เวลาเครื่องบินเจอหลุมอากาศ อันตรายแค่ไหน ทำไมถึงเขย่าจนหลายคนตกใจ

เครื่องบินสั่นแรงไม่ได้แปลว่ากำลังจะตกเสมอไป

หลายคนเคยเจอเหตุการณ์ที่นั่งอยู่ดีๆ เครื่องบินก็สั่น โยก หรือกระแทกลงเหมือนตกวูบจนหัวใจแทบหล่นไปอยู่ที่ตาตุ่ม บางครั้งแรงจนแก้วน้ำกระเด็น ผู้โดยสารร้องตกใจ หรือกัปตันต้องประกาศให้ทุกคนกลับไปนั่งประจำที่ทันที เหตุการณ์แบบนี้เรียกว่า หลุมอากาศ หรือ Turbulence ซึ่งแม้จะสร้างความหวาดเสียว แต่ส่วนใหญ่ไม่ได้อันตรายกับตัวเครื่องอย่างที่หลายคนจินตนาการ

หลุมอากาศคืออะไร

หลุมอากาศไม่ได้เป็น "หลุม" จริงๆ บนท้องฟ้า แต่เกิดจากกระแสอากาศที่เคลื่อนตัวไม่สม่ำเสมอ เมื่อเครื่องบินบินผ่านบริเวณที่อากาศปั่นป่วน ก็จะเกิดแรงสั่นสะเทือนคล้ายรถวิ่งผ่านถนนที่ขรุขระ ความรุนแรงมีตั้งแต่สั่นเพียงเล็กน้อย ไปจนถึงโยกแรงเป็นช่วงสั้นๆ

สาเหตุมีหลายแบบ เช่น เมฆฝนฟ้าคะนอง ลมแรงบนยอดเขา กระแสลมกรดในระดับความสูง หรือแม้แต่ท้องฟ้าที่ดูปลอดโปร่งก็อาจมี Clear Air Turbulence ซึ่งมองไม่เห็นด้วยตาเปล่าได้เช่นกัน

สิ่งที่น่ากลัวที่สุดของหลุมอากาศ มักไม่ใช่เครื่องบิน แต่คือผู้โดยสารที่ไม่ได้คาดเข็มขัดนิรภัย

แล้วเครื่องบินจะตกไหม

คำตอบคือ โอกาสที่หลุมอากาศจะทำให้เครื่องบินตกมีน้อยมาก เครื่องบินโดยสารสมัยใหม่ถูกออกแบบให้รับแรงที่สูงกว่าการเจอหลุมอากาศทั่วไปหลายเท่า นักบินเองก็ได้รับการฝึกให้รับมือกับสถานการณ์นี้โดยเฉพาะ ทั้งการเปลี่ยนระดับบิน ลดความเร็ว หรือหลีกเลี่ยงบริเวณที่คาดว่าจะเกิดความปั่นป่วน

ในความเป็นจริง สิ่งที่เกิดขึ้นบ่อยกว่าคือความไม่สบายตัวของผู้โดยสาร เพราะเมื่อเครื่องบินสั่นอย่างกะทันหัน ร่างกายจะรู้สึกเหมือนกำลังตก ทั้งที่เครื่องบินอาจเปลี่ยนระดับความสูงเพียงเล็กน้อยเท่านั้น

ทำไมบางครั้งกัปตันถึงให้คาดเข็มขัด แม้ท้องฟ้าจะดูปกติ

นักบินได้รับข้อมูลจากเรดาร์ รายงานของเครื่องบินลำอื่น และข้อมูลสภาพอากาศตลอดเส้นทาง บางครั้งสามารถคาดการณ์ได้ว่าข้างหน้ามีโอกาสเกิดหลุมอากาศ แม้ผู้โดยสารจะมองออกไปแล้วเห็นท้องฟ้าแจ่มใสก็ตาม การประกาศให้คาดเข็มขัดจึงเป็นมาตรการป้องกัน ไม่ใช่สัญญาณว่าเกิดเหตุฉุกเฉิน

อีกเหตุผลหนึ่งคือ หลุมอากาศบางชนิดเกิดขึ้นโดยไม่มีเมฆ ไม่มีฝน และตรวจพบได้ยาก การคาดเข็มขัดไว้ตลอดเวลาขณะนั่งจึงเป็นวิธีที่ปลอดภัยที่สุด

คนที่เสี่ยงบาดเจ็บคือใครบ้าง

• ผู้โดยสารที่ปลดเข็มขัดแล้วนั่งอยู่กับที่

• คนที่กำลังเดินเข้าห้องน้ำหรือเดินบนทางเดิน

• ลูกเรือที่กำลังเสิร์ฟอาหารและเครื่องดื่ม

• เด็กเล็กที่ไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม

เมื่อเกิดการสั่นแรง ร่างกายสามารถลอยจากเบาะและกระแทกเพดานห้องโดยสารได้ จึงมีรายงานผู้บาดเจ็บจากหลุมอากาศเป็นระยะ แต่ส่วนใหญ่เกิดจากการไม่คาดเข็มขัดนิรภัยมากกว่าความเสียหายของเครื่องบิน

ถ้าเจอหลุมอากาศควรทำอย่างไร

สิ่งแรกคือคาดเข็มขัดให้แน่นและนั่งอยู่กับที่ หากกำลังถือของร้อนหรือเครื่องดื่มควรวางลงบนถาด หลีกเลี่ยงการลุกเดินโดยไม่จำเป็น และปฏิบัติตามคำแนะนำของลูกเรืออย่างเคร่งครัด หากมีเด็กเดินทางด้วย ควรดูแลให้นั่งประจำที่และรัดเข็มขัดอย่างถูกต้อง

หลายคนชอบปลดเข็มขัดทันทีเมื่อไฟสัญญาณดับ แต่ความจริงแล้วการคาดเข็มขัดหลวมๆ ไว้ตลอดเวลาที่นั่งอยู่เป็นนิสัยที่ช่วยลดโอกาสบาดเจ็บได้มาก เพราะหลุมอากาศสามารถเกิดขึ้นได้แบบไม่ทันตั้งตัว

ความรู้สึกน่ากลัวกับความเสี่ยงจริง ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน

แม้การเจอหลุมอากาศจะทำให้หลายคนตกใจจนไม่กล้าขึ้นเครื่องอีก แต่ในมุมของการบินถือเป็นเหตุการณ์ที่พบได้เป็นปกติ เครื่องบินถูกสร้างมาเพื่อรับมือกับสภาพอากาศลักษณะนี้อยู่แล้ว สิ่งที่ช่วยให้การเดินทางปลอดภัยที่สุดกลับเป็นเรื่องง่ายๆ อย่างการคาดเข็มขัดนิรภัยทุกครั้งที่นั่งอยู่บนเบาะ เพราะเมื่อเกิดการสั่นแบบไม่คาดคิด เข็มขัดเส้นเล็กๆ นี้อาจเป็นสิ่งที่ป้องกันการบาดเจ็บได้ดีที่สุด