ทำไมชนเผ่า Himba ถึงไม่อาบน้ำ แต่กลับได้รับการยกย่องว่าสะอาดที่สุดกลุ่มหนึ่ง

ภาพจำว่า "ไม่อาบน้ำ" อาจทำให้หลายคนคิดถึงความสกปรก แต่เรื่องของชนเผ่า Himba กลับตรงกันข้ามอย่างน่าสนใจ

ชนเผ่า Himba อาศัยอยู่ทางตอนเหนือของประเทศนามิเบีย บริเวณที่มีสภาพอากาศร้อนและแห้งแล้ง น้ำสะอาดเป็นทรัพยากรที่มีค่ามากจนไม่สามารถนำมาใช้เพื่ออาบร่างกายได้เหมือนวิถีชีวิตของคนเมือง การใช้น้ำจึงถูกจัดลำดับความสำคัญให้กับการดื่ม การทำอาหาร และปศุสัตว์มากกว่า

คำว่า "ไม่อาบน้ำ" จึงไม่ได้หมายความว่าพวกเขาปล่อยให้ร่างกายสกปรก แต่เป็นการเลือกใช้วิธีดูแลความสะอาดที่เหมาะกับสภาพแวดล้อมที่อาศัยอยู่แทน

การอาบควัน วิธีทำความสะอาดที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน

หญิงชาว Himba จะใช้ถ่านร้อนร่วมกับสมุนไพรหรือไม้หอม วางไว้ในภาชนะแล้วปล่อยให้ควันลอยขึ้น จากนั้นใช้ผ้าคลุมตัวเพื่อให้ควันอบทั่วร่างกาย คล้ายการอบไอน้ำแต่เปลี่ยนจากไอน้ำเป็นควันหอม วิธีนี้ช่วยลดกลิ่นตัว ทำให้รู้สึกสะอาด และยังช่วยดูแลผิวในสภาพอากาศที่แห้งจัดได้อีกด้วย

นอกจากนั้นยังมีการทาส่วนผสมสีแดงที่เรียกว่า Otjize ซึ่งทำจากไขมันสัตว์ผสมผงหินสีแดง (Red Ochre) ลงบนผิวและเส้นผม ส่วนผสมนี้ไม่ได้มีไว้เพื่อความสวยงามเท่านั้น แต่ยังช่วยป้องกันแสงแดด ลดการสูญเสียความชื้น และช่วยป้องกันแมลงบางชนิดได้ด้วย

สีแดงที่กลายเป็นเอกลักษณ์ของชนเผ่า

เมื่อเห็นหญิงชาว Himba ครั้งแรก หลายคนจะสังเกตได้ว่าผิวและเส้นผมมีโทนสีแดงเข้ม นั่นเป็นผลจากการทา Otjize อย่างสม่ำเสมอ สีแดงนี้ยังเป็นสัญลักษณ์ของชีวิต พลัง และความผูกพันกับผืนดินในความเชื่อของชนเผ่าอีกด้วย

• ช่วยเคลือบผิวไม่ให้แห้งแตก

• ลดผลกระทบจากแดดแรงในทะเลทราย

• ช่วยป้องกันฝุ่นและแมลง

• เป็นส่วนหนึ่งของอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม

แล้วพวกเขาสะอาดจริงหรือไม่?

หากใช้มาตรฐานของคนเมืองที่อาบน้ำทุกวัน หลายคนอาจตอบว่าไม่ แต่ถ้ามองในมุมของการดูแลสุขอนามัยให้เหมาะกับทรัพยากรที่มี ชนเผ่า Himba กลับมีระบบการรักษาความสะอาดที่พัฒนาขึ้นจากประสบการณ์หลายร้อยปี พวกเขาทำความสะอาดร่างกาย ดูแลเส้นผม และรักษาผิวด้วยวิธีที่ตอบโจทย์พื้นที่แห้งแล้งมากกว่าการใช้น้ำจำนวนมาก

นักเดินทางจำนวนไม่น้อยที่ได้ไปเยือนยังเล่าว่า แม้สมาชิกในเผ่าจะไม่อาบน้ำแบบที่เราคุ้นเคย แต่กลับแทบไม่มีกลิ่นตัวแรงอย่างที่หลายคนจินตนาการ เพราะการอาบควันและการใช้ Otjize มีบทบาทสำคัญในการดูแลร่างกายในชีวิตประจำวัน

บทเรียนที่น่าสนใจจากชนเผ่า Himba

เรื่องราวของ Himba ทำให้เห็นว่า ความสะอาดไม่ได้มีเพียงรูปแบบเดียว สิ่งที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อม ทรัพยากร และภูมิปัญญาของแต่ละสังคม การตัดสินว่าวิถีชีวิตของคนกลุ่มหนึ่งแปลกหรือผิด เพียงเพราะแตกต่างจากสิ่งที่เราคุ้นเคย อาจทำให้เราพลาดโอกาสเรียนรู้แนวคิดที่ปรับตัวเข้ากับธรรมชาติได้อย่างน่าทึ่ง

สุดท้ายแล้ว ประโยคที่ว่า "ชนเผ่า Himba ไม่อาบน้ำ" เป็นความจริงเพียงครึ่งเดียว เพราะสิ่งที่พวกเขาไม่ใช้คือการอาบด้วยน้ำ แต่ไม่ได้ละเลยการดูแลร่างกายเลยแม้แต่น้อย ตรงกันข้าม พวกเขามีวิธีรักษาความสะอาดที่เหมาะกับสภาพแวดล้อมของตนเองอย่างมีเหตุผล และสืบทอดต่อกันมาจนกลายเป็นเอกลักษณ์ที่โด่งดังไปทั่วโลก