ฮูตี จากกองกำลังเยเมนสู่ผู้เปลี่ยนเส้นทางเรือสินค้าโลก

ชื่อของ กลุ่มกบฏฮูตี เคยถูกมองว่าเป็นเรื่องไกลตัว อยู่ในสงครามกลางเมืองของประเทศเยเมนที่คนภายนอกแทบแยกไม่ออกว่าใครรบกับใคร แต่หลังขีปนาวุธและโดรนจากเยเมนเริ่มพุ่งเข้าหาเรือสินค้าในทะเลแดง กลุ่มติดอาวุธที่ถือกำเนิดจากพื้นที่ภูเขาทางเหนือก็กลายเป็นตัวแปรที่บริษัทเดินเรือ รัฐบาลมหาอำนาจ และตลาดพลังงานทั่วโลกต้องจับตา

ฮูตีไม่ใช่ชื่อทางการของกลุ่ม

ชื่อที่กลุ่มใช้เรียกตัวเองคือ อันซอรุลลอฮ์ ซึ่งแปลได้ประมาณว่า ผู้สนับสนุนพระเจ้า ส่วนคำว่าฮูตีมาจากนามสกุลของตระกูลผู้นำ โดยเฉพาะ ฮุสเซน บัดรุดดีน อัลฮูตี นักการศาสนาและนักการเมืองผู้มีบทบาทสำคัญในการสร้างขบวนการขึ้นมา

ฐานดั้งเดิมของกลุ่มอยู่ในจังหวัดซะอ์ดะฮ์ ทางตะวันตกเฉียงเหนือของเยเมน ประชาชนจำนวนมากในพื้นที่นับถืออิสลามนิกายชีอะห์สายซัยดี ซึ่งมีประวัติอยู่ในเยเมนมานานหลายศตวรรษ ชาวซัยดีเคยมีบทบาททางการเมืองสูง แต่ค่อยๆ สูญเสียอำนาจและรู้สึกว่าพื้นที่ของตนถูกทอดทิ้งจากรัฐบาลกลาง

จากกลุ่มฟื้นฟูศาสนาสู่กองกำลังติดอาวุธ

รากของขบวนการเริ่มจากกิจกรรมด้านการศึกษาและการฟื้นฟูอัตลักษณ์ของชาวซัยดี ต่อมาความไม่พอใจรัฐบาลของประธานาธิบดีอาลี อับดุลลาห์ ซาเลห์เพิ่มขึ้น ทั้งเรื่องการทุจริต ความยากจน การกระจายทรัพยากรที่ไม่เป็นธรรม และความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับสหรัฐอเมริกาและซาอุดีอาระเบีย

ความขัดแย้งเปลี่ยนเป็นการสู้รบเต็มรูปแบบในปี 2004 เมื่อกองทัพเยเมนปะทะกับผู้สนับสนุนฮุสเซน อัลฮูตี เขาเสียชีวิตในปีเดียวกัน แต่การเสียชีวิตไม่ได้ทำให้ขบวนการสลายตัว กลับกลายเป็นเชื้อไฟให้สมาชิกยิ่งรวมตัวแน่นขึ้น ผู้นำคนต่อมาคือ อับดุลมาลิก อัลฮูตี น้องชายของเขา ซึ่งยังคงเป็นผู้นำสำคัญของกลุ่ม

ปี 2014 จุดเปลี่ยนที่ทำให้ฮูตีครองกรุงซานา

หลังเหตุการณ์อาหรับสปริง เยเมนเข้าสู่ช่วงเปลี่ยนผ่านทางการเมืองที่เปราะบาง รัฐบาลใหม่อ่อนแอ เศรษฐกิจทรุด และประชาชนไม่พอใจการขึ้นราคาน้ำมัน ฮูตีใช้จังหวะนี้ขยายกำลังจากทางเหนือ ก่อนเคลื่อนเข้าสู่กรุงซานาในเดือนกันยายน 2014

