ศาลตัดสินประหารแล้ว ทำไมจึงไม่ได้ถูกประหารทันที

ประเทศไทยยังคงมีโทษประหารชีวิตเป็นโทษสูงสุดตามกฎหมาย สำหรับความผิดบางฐาน เช่น ความผิดเกี่ยวกับชีวิตที่มีพฤติการณ์ร้ายแรง ความผิดเกี่ยวกับยาเสพติดบางกรณี และความผิดบางประการต่อความมั่นคงของรัฐ

อย่างไรก็ตาม ต้องแยกให้ออกระหว่าง “การพิพากษาประหารชีวิต” กับ “การบังคับโทษประหารชีวิต” เพราะแม้ศาลจะมีคำพิพากษาประหาร แต่ไม่ได้หมายความว่าผู้ต้องโทษจะถูกประหารทันที

โทษประหารยังอยู่ในกฎหมาย แต่ไม่ได้ใช้กับทุกคดีร้ายแรง

คำว่า “คดีร้ายแรง” ในความรู้สึกของสังคม ไม่ได้หมายความว่าศาลจะลงโทษประหารชีวิตได้ทุกคดี การลงโทษต้องเป็นไปตามบทบัญญัติของกฎหมายในฐานความผิดนั้น และขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง พยานหลักฐาน ตลอดจนพฤติการณ์ของคดีที่ศาลพิจารณา

ดังนั้น แม้คดีหนึ่งจะสร้างความสูญเสียหรือสะเทือนใจอย่างมาก หากกฎหมายไม่ได้กำหนดโทษประหารไว้ ศาลก็ไม่อาจลงโทษเกินกว่าที่กฎหมายบัญญัติได้

คำพิพากษาประหารไม่ได้ถูกบังคับทันที

คดีจะต้องผ่านกระบวนการพิจารณาตามกฎหมาย รวมถึงการอุทธรณ์หรือฎีกาในกรณีที่กฎหมายเปิดช่องให้ดำเนินการได้ ตราบใดที่คดียังไม่ถึงที่สุด ก็ยังไม่สามารถบังคับโทษประหารชีวิตได้

กระบวนการตรวจสอบหลายชั้นมีความสำคัญ เพราะโทษประหารเป็นโทษที่ไม่สามารถย้อนกลับมาแก้ไขได้ หากภายหลังพบว่าคำพิพากษาหรือพยานหลักฐานมีข้อผิดพลาด

มีระบบการขอพระราชทานอภัยโทษ

เมื่อคดีถึงที่สุดแล้ว นักโทษเด็ดขาดประหารชีวิตสามารถยื่นเรื่องราวทูลเกล้าฯ ขอพระราชทานอภัยโทษเฉพาะรายตามหลักเกณฑ์และขั้นตอนที่กำหนดได้ โดยการยื่นคำร้องไม่ได้หมายความว่าจะได้รับพระราชทานอภัยโทษโดยอัตโนมัติ แต่จะต้องผ่านกระบวนการพิจารณาเป็นรายกรณี

นอกจากนี้ยังมีการพระราชทานอภัยโทษเป็นการทั่วไป ซึ่งเป็นไปตามพระราชกฤษฎีกาและเงื่อนไขของแต่ละครั้ง หากผู้ต้องโทษอยู่ในหลักเกณฑ์ โทษประหารชีวิตอาจได้รับการลดลงเป็นจำคุกตลอดชีวิต

จุดนี้จึงเป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้จำนวนผู้ถูกพิพากษาประหารชีวิต ไม่เท่ากับจำนวนผู้ถูกประหารจริง

หลักสิทธิมนุษยชนและความเสี่ยงจากการตัดสินผิด

แนวคิดด้านสิทธิมนุษยชนให้ความสำคัญกับสิทธิในการมีชีวิต การได้รับการพิจารณาคดีอย่างเป็นธรรม และสิทธิในการขออภัยโทษหรือขอลดโทษ หลายประเทศจึงยกเลิกโทษประหารชีวิตหรือระงับการประหารในทางปฏิบัติ

ข้อกังวลสำคัญอีกประการคือความเสี่ยงจากการตัดสินผิด หากผู้บริสุทธิ์ถูกจำคุก ภายหลังอาจยังมีโอกาสแก้ไขหรือเยียวยาความเสียหายได้บางส่วน แต่หากมีการประหารชีวิตไปแล้ว ความเสียหายนั้นไม่อาจเรียกคืนได้

ด้วยเหตุนี้ คดีที่มีโทษประหารจึงต้องอาศัยการตรวจสอบพยานหลักฐานและกระบวนการทางกฎหมายอย่างรอบคอบ

ไทยยังตัดสินประหาร แต่ประหารจริงน้อยครั้ง

ข้อมูลของแอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนลระบุว่า ในปี 2024 ศาลไทยมีคำพิพากษาประหารชีวิตใหม่ 115 ราย และเมื่อสิ้นปีมีผู้ที่อยู่ภายใต้คำพิพากษาประหารชีวิต 364 ราย แต่ไม่มีการประหารชีวิตเกิดขึ้นในปีดังกล่าว

การประหารชีวิตครั้งล่าสุดที่มีการยืนยันต่อสาธารณะเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 18 มิถุนายน 2018 หลังจากประเทศไทยไม่ได้ประหารชีวิตมาเป็นเวลาเก้าปี

ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนว่า ประเทศไทยยังไม่ได้ยกเลิกโทษประหารและศาลยังคงลงโทษดังกล่าว แต่การนำคำพิพากษาไปบังคับจริงเกิดขึ้นไม่บ่อย เมื่อเทียบกับจำนวนผู้ที่ได้รับโทษประหารชีวิต

สังคมยังมีความคิดเห็นแตกต่างกัน

ประเด็นโทษประหารชีวิตยังคงเป็นข้อถกเถียงในสังคม ฝ่ายที่สนับสนุนเห็นว่าควรคงไว้เป็นบทลงโทษสูงสุดสำหรับอาชญากรรมร้ายแรง ขณะที่ฝ่ายคัดค้านให้ความสำคัญกับสิทธิมนุษยชน ความเป็นไปได้ที่จะตัดสินผิด และตั้งคำถามถึงประสิทธิผลในการป้องปรามอาชญากรรม

ดังนั้น คำตอบว่าเหตุใดประเทศไทยจึงไม่ค่อยประหารชีวิต จึงไม่ได้มีเพียงเหตุผลเดียว แต่เกิดจากความแตกต่างระหว่างคำพิพากษากับการบังคับโทษ กระบวนการตรวจสอบคดี สิทธิในการขอพระราชทานอภัยโทษ และความระมัดระวังต่อบทลงโทษที่ไม่สามารถย้อนกลับได้

กล่าวโดยสรุป ประเทศไทยยังมีและยังตัดสินโทษประหารชีวิต เพียงแต่การบังคับโทษจริงเกิดขึ้นน้อยครั้ง การถูกพิพากษาประหารจึงไม่เท่ากับการถูกประหารทันที และไม่ใช่ว่าผู้ต้องโทษได้รับการยกเว้นโดยไม่ผ่านกระบวนการตามกฎหมาย