ย้อนรอยกระแสลงทุนที่เคยโด่งดังในไทย เมื่อสินทรัพย์เปลี่ยนไป แต่พฤติกรรมคนไม่เคยเปลี่ยน

ลองนึกภาพเหตุการณ์เหล่านี้

ผู้คนต่อแถวตั้งแต่ตีสามเพื่อรอเช่าวัตถุมงคล

นักสะสมเดินทางข้ามจังหวัดเพียงเพื่อซื้อต้นไม้ต้นหนึ่ง

ของสะสมบางชิ้นถูกซื้อมาแล้วเก็บไว้ในกล่องโดยไม่เคยแกะใช้งาน

ผู้คนเฝ้าดูราคาสินทรัพย์บนหน้าจอโทรศัพท์แทบทุกชั่วโมง เพราะกลัวว่าจะพลาดโอกาสสำคัญ

แม้เหตุการณ์เหล่านี้จะเกิดขึ้นต่างยุค ต่างเวลา และต่างสินทรัพย์ แต่กลับมีสิ่งหนึ่งที่เหมือนกันอย่างน่าประหลาด นั่นคือ ความเชื่อว่า "ครั้งนี้อาจเป็นโอกาสสร้างความมั่งคั่ง"

หากย้อนดูประวัติศาสตร์ของไทย จะพบว่าแทบทุกยุคสมัยต่างมีกระแสการลงทุนหรือการสะสมที่ได้รับความนิยมอย่างล้นหลาม บางกระแสสร้างผลตอบแทนให้กับผู้ที่เข้ามาในช่วงแรก ขณะที่บางกระแสจบลงพร้อมกับบทเรียนราคาแพงของใครอีกหลายคน

เรื่องราวเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นเพราะคนไทยชอบเสี่ยงเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจ ความเชื่อ สังคม และจิตวิทยาของมนุษย์อย่างลึกซึ้ง

เมื่อ "คุณค่า" ไม่ได้ขึ้นอยู่กับต้นทุน

ในทางเศรษฐศาสตร์ มูลค่าของสิ่งของไม่ได้ขึ้นอยู่กับต้นทุนการผลิตเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับสิ่งที่เรียกว่า อุปสงค์และอุปทาน

หากมีคนต้องการมาก แต่มีของอยู่น้อย ราคาก็มักจะปรับตัวสูงขึ้น

หลักการนี้อธิบายได้ทั้งทองคำ บ้าน ที่ดิน งานศิลปะ พระเครื่อง ของสะสม และแม้แต่ต้นไม้

หลายครั้ง สิ่งที่ทำให้ราคาพุ่งขึ้น ไม่ใช่เพราะตัวสินค้านั้นเปลี่ยนไป แต่เป็นเพราะ "ผู้คนเริ่มเชื่อว่ามันมีมูลค่า"

และเมื่อมีคนเชื่อมากขึ้น ความต้องการก็เพิ่มขึ้นตามไปด้วย

พระเครื่อง จากศรัทธาสู่ตลาดนักสะสม

พระเครื่องเป็นส่วนหนึ่งของสังคมไทยมาอย่างยาวนาน

เดิมที ผู้คนนิยมบูชาเพื่อความเป็นสิริมงคล เป็นที่ยึดเหนี่ยวทางจิตใจ และระลึกถึงพระเกจิอาจารย์ผู้สร้าง

แต่เมื่อเวลาผ่านไป พระเครื่องบางรุ่นเริ่มได้รับความนิยมในหมู่นักสะสม

องค์ที่สร้างน้อย มีประวัติชัดเจน สภาพสมบูรณ์ หรือผ่านการรับรองจากวงการพระ มักมีมูลค่าสูงขึ้น

จึงเกิดตลาดซื้อขายที่มีทั้งศูนย์พระ ร้านค้า งานประกวด และผู้เชี่ยวชาญด้านการตรวจสอบพระแท้

สำหรับบางคน พระเครื่องคือศรัทธา

สำหรับบางคน คือมรดกของครอบครัว

และสำหรับอีกหลายคน คือสินทรัพย์ที่มีมูลค่าเพิ่มขึ้นตามกาลเวลา

จตุคามรามเทพ ปรากฏการณ์ที่ทั้งประเทศพูดถึง

หากพูดถึงกระแสการสะสมที่ร้อนแรงที่สุดครั้งหนึ่งในประเทศไทย ชื่อของ จตุคามรามเทพ ยังคงเป็นตัวอย่างที่หลายคนนึกถึง

ในช่วงประมาณปี 2549 ถึง 2550 วัตถุมงคลรุ่นต่าง ๆ ได้รับความนิยมอย่างมหาศาล

ภาพผู้คนต่อแถวยาวหลายร้อยเมตรเพื่อรอเช่าบูชา กลายเป็นภาพที่พบเห็นได้บ่อย

บางรุ่นเปิดให้เช่าในตอนเช้า และหมดภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมง

