ดินแดนยุโรปนอกยุโรป เมืองและหมู่เกาะที่อยู่ใกล้แอฟริกา

หลายประเทศในยุโรปมีดินแดนตั้งอยู่บนแผ่นดินแอฟริกา หรืออยู่บนเกาะในมหาสมุทรใกล้ทวีปแอฟริกา ดินแดนเหล่านี้มีทั้งเมืองปกครองตนเอง แคว้นโพ้นทะเล และเขตปกครองตนเอง ซึ่งมีสถานะทางกฎหมายแตกต่างกัน

แม้หลายแห่งมีประวัติเชื่อมโยงกับการสำรวจ การขยายอำนาจ และการล่าอาณานิคม แต่ในปัจจุบันไม่ควรเรียกรวมทั้งหมดว่าเป็น “อาณานิคม” เพราะบางแห่งถือเป็นส่วนหนึ่งของประเทศและสหภาพยุโรป ขณะที่บางแห่งมีข้อยกเว้นด้านภาษีหรือศุลกากรเป็นการเฉพาะ

สเปน: สองเมืองบนแผ่นดินแอฟริกา

ดินแดนที่เห็นได้ชัดที่สุดคือ เซวตา (Ceuta) เมืองทางตอนเหนือของแอฟริกาซึ่งมีพรมแดนติดกับโมร็อกโก เซวตาถูกกองทัพโปรตุเกสเข้ายึดใน ค.ศ. 1415 ไม่ใช่เริ่มต้นจากการยึดครองของสเปนใน ค.ศ. 1580 ตามที่มักเข้าใจกัน

ช่วง ค.ศ. 1580–1640 สเปนและโปรตุเกสอยู่ภายใต้พระมหากษัตริย์องค์เดียวกัน เมื่อโปรตุเกสแยกตัวออกจากสเปน เซวตายังคงเลือกอยู่กับราชบัลลังก์สเปนและกลายเป็นส่วนหนึ่งของสเปนต่อมา

อีกเมืองคือ เมลียา (Melilla) ตั้งอยู่บนชายฝั่งแอฟริกาเหนือเช่นเดียวกัน เมืองนี้เข้ามาอยู่ภายใต้มงกุฎกัสติยาในเดือนกันยายน ค.ศ. 1497 จากการเดินทางที่นำโดยเปโดร เด เอสโตปิญัน ในนามของดยุกแห่งเมดินาซิโดเนีย

ปัจจุบันเซวตาและเมลียามีสถานะเป็น นครปกครองตนเอง ตั้งแต่ ค.ศ. 1995 สเปนจึงประกอบด้วย 17 แคว้นปกครองตนเองและนครปกครองตนเองอีก 2 แห่ง อย่างไรก็ตาม สถานะของทั้งสองเมืองไม่เหมือนแคว้นปกครองตนเองทุกประการ

ประชาชนในสองเมืองเป็นพลเมืองสเปนและใช้เงินยูโร แต่เซวตาและเมลียาอยู่นอกเขตศุลกากรของสหภาพยุโรป รวมถึงไม่ใช้ระบบภาษีมูลค่าเพิ่มและภาษีสรรพสามิตของสหภาพยุโรปในรูปแบบเดียวกับสเปนแผ่นดินใหญ่

นอกจากสองเมืองนี้ สเปนยังมีเกาะและโขดหินขนาดเล็กใกล้ชายฝั่งโมร็อกโก ได้แก่ หมู่เกาะชาฟารินัส หมู่เกาะและโขดหินอัลฮูเซมัส และเปญอนเดเบเลซเดลาโกเมรา ซึ่งมักเรียกรวมว่า Plazas de soberanía หรือดินแดนแห่งอธิปไตย

เปญอนเดเบเลซเดลาโกเมราอยู่ภายใต้สเปนมาตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 16 อัลฮูเซมัสตั้งแต่ ค.ศ. 1673 และหมู่เกาะชาฟารินัสตั้งแต่ ค.ศ. 1848 ปัจจุบันมีหน่วยทหารสเปนประจำการเพื่อดูแลพื้นที่เหล่านี้

สเปนยังมี หมู่เกาะกานารี (Canary Islands) ในมหาสมุทรแอตแลนติกนอกชายฝั่งตะวันตกเฉียงเหนือของแอฟริกา กระบวนการพิชิตและผนวกรวมหมู่เกาะเข้ากับมงกุฎกัสติยาเริ่มขึ้นใน ค.ศ. 1402 และสิ้นสุดลงราว ค.ศ. 1496

ปัจจุบันหมู่เกาะกานารีเป็นหนึ่งใน 17 แคว้นปกครองตนเองของสเปน และเป็นหนึ่งใน “ภูมิภาคห่างไกลที่สุด” ของสหภาพยุโรป แม้จะอยู่นอกทวีปยุโรปในทางภูมิศาสตร์ก็ตาม

