ไทยเสี่ยงแผ่นดินไหวแค่ไหน พร้อมวิธีรับมือเมื่ออาคารเริ่มสั่น

เมื่อเกิดแผ่นดินไหวขนาดใหญ่ในเมียนมาหรือพื้นที่ใกล้ประเทศไทย หลายคนอาจสงสัยว่าเหตุการณ์ซึ่งอยู่ห่างออกไปหลายร้อยกิโลเมตรจะส่งผลถึงไทยได้มากน้อยเพียงใด

คำตอบคือ ประเทศไทยอาจรับรู้แรงสั่นสะเทือนได้ โดยเฉพาะพื้นที่ภาคเหนือ ภาคตะวันตก และอาคารสูงในกรุงเทพมหานคร แต่ระดับผลกระทบไม่ได้ขึ้นอยู่กับขนาดแผ่นดินไหวเพียงอย่างเดียว ยังต้องพิจารณาระยะทาง ความลึก ตำแหน่งศูนย์กลาง ลักษณะชั้นดิน และโครงสร้างของอาคารด้วย

ประเทศไทยมีความเสี่ยงแผ่นดินไหวหรือไม่?

แม้ประเทศไทยไม่ได้เผชิญแผ่นดินไหวรุนแรงบ่อยเท่าบางประเทศ แต่ความเสี่ยงไม่ได้เป็นศูนย์ เพราะกรมทรัพยากรธรณีระบุว่าประเทศไทยมีกลุ่มรอยเลื่อนมีพลังหลายแห่ง โดยพบมากในภาคเหนือ ภาคตะวันตก และภาคใต้บางส่วน

ตัวอย่างรอยเลื่อนสำคัญ ได้แก่

• รอยเลื่อนแม่จัน

• รอยเลื่อนแม่ทา

• รอยเลื่อนศรีสวัสดิ์

• รอยเลื่อนเจดีย์สามองค์

• รอยเลื่อนระนอง

รอยเลื่อนเหล่านี้สามารถก่อให้เกิดแผ่นดินไหวภายในประเทศได้ หากศูนย์กลางอยู่ใกล้ชุมชน แม้ขนาดอาจไม่สูงมาก ความเสียหายก็ยังเกิดขึ้นได้ โดยเฉพาะกับอาคารที่ก่อสร้างไม่ได้มาตรฐานหรือมีสภาพเสื่อมโทรม

ถ้าเกิดแผ่นดินไหวขนาดใหญ่ในเมียนมา ไทยจะเป็นอย่างไร?

แผ่นดินไหวขนาดใหญ่จากแนวรอยเลื่อนในเมียนมา เช่น รอยเลื่อนสะกาย สามารถส่งคลื่นแผ่นดินไหวเดินทางเข้าสู่ประเทศไทยได้ แม้จุดศูนย์กลางจะอยู่ห่างออกไปหลายร้อยกิโลเมตร

พื้นที่ภาคเหนือและจังหวัดใกล้ชายแดนอาจรับรู้แรงสั่นสะเทือนได้ชัดกว่า ส่วนในกรุงเทพมหานคร ผู้ที่อยู่บนอาคารสูงอาจรู้สึกว่าพื้นหรือตัวอาคารโยก โคมไฟแกว่ง หรือเกิดอาการคล้ายเวียนศีรษะ

อย่างไรก็ตาม การรู้สึกว่าอาคารโยกไม่ได้หมายความว่าอาคารกำลังจะถล่มเสมอไป อาคารสูงถูกออกแบบให้ยืดหยุ่นและเคลื่อนไหวได้บางส่วนเมื่อรับแรงด้านข้าง แต่หากพบรอยร้าวใหม่ เสาเอียง ประตูติดผิดปกติ หรือชิ้นส่วนอาคารหลุด ควรออกจากพื้นที่ตามคำแนะนำของผู้ดูแลและให้วิศวกรตรวจสอบ

ทำไมกรุงเทพฯ จึงรู้สึกถึงแรงสั่นสะเทือนได้?

กรุงเทพมหานครไม่ได้ตั้งอยู่บนรอยเลื่อนมีพลังโดยตรง แต่เมืองตั้งอยู่บนแอ่งชั้นดินอ่อน ซึ่งสามารถขยายการสั่นของคลื่นบางช่วงความถี่ได้ โดยเฉพาะคลื่นที่มีผลต่ออาคารสูง

ด้วยเหตุนี้ อาคารสูงอาจโยกช้า ๆ เป็นเวลานานกว่าบ้านหรืออาคารเตี้ยบนชั้นดินแข็ง ผู้ที่อยู่ชั้นบนจึงมักรู้สึกถึงการเคลื่อนไหวมากกว่าผู้ที่อยู่ชั้นล่าง ผู้เชี่ยวชาญด้านวิศวกรรมโครงสร้างของสถาบันเทคโนโลยีแห่งเอเชียจึงชี้ว่าการเตรียมพร้อมและการตรวจสอบอาคารในกรุงเทพฯ ยังมีความสำคัญ แม้ศูนย์กลางแผ่นดินไหวจะอยู่ไกลออกไป

แผ่นดินไหวใต้ทะเลทุกครั้งทำให้เกิดสึนามิหรือไม่?