หลังจากนั้นก็มีการซื้อขายต่อในราคาที่สูงขึ้นหลายเท่าตัว

บางองค์ที่ราคาเดิมหลักร้อยบาท ถูกซื้อขายกันในหลักหมื่นหรือหลักแสนบาทภายในเวลาไม่นาน

เหตุใดจึงเกิดปรากฏการณ์เช่นนี้

นักวิชาการหลายคนมองว่า เป็นผลมาจากหลายปัจจัยประกอบกัน

ทั้งความศรัทธา กระแสข่าว การบอกต่อของผู้คน สื่อมวลชน รวมถึงการที่หลายคนเชื่อว่า วัตถุมงคลบางรุ่นจะหายากขึ้นเรื่อย ๆ

เมื่อความต้องการเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ขณะที่จำนวนวัตถุมงคลมีจำกัด ราคาจึงปรับตัวสูงขึ้นตามกลไกตลาด

อย่างไรก็ตาม เมื่อเวลาผ่านไป การผลิตวัตถุมงคลรุ่นใหม่มีจำนวนมากขึ้น ความต้องการเริ่มลดลง ราคาของหลายรุ่นก็ปรับตัวลดลงเช่นกัน

แม้ว่าบางรุ่นที่หายากจริง ๆ จะยังคงมีมูลค่าในหมู่นักสะสม แต่กระแสที่เคยร้อนแรงก็ไม่ได้คงอยู่ตลอดไป

ปรากฏการณ์นี้กลายเป็นกรณีศึกษาสำคัญของเศรษฐศาสตร์ ว่า ราคาของสินทรัพย์ไม่ได้สะท้อนเพียงคุณค่าของตัวสินค้า แต่ยังสะท้อนความเชื่อและความคาดหวังของผู้คนในช่วงเวลานั้นด้วย

แสตมป์และเหรียญสะสม ความหายากสร้างมูลค่า

ก่อนยุคอินเทอร์เน็ต งานอดิเรกยอดนิยมอย่างหนึ่งของเด็กและผู้ใหญ่ คือการสะสมแสตมป์

แสตมป์แต่ละดวงไม่ใช่เพียงหลักฐานการส่งจดหมาย แต่ยังบันทึกเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และเหตุการณ์สำคัญของประเทศ

เมื่อเวลาผ่านไป แสตมป์บางชุดที่ผลิตในจำนวนจำกัด หรือมีข้อผิดพลาดจากโรงพิมพ์ กลายเป็นของหายากที่นักสะสมตามหา

เช่นเดียวกับเหรียญกษาปณ์บางรุ่น ที่แม้จะมีมูลค่าหน้าเหรียญเพียงไม่กี่บาท แต่กลับมีราคาซื้อขายในตลาดนักสะสมสูงกว่าหลายร้อยหรือหลายพันเท่า

สิ่งเหล่านี้แสดงให้เห็นว่า "ความหายาก" เป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่ทำให้มูลค่าของสินทรัพย์เพิ่มขึ้น

แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าของทุกชิ้นจะมีราคาสูงขึ้นเสมอ เพราะสุดท้ายแล้ว ยังต้องมี "คนที่ต้องการซื้อ" อยู่ด้วย

ของสะสม เมื่อความชอบกลายเป็นการลงทุน

เมื่อเข้าสู่ยุคใหม่ กระแสการสะสมเริ่มขยายไปสู่ของเล่น โมเดล ฟิกเกอร์ งานศิลปะขนาดเล็ก และของสะสมรุ่นพิเศษ

หลายชิ้นผลิตจำนวนจำกัด บางชิ้นเปิดจำหน่ายเพียงครั้งเดียว

เมื่อสินค้าหมดจากผู้ผลิต ก็เริ่มมีการซื้อขายต่อในตลาดมือสอง

ราคาของบางชิ้นค่อย ๆ เพิ่มขึ้นตามความต้องการของนักสะสม

สำหรับบางคน ของเหล่านี้คือความสุขจากการสะสม

แต่สำหรับอีกหลายคน มันเริ่มกลายเป็น "สินทรัพย์"

เมื่อมีผู้คนจำนวนมากเชื่อว่าราคาจะเพิ่มขึ้น การซื้อเพื่อเก็งกำไรจึงเริ่มเข้ามาแทนที่การซื้อเพื่อสะสม

