แผ่นดินไหวผ่านไปแล้ว ทำไมยังมีอาฟเตอร์ช็อกตามมาอีกหลายวัน

แผ่นดินไหวจบลง ไม่ได้แปลว่าโลกใต้เท้าจะหยุดขยับทันที

หลายคนเคยมีประสบการณ์ว่าหลังเกิดแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ ผ่านไปไม่กี่ชั่วโมงก็ยังรู้สึกถึงแรงสั่นอีก บางพื้นที่เกิดซ้ำหลายสิบครั้ง บางแห่งยืดเยื้อเป็นสัปดาห์หรือเป็นเดือน จนอดสงสัยไม่ได้ว่าเหตุการณ์หลักผ่านไปแล้ว เหตุใดโลกยังไม่หยุดสั่นเสียที

อาฟเตอร์ช็อกคือการปรับตัวของเปลือกโลก

เวลารอยเลื่อนใต้พื้นโลกขยับจนเกิดแผ่นดินไหว พลังงานจำนวนมหาศาลจะถูกปลดปล่อยออกมา แต่การปลดปล่อยนั้นไม่ได้ทำให้หินทุกส่วนกลับเข้าสู่สมดุลในทันที บริเวณรอบรอยเลื่อนยังคงมีแรงเค้นสะสมอยู่ หินที่อยู่ติดกันจึงค่อย ๆ ขยับ ปรับตำแหน่ง และคลายแรงกดทีละน้อย การขยับแต่ละครั้งก็คืออาฟเตอร์ช็อกที่เรารับรู้ได้

ลองนึกถึงการดึงหนังยางแรง ๆ แล้วปล่อย แม้ปล่อยมือแล้ว หนังยางก็ยังสั่นต่ออีกระยะหนึ่ง

เปลือกโลกก็มีลักษณะคล้ายกัน หลังการขยับครั้งใหญ่ ระบบทั้งหมดต้องใช้เวลาปรับสมดุล จึงเกิดแรงสั่นสะเทือนตามมาอีกหลายครั้ง

ทำไมบางครั้งอาฟเตอร์ช็อกเกิดเป็นร้อยครั้ง

จำนวนอาฟเตอร์ช็อกไม่ได้ขึ้นอยู่กับโชค แต่สัมพันธ์กับขนาดของแผ่นดินไหวหลัก หากเหตุการณ์แรกมีขนาดใหญ่ พื้นที่ที่ได้รับผลกระทบใต้ดินก็จะกว้างขึ้น ส่งผลให้มีจุดที่ต้องปรับตัวมากขึ้นตามไปด้วย จึงอาจเกิดอาฟเตอร์ช็อกจำนวนมาก แม้ว่าส่วนใหญ่จะมีขนาดเล็กกว่าครั้งแรกก็ตาม

นักธรณีวิทยายังพบว่า ในช่วงแรกหลังเกิดแผ่นดินไหว อาฟเตอร์ช็อกจะเกิดถี่มาก จากนั้นความถี่จะค่อย ๆ ลดลงเรื่อย ๆ เมื่อเวลาผ่านไป เพราะแรงเค้นใต้ดินถูกคลายออกทีละส่วน

อาฟเตอร์ช็อกจะรุนแรงกว่าครั้งแรกได้ไหม

โดยทั่วไปอาฟเตอร์ช็อกมักมีขนาดเล็กกว่าแผ่นดินไหวหลัก แต่บางครั้งก็อาจรุนแรงจนสร้างความเสียหายเพิ่มเติมได้ โดยเฉพาะอาคารที่ได้รับความเสียหายจากแรงสั่นครั้งแรกอยู่แล้ว จึงเป็นเหตุผลที่เจ้าหน้าที่มักเตือนให้หลีกเลี่ยงการเข้าอาคารที่ยังไม่ได้รับการตรวจสอบ แม้เหตุการณ์หลักจะผ่านไปแล้วก็ตาม

ทำไมบางพื้นที่มีอาฟเตอร์ช็อกนานหลายเดือน

ความยาวนานขึ้นอยู่กับลักษณะของรอยเลื่อน ปริมาณพลังงานที่ปลดปล่อย และสภาพธรณีวิทยาของพื้นที่ บางเหตุการณ์ใช้เวลาเพียงไม่กี่วันก็สงบลง แต่แผ่นดินไหวขนาดใหญ่มากอาจมีอาฟเตอร์ช็อกเกิดขึ้นต่อเนื่องเป็นเดือน หรือในบางกรณีอาจนานกว่าหนึ่งปี แม้ความรุนแรงจะค่อย ๆ ลดลงจนแทบไม่รู้สึก

ควรทำอย่างไรเมื่อเกิดอาฟเตอร์ช็อก

• ตั้งสติและปฏิบัติตามหลักความปลอดภัยเช่นเดียวกับแผ่นดินไหวครั้งแรก

• หลีกเลี่ยงการกลับเข้าอาคารที่มีรอยแตกร้าวจนกว่าจะได้รับการตรวจสอบ

• ติดตามประกาศจากหน่วยงานด้านแผ่นดินไหวและป้องกันภัยอย่างต่อเนื่อง

• เตรียมของจำเป็นไว้ใกล้ตัว เพราะอาฟเตอร์ช็อกอาจเกิดขึ้นโดยไม่มีสัญญาณเตือน

อาฟเตอร์ช็อกไม่ได้หมายความว่าจะเกิดแผ่นดินไหวใหญ่ขึ้นเสมอไป แต่มันคือกระบวนการที่ธรรมชาติใช้ในการปรับสมดุลหลังการปลดปล่อยพลังงานครั้งใหญ่ การเข้าใจสาเหตุของมันจะช่วยให้เรารับมือกับสถานการณ์ได้อย่างมีสติ ลดความตื่นตระหนก และเตรียมตัวได้เหมาะสมหากแรงสั่นสะเทือนกลับมาอีกครั้ง