หนุ่มสาวทั่วโลกเป็นมะเร็งมากขึ้น เกิดอะไรขึ้นกันแน่

ตัวเลขผู้ป่วยมะเร็งในคนอายุน้อยกำลังเพิ่มขึ้นจนวงการแพทย์ทั่วโลกให้ความสนใจอย่างจริงจัง เพราะสิ่งที่เคยถูกมองว่าเป็นโรคของผู้สูงอายุ กำลังพบในคนวัย 20–40 ปีมากขึ้นเรื่อย ๆ ทั้งมะเร็งลำไส้ใหญ่ มะเร็งเต้านม มะเร็งตับอ่อน มะเร็งไต รวมถึงมะเร็งบางชนิดที่เคยพบไม่บ่อยในวัยทำงาน

ประเด็นสำคัญคือ ไม่ใช่ว่าทุกประเทศมีอัตราเพิ่มขึ้นเท่ากัน และไม่ใช่มะเร็งทุกชนิดที่เพิ่มขึ้นเหมือนกัน แต่ภาพรวมจากงานวิจัยหลายชิ้นพบแนวโน้มตรงกันว่า "มะเร็งระยะเริ่มต้นในคนอายุน้อย" กำลังกลายเป็นปัญหาสาธารณสุขที่ไม่ควรมองข้าม

สิ่งแรกที่ต้องทำความเข้าใจคือ ตัวเลขผู้ป่วยที่เพิ่มขึ้นไม่ได้หมายความว่าทุกคนกำลังเสี่ยงเท่าเดิมแล้วป่วยมากขึ้นเสมอไป ส่วนหนึ่งเกิดจากระบบตรวจคัดกรองที่ดีขึ้น เทคโนโลยีทางการแพทย์ที่แม่นยำกว่าเดิม และการเข้าถึงโรงพยาบาลที่ง่ายขึ้น ทำให้โรคที่เมื่อก่อนอาจไม่ถูกตรวจพบ กลับถูกวินิจฉัยได้เร็วกว่าเดิม

อย่างไรก็ตาม นักวิจัยจำนวนมากเห็นตรงกันว่า การตรวจพบมากขึ้นเพียงอย่างเดียวไม่สามารถอธิบายการเพิ่มขึ้นทั้งหมดได้ เพราะบางชนิด เช่น มะเร็งลำไส้ใหญ่ในคนอายุต่ำกว่า 50 ปี มีอัตราเพิ่มขึ้นจริงในหลายประเทศ แม้จะคำนึงถึงปัจจัยด้านการตรวจคัดกรองแล้วก็ตาม

หนึ่งในปัจจัยที่ถูกพูดถึงมากที่สุดคือรูปแบบการใช้ชีวิตที่เปลี่ยนไปอย่างรวดเร็ว คนรุ่นใหม่นั่งทำงานนานขึ้น ออกกำลังกายน้อยลง นอนดึกมากขึ้น และมีภาวะเครียดสะสมเรื้อรัง พฤติกรรมเหล่านี้ไม่ได้ทำให้เกิดมะเร็งทันที แต่สามารถเพิ่มความเสี่ยงผ่านกลไกต่าง ๆ เช่น การอักเสบเรื้อรัง การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน และความผิดปกติของระบบเผาผลาญ

เรื่องอาหารก็เป็นอีกประเด็นสำคัญ การบริโภคเนื้อแปรรูป อาหารพลังงานสูง น้ำตาลจำนวนมาก และเครื่องดื่มหวาน กลายเป็นเรื่องปกติของหลายประเทศ ขณะเดียวกัน การกินผัก ผลไม้ และอาหารที่มีใยอาหารกลับลดลง โดยเฉพาะในเมืองใหญ่ที่วิถีชีวิตเร่งรีบทำให้คนเลือกอาหารที่สะดวกมากกว่าคุณค่าทางโภชนาการ

โรคอ้วนกำลังเป็นตัวแปรสำคัญที่นักวิทยาศาสตร์จับตามอง เพราะไขมันส่วนเกินไม่ได้ทำหน้าที่เก็บพลังงานอย่างเดียว แต่ยังสร้างสารที่เกี่ยวข้องกับการอักเสบและส่งผลต่อระดับฮอร์โมนหลายชนิด งานวิจัยพบว่าภาวะอ้วนสัมพันธ์กับความเสี่ยงของมะเร็งหลายประเภท เช่น มะเร็งลำไส้ มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก มะเร็งไต และมะเร็งหลอดอาหาร

อีกเรื่องที่ได้รับความสนใจคือจุลินทรีย์ในลำไส้ หรือไมโครไบโอม นักวิทยาศาสตร์พบว่าการเปลี่ยนแปลงของแบคทีเรียในระบบทางเดินอาหารอาจมีผลต่อการอักเสบ ภูมิคุ้มกัน และกระบวนการเกิดมะเร็ง แม้ปัจจุบันยังอยู่ระหว่างการศึกษา แต่ถือเป็นหนึ่งในประเด็นสำคัญของงานวิจัยยุคใหม่

การได้รับยาปฏิชีวนะบ่อยครั้งตั้งแต่วัยเด็กก็เป็นอีกหัวข้อที่ถูกศึกษา เพราะอาจส่งผลต่อสมดุลของจุลินทรีย์ในลำไส้ อย่างไรก็ตาม หลักฐานในปัจจุบันยังไม่เพียงพอที่จะสรุปว่าเป็นสาเหตุโดยตรงของการเกิดมะเร็ง จึงไม่ควรตีความเกินกว่าข้อมูลที่มี