ไม่ใช่แผ่นดินไหวใต้ทะเลทุกครั้งที่จะก่อให้เกิดสึนามิ ปัจจัยสำคัญคือ ต้องมีการเคลื่อนตัวในแนวดิ่งของพื้นทะเลมากพอที่จะยกหรือกดมวลน้ำอย่างฉับพลัน

กรมทรัพยากรธรณีระบุว่า สึนามิอาจเกิดจากแผ่นดินไหวใต้ทะเล ภูเขาไฟใต้ทะเลระเบิด หรือดินถล่มใต้ทะเล สำหรับประเทศไทย พื้นที่ชายฝั่งอันดามันที่ต้องมีระบบเฝ้าระวัง ได้แก่ ระนอง พังงา ภูเก็ต กระบี่ ตรัง และสตูล ซึ่งเป็นจังหวัดที่เคยได้รับผลกระทบจากสึนามิเมื่อวันที่ 26 ธันวาคม 2547

หากอยู่บริเวณชายฝั่งและรู้สึกถึงแรงสั่นสะเทือนรุนแรงหรือยาวนาน รวมทั้งพบว่าน้ำทะเลลดลงผิดปกติ ควรรีบอพยพขึ้นที่สูงหรือเข้าไปในแผ่นดิน โดยไม่ต้องรอเข้าใกล้ชายหาดเพื่อดูเหตุการณ์

อาคารในประเทศไทยรับมือแผ่นดินไหวได้หรือไม่?

ประเทศไทยมีมาตรฐานสำหรับการออกแบบอาคารให้ต้านทานแรงสั่นสะเทือน แต่ความปลอดภัยของแต่ละอาคารแตกต่างกันตามอายุ แบบโครงสร้าง คุณภาพวัสดุ การก่อสร้าง และการบำรุงรักษา

อาคารเก่าหรืออาคารที่มีการดัดแปลงโครงสร้างโดยไม่ได้รับการตรวจสอบอาจมีความเสี่ยงมากกว่า หลังเกิดแผ่นดินไหว เจ้าของอาคารควรตรวจสอบรอยร้าวใหม่ โดยเฉพาะบริเวณเสา คาน ผนังรับแรง บันได และจุดเชื่อมต่อสำคัญ หากสงสัยว่าโครงสร้างเสียหาย ควรให้วิศวกรที่มีใบอนุญาตเข้าตรวจสอบ

หากเกิดแผ่นดินไหว ควรทำอย่างไร?

หากอยู่ภายในอาคาร ไม่ควรรีบวิ่งออกขณะที่พื้นกำลังสั่น เพราะอาจได้รับอันตรายจากกระจก เศษวัสดุ หรือสิ่งของที่ตกลงมา ให้ใช้หลัก “หมอบ–ป้อง–เกาะ”

• หมอบ ลงกับพื้น เพื่อลดโอกาสถูกแรงสั่นทำให้ล้ม

• ป้อง ศีรษะและลำคอ โดยหลบใต้โต๊ะที่แข็งแรง

• เกาะ ขาโต๊ะหรือที่กำบังไว้จนกว่าการสั่นจะหยุด

• อยู่ห่างจากกระจก ตู้สูง และสิ่งของที่อาจหล่น

• ไม่ใช้ลิฟต์ เพราะไฟฟ้าอาจขัดข้อง

• หากอยู่นอกอาคาร ให้ไปยังพื้นที่โล่ง ห่างจากอาคาร เสาไฟ และป้าย

• หลังการสั่นหยุด ให้ระวังอาฟเตอร์ช็อกและติดตามประกาศจากหน่วยงานทางการ

แนวทางดังกล่าวสอดคล้องกับคำแนะนำของศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ ซึ่งเน้นให้อยู่ภายในอาคารหากอยู่ข้างใน และไม่วิ่งออกระหว่างที่กำลังสั่น

ไทยควรกังวลแค่ไหน?

ประเทศไทยไม่จำเป็นต้องตื่นตระหนกทุกครั้งที่เกิดแผ่นดินไหวในภูมิภาค แต่ก็ไม่ควรมองข้ามความเสี่ยง เพราะแรงสั่นสะเทือนจากประเทศเพื่อนบ้านสามารถเดินทางมาถึงไทยได้ และผลกระทบในแต่ละพื้นที่ไม่เท่ากัน

สิ่งที่ช่วยลดความสูญเสียได้จริงคือ การรู้ตำแหน่งปลอดภัยภายในบ้าน ยึดตู้และชั้นวางของหนักให้มั่นคง ฝึกวิธีหมอบ–ป้อง–เกาะ ตรวจสอบทางหนีไฟ และติดตามข้อมูลจาก กองเฝ้าระวังแผ่นดินไหว กรมอุตุนิยมวิทยา และ กรมทรัพยากรธรณี

แผ่นดินไหวยังไม่สามารถทำนายวันและเวลาเกิดล่วงหน้าได้อย่างแม่นยำ แต่เราสามารถเตรียมตัวล่วงหน้าได้ และความรู้ที่ถูกต้องในช่วงไม่กี่วินาทีแรกอาจช่วยลดการบาดเจ็บและรักษาชีวิตได้