การยึดเมืองหลวงทำให้ฮูตีเปลี่ยนสถานะจากกองกำลังท้องถิ่นเป็นผู้ควบคุมศูนย์กลางอำนาจของประเทศ ประธานาธิบดีอับดรับบูห์ มันซูร์ ฮาดีต้องหลบหนีออกจากกรุงซานา และในปี 2015 ซาอุดีอาระเบียจึงนำพันธมิตรอาหรับเข้าแทรกแซงทางทหาร โดยประกาศว่าจะฟื้นฟูรัฐบาลเยเมนที่นานาชาติรับรอง

สงครามที่หลายฝ่ายคิดว่าจะจบอย่างรวดเร็วกลับยืดเยื้อ ฮูตีรักษาพื้นที่สำคัญทางเหนือและตะวันตกไว้ได้ รวมทั้งกรุงซานาและพื้นที่ชายฝั่งทะเลแดงบางส่วน ขณะที่ประชาชนเยเมนต้องเผชิญความอดอยาก โรคระบาด การพลัดถิ่น และระบบสาธารณูปโภคที่พังลงจากสงคราม

ฮูตีเป็นตัวแทนของอิหร่านหรือไม่

อิหร่านสนับสนุนฮูตีทั้งในด้านการเมือง ความรู้ทางทหาร และเทคโนโลยีเกี่ยวกับโดรนกับขีปนาวุธ หลักฐานจากหลายฝ่ายชี้ว่าความช่วยเหลือนี้ทำให้ฮูตีสามารถโจมตีเป้าหมายที่อยู่ห่างออกไปหลายร้อยกิโลเมตรได้

การเรียกฮูตีว่าเป็นเพียงหุ่นเชิดของอิหร่านจึงอธิบายภาพได้ไม่ครบ กลุ่มนี้มีรากฐานทางสังคมและข้อขัดแย้งภายในเยเมนของตัวเอง ผู้นำฮูตีตัดสินใจตามผลประโยชน์ของกลุ่มด้วย เพียงแต่ความร่วมมือกับอิหร่านช่วยยกระดับจากกองกำลังกองโจรให้กลายเป็นกองทัพที่มีอาวุธโจมตีระยะไกล

ทำไมฮูตีจึงโจมตีเรือในทะเลแดง

หลังสงครามในฉนวนกาซาปะทุขึ้นช่วงปลายปี 2023 ฮูตีประกาศสนับสนุนชาวปาเลสไตน์และเริ่มยิงขีปนาวุธไปทางอิสราเอล จากนั้นจึงขยายเป้าหมายมาสู่เรือที่กลุ่มอ้างว่ามีความเชื่อมโยงกับอิสราเอล แม้เรือหลายลำที่ถูกโจมตีจะมีโครงสร้างเจ้าของ ผู้เช่า และประเทศจดทะเบียนซับซ้อนจนความเกี่ยวข้องไม่ชัดเจน

ตำแหน่งของเยเมนทำให้ฮูตีมีอำนาจต่อรองสูง เพราะอยู่ใกล้ ช่องแคบบับอัลมันเดบ ประตูเชื่อมทะเลแดงกับอ่าวเอเดน เรือที่ผ่านจุดนี้สามารถเดินทางต่อไปยังคลองสุเอซและทะเลเมดิเตอร์เรเนียน หากเส้นทางไม่ปลอดภัย เรือสินค้าจำนวนมากต้องอ้อมแหลมกู๊ดโฮปทางตอนใต้ของแอฟริกา เพิ่มทั้งเวลา ค่าน้ำมัน ค่าแรง และค่าประกันภัย

การยิงโดรนหรือขีปนาวุธหนึ่งครั้งจึงไม่ได้กระทบแค่เรือเป้าหมาย แต่ยังทำให้สายการเดินเรือประเมินความเสี่ยงใหม่ทั้งระบบ สินค้าที่ส่งช้าลงและค่าขนส่งที่สูงขึ้นสามารถสะท้อนกลับมายังราคาสินค้าในประเทศที่อยู่ห่างจากเยเมนหลายพันกิโลเมตร