และนี่คือจุดเริ่มต้นของวงจรที่ประวัติศาสตร์เคยเห็นมาแล้วหลายครั้ง

รองเท้ารุ่นพิเศษ เมื่อของใช้กลายเป็นสินทรัพย์

ครั้งหนึ่ง รองเท้าผ้าใบไม่ได้มีหน้าที่เพียงสำหรับสวมใส่

รองเท้าบางรุ่นที่ผลิตจำนวนจำกัด หรือเป็นรุ่นพิเศษ กลายเป็นสิ่งที่นักสะสมจำนวนมากเฝ้ารอวันเปิดจำหน่าย บางคนตั้งแคมป์ข้ามคืน บางคนเข้าร่วมการจับสลากสิทธิ์ซื้อ และบางคนซื้อมาเก็บไว้ในกล่องโดยไม่เคยสวมใส่เลยแม้แต่ครั้งเดียว

เหตุผลไม่ใช่เพราะรองเท้าคู่นั้นใส่สบายกว่าเดิม แต่เพราะเชื่อว่ามูลค่าของมันจะเพิ่มขึ้นเมื่อเวลาผ่านไป

เมื่อสินค้าเริ่มหายาก ราคาซื้อขายในตลาดมือสองจึงขยับสูงขึ้น บางคู่มีราคาสูงกว่าราคาวางจำหน่ายหลายเท่า

ปรากฏการณ์นี้สะท้อนให้เห็นว่า ในบางช่วงเวลา "ความหายาก" สามารถเปลี่ยนของใช้ธรรมดาให้กลายเป็นสินทรัพย์เพื่อการลงทุนได้

ไม้ด่าง เมื่อธรรมชาติกลายเป็นกระแส

ช่วงการแพร่ระบาดของโควิด-19 ผู้คนใช้เวลาอยู่บ้านมากขึ้น หลายคนเริ่มปลูกต้นไม้เป็นงานอดิเรก

ไม่นานนัก ต้นไม้บางชนิดที่มีลวดลายด่างตามธรรมชาติ ก็ได้รับความนิยมอย่างรวดเร็ว

ต้นไม้ที่เคยมีราคาไม่กี่ร้อยบาท บางต้นกลับถูกซื้อขายในราคาหลักหมื่น หลักแสน และมีข่าวการซื้อขายในราคาสูงกว่านั้นในบางกรณี

ปัจจัยสำคัญมาจากจำนวนต้นที่มีอยู่ในตลาดยังมีไม่มาก ประกอบกับกระแสบนสื่อสังคมออนไลน์ที่ทำให้ผู้คนรู้จักและต้องการครอบครองมากขึ้น

แต่เมื่อเวลาผ่านไป เกษตรกรและผู้เพาะพันธุ์สามารถขยายพันธุ์ได้มากขึ้น ปริมาณสินค้าในตลาดเพิ่มขึ้น ราคาของไม้ด่างหลายชนิดจึงค่อย ๆ ปรับตัวลงตามกลไกของอุปสงค์และอุปทาน

เหตุการณ์นี้เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนว่า ราคาของสินทรัพย์สามารถเปลี่ยนแปลงได้ เมื่อปริมาณสินค้าและความต้องการของตลาดไม่สมดุลเหมือนเดิม

สัตว์สวยงาม เมื่อสิ่งมีชีวิตกลายเป็นสินทรัพย์

นอกจากต้นไม้แล้ว สัตว์สวยงามก็เคยเป็นกระแสการลงทุนเช่นกัน

ไม่ว่าจะเป็นปลาสวยงาม นก หรือสัตว์เลี้ยงบางสายพันธุ์ที่ได้รับความนิยมในช่วงเวลาหนึ่ง

ผู้เพาะพันธุ์พยายามคัดเลือกสายพันธุ์ให้มีลักษณะโดดเด่น สีสันสวยงาม หรือมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว

เมื่อมีผู้ต้องการมากกว่าจำนวนที่ผลิตได้ ราคาในตลาดก็ปรับตัวสูงขึ้น

อย่างไรก็ตาม ตลาดลักษณะนี้มักเปลี่ยนแปลงเร็ว เพราะเมื่อสามารถเพาะพันธุ์ได้มากขึ้น ความหายากก็ลดลง ส่งผลให้ราคาปรับตัวลงตามไปด้วย

สินทรัพย์ดิจิทัล ยุคใหม่ของการลงทุน

เมื่อเทคโนโลยีเข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวัน กระแสการลงทุนก็เปลี่ยนแปลงตามไปด้วย

สินทรัพย์ดิจิทัลกลายเป็นหัวข้อที่ได้รับความสนใจจากผู้คนทั่วโลก

หลายคนมองเห็นโอกาสจากเทคโนโลยีใหม่ ขณะที่อีกหลายคนสนใจเพราะเห็นราคาที่ปรับตัวขึ้นอย่างรวดเร็ว

ในช่วงเวลาที่ตลาดคึกคัก มีนักลงทุนหน้าใหม่จำนวนมากเข้ามา เพราะเชื่อว่าตนเองอาจได้รับผลตอบแทนในเวลาอันสั้น