มลพิษทางอากาศ ฝุ่นละอองขนาดเล็ก และสารเคมีในสิ่งแวดล้อมก็เป็นอีกปัจจัยที่ถูกนำมาวิเคราะห์ โดยเฉพาะในเมืองที่มีคุณภาพอากาศไม่ดีเป็นเวลานาน มีหลักฐานชัดเจนว่ามลพิษบางชนิดเพิ่มความเสี่ยงของมะเร็งปอด แม้ในคนที่ไม่สูบบุหรี่ แต่ผลกระทบต่อมะเร็งชนิดอื่นยังต้องศึกษาต่อไป

การสูบบุหรี่ยังคงเป็นปัจจัยเสี่ยงอันดับต้น ๆ ของมะเร็งหลายชนิด แม้อัตราการสูบบุหรี่แบบดั้งเดิมจะลดลงในบางประเทศ แต่ผลิตภัณฑ์นิโคตินรูปแบบใหม่ เช่น บุหรี่ไฟฟ้า ยังอยู่ระหว่างการติดตามผลระยะยาว จึงยังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะบอกว่าปลอดภัยจากความเสี่ยงเรื่องมะเร็ง

แอลกอฮอล์ก็ไม่ควรถูกมองข้าม เพราะมีหลักฐานชัดเจนว่าเพิ่มความเสี่ยงของมะเร็งหลายชนิด รวมถึงมะเร็งเต้านม มะเร็งตับ มะเร็งหลอดอาหาร และมะเร็งลำไส้ใหญ่ แม้ดื่มในปริมาณที่หลายคนคิดว่าไม่มากก็ตาม

ด้านพันธุกรรมยังคงมีบทบาท แต่ไม่ได้อธิบายแนวโน้มทั้งหมด หากคนหนุ่มสาวเป็นมะเร็งมากขึ้นเพราะพันธุกรรมเพียงอย่างเดียว ตัวเลขคงไม่เพิ่มขึ้นรวดเร็วภายในเวลาไม่กี่สิบปี เพราะยีนของประชากรไม่ได้เปลี่ยนแปลงเร็วขนาดนั้น นักวิทยาศาสตร์จึงเชื่อว่าปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมและพฤติกรรมมีบทบาทร่วมอย่างมาก

บางคนสงสัยว่าความเครียดทำให้เป็นมะเร็งหรือไม่ ปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานที่ยืนยันว่าความเครียดเพียงอย่างเดียวเป็นสาเหตุโดยตรง แต่ความเครียดเรื้อรังอาจทำให้เกิดพฤติกรรมที่เพิ่มความเสี่ยง เช่น นอนน้อย สูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์ กินอาหารไม่สมดุล และละเลยการออกกำลังกาย

อีกเหตุผลที่ทำให้คนอายุน้อยเสียชีวิตจากมะเร็งคือการวินิจฉัยล่าช้า ทั้งแพทย์และผู้ป่วยมักไม่คาดคิดว่าคนอายุน้อยจะเป็นมะเร็ง อาการหลายอย่างจึงถูกมองว่าเป็นโรคทั่วไป เช่น ปวดท้องเรื้อรัง เลือดออกทางทวารหนัก น้ำหนักลดผิดปกติ หรืออ่อนเพลียเรื้อรัง ส่งผลให้โรคถูกพบเมื่อเข้าสู่ระยะลุกลามแล้ว

แนวคิดที่ว่ามะเร็งเป็นโรคของคนแก่จึงเริ่มไม่สอดคล้องกับสถานการณ์ปัจจุบัน แม้ผู้สูงอายุยังคงเป็นกลุ่มที่พบมะเร็งมากที่สุด แต่คนวัยทำงานก็ไม่ควรละเลยสัญญาณผิดปกติของร่างกาย โดยเฉพาะอาการที่เป็นต่อเนื่องหลายสัปดาห์หรือหลายเดือนโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน

สิ่งที่ทำได้เพื่อลดความเสี่ยงยังคงเป็นเรื่องพื้นฐานแต่มีหลักฐานรองรับชัดเจน ได้แก่ ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์เหมาะสม ออกกำลังกายสม่ำเสมอ รับประทานผัก ผลไม้ และอาหารที่มีใยอาหารให้มากขึ้น ลดเนื้อแปรรูป จำกัดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ไม่สูบบุหรี่ นอนหลับให้เพียงพอ และเข้ารับการตรวจสุขภาพตามคำแนะนำของแพทย์ โดยเฉพาะผู้ที่มีประวัติคนในครอบครัวเป็นมะเร็ง

แม้ข่าวเรื่องคนหนุ่มสาวเป็นมะเร็งจะฟังดูน่ากังวล แต่ก็ไม่ควรตีความว่าทุกคนกำลังเผชิญชะตาเดียวกัน เพราะมะเร็งเป็นโรคที่เกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน ไม่มีสาเหตุเดียวที่อธิบายได้ทั้งหมด สิ่งสำคัญที่สุดคือการรู้เท่าทันความเสี่ยง ดูแลสุขภาพตั้งแต่อายุยังน้อย และไม่เพิกเฉยต่ออาการผิดปกติของร่างกาย เพราะการตรวจพบตั้งแต่ระยะแรกยังคงเป็นปัจจัยที่ช่วยเพิ่มโอกาสรักษาให้ได้ผลดีที่สุดในมะเร็งหลายชนิด