เหตุใดกองทัพมหาอำนาจยังหยุดฮูตีไม่ได้ง่ายๆ

• ภูมิประเทศเอื้อต่อการซ่อนกำลัง พื้นที่ภูเขาของเยเมนมีเส้นทางซับซ้อนและเป็นฐานที่มั่นของกลุ่มมานาน

• อาวุธกระจายตัว รถยิงขีปนาวุธและโดรนสามารถเคลื่อนย้ายได้ การทำลายคลังบางแห่งจึงไม่เท่ากับกำจัดขีดความสามารถทั้งหมด

• มีประสบการณ์จากสงครามยาวนาน ฮูตีผ่านการสู้รบกับรัฐบาลเยเมนและพันธมิตรที่นำโดยซาอุดีอาระเบียมาหลายรอบ

• การโจมตีจากภายนอกช่วยสร้างภาพผู้ต่อต้านต่างชาติ ทุกครั้งที่มีการทิ้งระเบิด ฮูตีสามารถใช้เหตุการณ์นั้นระดมผู้สนับสนุนภายในประเทศได้

สหรัฐอเมริกาและชาติพันธมิตรเคยโจมตีฐานยิง เรดาร์ และคลังอาวุธของฮูตีหลายครั้ง รวมถึงจัดกำลังเรือรบป้องกันเส้นทางเดินเรือ แต่การสกัดโดรนราคาต่ำด้วยอาวุธป้องกันราคาแพงไม่ใช่แนวทางที่ทำต่อเนื่องได้ง่าย ส่วนการส่งกองกำลังภาคพื้นดินเข้าเยเมนยิ่งมีความเสี่ยงสูงกว่าเดิม

ฮูตีปกครองพื้นที่ในมืออย่างไร

ในพื้นที่ควบคุม ฮูตีไม่ได้ทำหน้าที่เฉพาะกองทัพ แต่สร้างระบบบริหาร เก็บภาษี ดูแลหน่วยงานรัฐ และควบคุมสื่อกับการศึกษา ฝ่ายสนับสนุนมองว่ากลุ่มสามารถรักษาความเป็นระเบียบและต่อต้านการแทรกแซงจากต่างชาติได้

อีกด้านหนึ่ง องค์กรระหว่างประเทศและกลุ่มสิทธิมนุษยชนกล่าวหาฮูตีเรื่องการจับกุมฝ่ายเห็นต่าง การจำกัดเสรีภาพ การเกณฑ์เด็กเข้าร่วมการสู้รบ และการควบคุมความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม เจ้าหน้าที่องค์การสหประชาชาติและองค์กรช่วยเหลือหลายคนเคยถูกควบคุมตัวในพื้นที่ของกลุ่มด้วย

สถานการณ์ในปี 2026 ยังห่างจากคำว่าสงบ

แม้แนวรบภายในเยเมนบางช่วงจะเงียบกว่าระยะแรกของสงคราม แต่ฮูตียังควบคุมกรุงซานาและพื้นที่ที่มีประชากรจำนวนมาก ความสามารถในการยิงขีปนาวุธ โดรน และคุกคามเส้นทางเดินเรือยังคงอยู่ ขณะเดียวกัน การเผชิญหน้ารอบทะเลแดงในเดือนกรกฎาคม 2026 แสดงให้เห็นว่ากลุ่มพร้อมนำตำแหน่งทางภูมิศาสตร์มาใช้ต่อรองกับคู่ขัดแย้งระดับภูมิภาค

จุดที่ทำให้ฮูตีน่าจับตาไม่ใช่เพียงจำนวนกำลังพลหรืออาวุธ แต่คือความสามารถในการเชื่อมสงครามท้องถิ่นเข้ากับความขัดแย้งระดับโลก กลุ่มหนึ่งซึ่งเริ่มต้นจากความไม่พอใจในจังหวัดชายขอบของเยเมน วันนี้สามารถทำให้เรือสินค้ากลางทะเลเปลี่ยนเส้นทาง และทำให้รัฐบาลหลายประเทศต้องคำนวณต้นทุนของการตอบโต้ใหม่ทั้งหมด