แต่เมื่อราคาผันผวนอย่างรุนแรง หลายคนก็เริ่มตระหนักว่า ผลตอบแทนที่สูง มักมาพร้อมกับความเสี่ยงที่สูงเช่นกัน

แม้สินทรัพย์จะเปลี่ยนจากสิ่งที่จับต้องได้ ไปสู่ข้อมูลบนระบบดิจิทัล แต่จิตวิทยาของผู้ลงทุนกลับแทบไม่ต่างจากในอดีต

สิ่งที่เหมือนกันในทุกยุค

หากสังเกตให้ดี จะพบว่ากระแสการลงทุนแทบทุกยุคมีรูปแบบคล้ายกันอย่างน่าประหลาด

ช่วงแรก มีคนกลุ่มเล็กที่เริ่มสนใจ

ต่อมา มีผู้ที่ประสบความสำเร็จและได้รับผลตอบแทน จนเกิดการบอกต่อ

สื่อเริ่มนำเสนอเรื่องราวของผู้ที่ทำกำไรได้

ผู้คนจำนวนมากเริ่มเชื่อว่า "ยังไม่สาย"

เมื่อมีคนเข้ามามากขึ้น ความต้องการซื้อก็เพิ่มขึ้น ราคาก็ยิ่งสูงขึ้น

จากนั้น ความคาดหวังเริ่มสูงกว่าปัจจัยพื้นฐาน

เมื่อความต้องการลดลง หรือมีสินค้าปริมาณมากขึ้น ราคาก็เริ่มปรับตัว

ในที่สุด กระแสก็เงียบลง

นักเศรษฐศาสตร์เรียกพฤติกรรมนี้ว่า พฤติกรรมฝูงชน (Herd Behavior) ขณะที่นักจิตวิทยาเรียกว่า FOMO (Fear of Missing Out) หรือความกลัวว่าจะพลาดโอกาส

เมื่อเห็นคนอื่นประสบความสำเร็จ สมองของมนุษย์มักเชื่อว่าตนเองก็มีโอกาสเช่นเดียวกัน

จึงเกิดการตัดสินใจจากอารมณ์ มากกว่าการวิเคราะห์ข้อมูล

บทเรียนที่ประวัติศาสตร์พยายามสอน

การลงทุนไม่ใช่เรื่องผิด และการลงทุนตามกระแสก็ไม่ใช่เรื่องผิดเช่นกัน หากผู้ลงทุนเข้าใจความเสี่ยงและศึกษาข้อมูลอย่างรอบด้าน

สิ่งที่ควรระวังคือ การลงทุนเพราะคำบอกเล่า หรือเชื่อเพียงว่าราคาจะเพิ่มขึ้นตลอดไป

ประวัติศาสตร์แสดงให้เห็นว่า ไม่มีสินทรัพย์ใดที่มีแต่ราคาขึ้นเพียงอย่างเดียว

ทุกตลาดล้วนมีช่วงเติบโต ช่วงอิ่มตัว และช่วงปรับฐาน

ผู้ที่เข้าใจธรรมชาติของตลาด มักมองเห็นทั้งโอกาสและความเสี่ยงไปพร้อมกัน

บทส่งท้าย

หากย้อนมองตลอดหลายสิบปีที่ผ่านมา จะพบว่า "สินทรัพย์ยอดนิยม" เปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ

จากพระเครื่องและวัตถุมงคล สู่แสตมป์ เหรียญ ของสะสม รองเท้ารุ่นพิเศษ ไม้ด่าง สัตว์สวยงาม และสินทรัพย์ดิจิทัล

สิ่งที่เปลี่ยนไปคือรูปแบบของสินทรัพย์

แต่สิ่งที่แทบไม่เคยเปลี่ยน คือความหวังของมนุษย์

ความหวังที่จะมีชีวิตที่ดีขึ้น

ความหวังที่จะสร้างความมั่งคั่ง

และความหวังว่าจะไม่พลาดโอกาสครั้งสำคัญ

บางกระแสจบลงพร้อมกำไรของคนกลุ่มหนึ่ง

บางกระแสจบลงพร้อมบทเรียนของอีกหลายคน

ประวัติศาสตร์จึงไม่ได้มีไว้เพื่อบอกว่า "อะไรควรลงทุน"

แต่มีไว้เตือนเราว่า ก่อนจะเชื่อว่ากระแสครั้งนี้แตกต่างจากทุกครั้งที่ผ่านมา ลองหันกลับไปมองอดีต เพราะคำตอบหลายอย่าง อาจเคยเกิดขึ้นมาแล้ว...เพียงเปลี่ยนชื่อของสินทรัพย์เท่านั้น