สมองมนุษย์จุข้อมูลได้มากแค่ไหน? มีคนเปรียบว่าเทียบเท่าราว 2.5 ล้าน GB จริงหรือเปล่า

ถ้าเอาสมองคนมาเทียบกับฮาร์ดดิสก์ จะมีความจุระดับไหน?

หลายคนอาจเคยเห็นข้อมูลที่บอกว่า สมองของมนุษย์มีความจุเทียบเท่าประมาณ 2.5 ล้านกิกะไบต์ (GB) หรือราว 2.5 เพตะไบต์ (PB) ฟังดูเหมือนตัวเลขที่น่าทึ่งมาก แต่ความจริงแล้ว ตัวเลขนี้เป็นเพียงการประมาณจากงานวิจัยและแบบจำลองทางประสาทวิทยา ไม่ใช่ค่าที่สามารถวัดได้ตรงๆ เหมือนความจุของฮาร์ดดิสก์หรือแฟลชไดรฟ์

ทำไมถึงเปรียบเทียบเป็น GB ได้?

นักวิทยาศาสตร์พยายามประเมินความสามารถในการเก็บข้อมูลของสมองจากจำนวนเซลล์ประสาท (Neuron) และจำนวนจุดเชื่อมต่อระหว่างเซลล์ประสาทที่เรียกว่า Synapse ซึ่งมีอยู่หลายร้อยล้านล้านจุด การเปลี่ยนแปลงของความแข็งแรงในการเชื่อมต่อเหล่านี้คือพื้นฐานของการเรียนรู้และการจดจำ จึงมีการคำนวณคร่าวๆ ออกมาเป็นหน่วยดิจิทัลเพื่อให้คนทั่วไปเห็นภาพง่ายขึ้น

แต่สมองไม่ได้ทำงานเหมือนฮาร์ดดิสก์

แม้จะมีการเปรียบเทียบเป็นหน่วย GB แต่สมองไม่ได้เก็บข้อมูลเป็นไฟล์หรือโฟลเดอร์เหมือนคอมพิวเตอร์ ความทรงจำของมนุษย์ถูกกระจายอยู่ในเครือข่ายของเซลล์ประสาท และสามารถเปลี่ยนแปลง เชื่อมโยง หรือเสริมกันได้ตลอดเวลา ทำให้การนำตัวเลขความจุมาเทียบแบบตรงๆ มีข้อจำกัดอยู่มาก

แล้วเราจะใช้สมองเต็มความจุได้ไหม?

มีความเชื่อผิดๆ ที่ว่าเราใช้สมองเพียง 10% ซึ่งไม่เป็นความจริง จากการศึกษาด้วยเครื่องสแกนสมองพบว่า มนุษย์ใช้สมองแทบทุกส่วน เพียงแต่แต่ละบริเวณจะทำงานแตกต่างกันไปตามกิจกรรมที่กำลังทำ ไม่ว่าจะเป็นการคิด การพูด การเคลื่อนไหว การมองเห็น หรือแม้แต่ตอนนอนหลับ

สิ่งที่น่าสนใจคือ ความสามารถในการจดจำของสมองไม่ได้ขึ้นอยู่กับพื้นที่เก็บข้อมูลเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับการนอนหลับ การฝึกฝน อารมณ์ และการเชื่อมโยงข้อมูลใหม่เข้ากับประสบการณ์เดิม จึงไม่น่าแปลกใจที่บางเรื่องเราจำได้แม่นยำหลายสิบปี ขณะที่บางเรื่องเพิ่งได้ยินเมื่อเช้ากลับลืมไปแล้ว

สรุปแล้ว ตัวเลข 2.5 ล้าน GB เป็นเพียงการประมาณเพื่อให้เห็นภาพว่าศักยภาพของสมองมนุษย์นั้นมหาศาล แต่สมองยังซับซ้อนกว่าหน่วยความจำดิจิทัลที่เราใช้ในชีวิตประจำวันอย่างมาก