไมเราถึงสูดหายใจเข้าและกลืนน้ำลายพร้อมกันไม่ได้ ร่างกายมีระบบกันสำลักที่ทำงานเอง

เคยลองสังเกตไหม?
ถ้าพยายามสูดหายใจเข้าพร้อมกับกลืนน้ำลาย จะรู้สึกว่าร่างกายไม่ยอมให้ทำทั้งสองอย่างในเวลาเดียวกัน

หลายคนอาจไม่เคยคิดถึงเรื่องนี้ เพราะการกลืนน้ำลายเกิดขึ้นเองหลายร้อยครั้งต่อวัน แต่ความจริงแล้วร่างกายมีระบบป้องกันที่ทำงานอย่างแม่นยำ เพื่อไม่ให้อาหาร น้ำ หรือแม้แต่น้ำลาย หลุดเข้าไปในหลอดลมจนเกิดการสำลัก

ช่วงที่กลืน ร่างกายจะหยุดหายใจชั่วคราว

ทุกครั้งที่เรากลืน สมองจะสั่งให้เกิดสิ่งที่เรียกว่า Swallowing Reflex หรือรีเฟล็กซ์การกลืน กล้ามเนื้อหลายส่วนในลำคอจะทำงานพร้อมกันภายในเวลาเพียงเสี้ยววินาที ขณะเดียวกันทางเดินหายใจจะถูกปิดชั่วคราว ทำให้เราไม่สามารถสูดลมหายใจเข้าได้ในช่วงเวลานั้น

นี่ไม่ใช่ข้อจำกัดของร่างกาย แต่เป็นระบบความปลอดภัยที่ติดตัวเรามาตั้งแต่เกิด

ฝาปิดหลอดลมทำหน้าที่เหมือนยามเฝ้าประตู

เมื่อเริ่มกลืน กระดูกอ่อนที่เรียกว่าเอพิกลอตทิสจะเคลื่อนลงมาปิดทางเข้าหลอดลม ขณะเดียวกันอาหารและน้ำลายจะถูกส่งต่อไปยังหลอดอาหารแทน การประสานงานนี้เกิดขึ้นรวดเร็วมากจนเราแทบไม่รู้สึกเลย

ถ้าระบบนี้ทำงานผิดพลาดเพียงเล็กน้อย น้ำลายหรือเศษอาหารอาจไหลเข้าหลอดลม ทำให้เกิดอาการไออย่างรุนแรง เพราะร่างกายพยายามขับสิ่งแปลกปลอมออกทันที

แล้วทำไมบางครั้งถึงสำลักน้ำลายตัวเอง?

แม้ระบบจะมีประสิทธิภาพสูง แต่ก็ไม่ได้สมบูรณ์แบบร้อยเปอร์เซ็นต์ หากเราหัวเราะ พูด คุย หรือหายใจผิดจังหวะระหว่างกลืน โอกาสที่น้ำลายจะเข้าทางเดินหายใจจะเพิ่มขึ้น ร่างกายจึงตอบสนองด้วยการไอ เพื่อป้องกันไม่ให้สิ่งแปลกปลอมลงไปถึงปอด

เหตุผลที่เราไม่สามารถทำทั้งสองอย่างพร้อมกัน

• สมองควบคุมจังหวะการกลืนและการหายใจให้สลับกัน

• ทางเดินหายใจจะถูกปิดชั่วคราวขณะกลืน

• เอพิกลอตทิสช่วยป้องกันไม่ให้น้ำลายหรืออาหารลงหลอดลม

• การหยุดหายใจช่วงสั้นๆ ลดความเสี่ยงในการสำลักอย่างมาก

แม้ช่วงเวลาที่หยุดหายใจระหว่างการกลืนจะกินเวลาเพียงเสี้ยววินาที แต่ก็เพียงพอที่จะทำให้ทุกอย่างผ่านไปอย่างปลอดภัย เราจึงสามารถกิน ดื่ม และกลืนน้ำลายได้วันละนับร้อยครั้งโดยแทบไม่เคยสังเกตเห็นว่าร่างกายกำลังทำงานซับซ้อนอยู่ตลอดเวลา

สิ่งที่ดูธรรมดาอย่างการกลืนน้ำลาย แท้จริงแล้วคือระบบป้องกันการสำลักที่แม่นยำที่สุดระบบหนึ่งของร่างกายมนุษย์