ฝรั่งเศส: จังหวัดโพ้นทะเลในมหาสมุทรอินเดีย

ฝรั่งเศสมี เกาะเรอูว์นียง (Réunion) ตั้งอยู่ทางตะวันออกของมาดากัสการ์ ชาวฝรั่งเศสเริ่มเข้ามาตั้งถิ่นฐานบนเกาะซึ่งไม่มีประชากรถาวรมาก่อนราว ค.ศ. 1640 และเรียกเกาะแห่งนี้ว่าอีลบูร์บง ก่อนเปลี่ยนชื่อเป็นเรอูว์นียงในช่วงการปฏิวัติฝรั่งเศส

เรอูว์นียงได้รับสถานะเป็นจังหวัดโพ้นทะเลใน ค.ศ. 1946 ปัจจุบันมีทั้งสภาระดับจังหวัดและสภาระดับแคว้น จึงเป็นทั้งจังหวัดและแคว้นโพ้นทะเลของฝรั่งเศส

อีกแห่งคือ มายอต (Mayotte) ซึ่งอยู่ในหมู่เกาะคอโมโรส บริเวณระหว่างมาดากัสการ์กับชายฝั่งโมซัมบิก ฝรั่งเศสได้มายอตจากสุลต่านท้องถิ่นใน ค.ศ. 1841

เมื่อมีการลงประชามติเรื่องเอกราชของคอโมโรสใน ค.ศ. 1974 ผู้ลงคะแนนบนมายอตส่วนใหญ่เลือกอยู่กับฝรั่งเศส ขณะที่เกาะอื่นในหมู่เกาะคอโมโรสเลือกเอกราช ต่อมาในวันที่ 31 มีนาคม ค.ศ. 2011 มายอตกลายเป็นจังหวัดที่ 101 ของฝรั่งเศส

ในด้านการปกครอง มายอตเป็นองค์กรปกครองแบบรวมศูนย์ระดับท้องถิ่นเพียงแห่งเดียว ทำหน้าที่ครอบคลุมอำนาจของทั้งจังหวัดและแคว้น ไม่ได้มีสภาจังหวัดและสภาแคว้นแยกกันเหมือนเรอูว์นียง

ทั้งเรอูว์นียงและมายอตเป็นส่วนหนึ่งของสหภาพยุโรปในฐานะภูมิภาคห่างไกลที่สุด ประชาชนเป็นพลเมืองฝรั่งเศส ใช้เงินยูโร และอยู่ภายใต้กฎหมายของสหภาพยุโรป โดยอาจมีมาตรการยกเว้นบางด้านเพื่อรองรับความห่างไกลและข้อจำกัดทางภูมิศาสตร์

ฝรั่งเศสยังบริหาร ดินแดนทางใต้และแอนตาร์กติกของฝรั่งเศส หรือ TAAF ซึ่งรวมหมู่เกาะกระจัดกระจายในมหาสมุทรอินเดีย ได้แก่ ยูโรปา ฮวนเดอโนวา บัสซาสดาอินเดีย หมู่เกาะโกลรีเยิส และโทรเมอแล็ง

พื้นที่เหล่านี้ไม่มีประชากรพลเรือนอาศัยอยู่อย่างถาวร แต่มีเจ้าหน้าที่ นักวิจัย และกำลังพลหมุนเวียนไปปฏิบัติหน้าที่ ทั้งยังมีสถานะต่างจากเรอูว์นียงและมายอต เพราะ TAAF ไม่ได้เป็นภูมิภาคเต็มรูปแบบของสหภาพยุโรป แต่เป็นดินแดนโพ้นทะเลที่มีความสัมพันธ์กับสหภาพยุโรป

โปรตุเกส: หมู่เกาะมาเดรา

หมู่เกาะมาเดรา (Madeira) ตั้งอยู่ในมหาสมุทรแอตแลนติก ทางตะวันตกเฉียงเหนือของแอฟริกา นักเดินเรือชาวโปรตุเกสเดินทางมาถึงและเริ่มตั้งถิ่นฐานบนเกาะในช่วง ค.ศ. 1418–1419 ก่อนพัฒนาเป็นจุดสำคัญของการขยายตัวทางทะเลของโปรตุเกส

ภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองของโปรตุเกส มาเดราได้รับสถานะเป็น เขตปกครองตนเอง ใน ค.ศ. 1976 มีรัฐบาลและสภาระดับภูมิภาคของตนเอง แต่ยังเป็นส่วนหนึ่งของประเทศโปรตุเกส

มาเดรายังเป็นหนึ่งในภูมิภาคห่างไกลที่สุดของสหภาพยุโรป เช่นเดียวกับหมู่เกาะกานารี เรอูว์นียง และมายอต จึงแสดงให้เห็นว่าเขตแดนทางการเมืองของประเทศยุโรปไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะภายในทวีปยุโรปเท่านั้น

เรื่องราวของดินแดนเหล่านี้จึงไม่ได้มีเพียงประวัติการยึดครองในอดีต แต่ยังสะท้อนความซับซ้อนของคำว่า “ประเทศ” ซึ่งอาจประกอบด้วยเมือง เกาะ และเขตปกครองที่อยู่ห่างจากแผ่นดินใหญ่หลายพันกิโลเมตร โดยแต่ละแห่งมีสถานะ สิทธิ และข้อยกเว้นทางกฎหมายแตกต่างกัน