เงินรับบริจาคต้องเสียภาษีไหม เข้าใจให้ชัดก่อนรับเงิน

คำตอบสั้น ๆ คือ "มีทั้งกรณีที่ต้องเสียภาษีและไม่ต้องเสียภาษี" เพราะกฎหมายภาษีไม่ได้ตัดสินจากคำว่า "เงินบริจาค" เพียงอย่างเดียว แต่ดูว่าผู้รับเป็นใคร รับเงินมาในฐานะอะไร และเงินก้อนนั้นเข้าข่ายเงินได้ที่ต้องเสียภาษีหรือได้รับการยกเว้นตามกฎหมาย

จุดที่ทำให้คนสับสนมากที่สุดคือการคิดว่า ถ้ามีคนโอนเงินมาให้แล้วเรียกว่า "บริจาค" ก็จะไม่ต้องเสียภาษีเสมอ ความจริงไม่ใช่แบบนั้น ชื่อที่ใช้เรียกไม่ได้เป็นตัวกำหนด แต่ต้องดูลักษณะของเงินและความสัมพันธ์ระหว่างผู้ให้กับผู้รับด้วย

ถ้าเป็นการบริจาคให้กับวัด มูลนิธิ สมาคม หรือองค์กรที่จัดตั้งขึ้นเพื่อการกุศลและดำเนินการตามกฎหมาย เงินที่ได้รับอาจไม่ได้กลายเป็นรายได้ที่ต้องเสียภาษีในลักษณะเดียวกับบุคคลทั่วไป เพราะแต่ละประเภทของนิติบุคคลมีหลักเกณฑ์ภาษีแตกต่างกัน บางแห่งได้รับการยกเว้นภาษี บางแห่งไม่ได้รับการยกเว้นทั้งหมด จึงต้องดูสถานะขององค์กรนั้นประกอบ

สำหรับบุคคลธรรมดา หากมีคนโอนเงินมาให้เพราะความเสน่หา เอ็นดู หรือช่วยเหลือกันโดยไม่มีสิ่งตอบแทน เช่น พ่อแม่ให้เงินลูก ญาติให้เงิน หรือเพื่อนให้เงินช่วยในยามเดือดร้อน เงินลักษณะนี้โดยหลักไม่ใช่รายได้จากการทำงานหรือการประกอบอาชีพ แต่ก็ยังต้องพิจารณาว่าเข้าลักษณะของการให้โดยเสน่หาหรือการให้โดยไม่มีค่าตอบแทนจริงหรือไม่

ในทางกลับกัน หากเงินที่เรียกว่า "บริจาค" เกิดขึ้นเพราะผู้รับได้ทำกิจกรรมบางอย่าง มีการสร้างคอนเทนต์ ไลฟ์สด เล่นดนตรี เปิดรับโดเนตจากผู้ชม หรือเปิดช่องทางให้คนสนับสนุนผลงาน เงินที่ได้รับอาจถือเป็นรายได้จากการประกอบกิจการหรือการให้บริการ แม้ว่าผู้โอนจะใช้คำว่า "บริจาค" หรือ "โดเนต" ก็ตาม เพราะผู้จ่ายให้เนื่องจากผลงานหรือกิจกรรมของผู้รับ ไม่ใช่การให้โดยเสน่หาเพียงอย่างเดียว

ตัวอย่างที่เห็นได้บ่อยคือสตรีมเมอร์ ยูทูบเบอร์ นักวาดภาพ นักดนตรี หรือผู้ผลิตคอนเทนต์ที่เปิดรับการสนับสนุนผ่านระบบโดเนต เงินเหล่านี้โดยหลักสามารถถือเป็นเงินได้ที่ต้องนำมาคำนวณภาษี เนื่องจากมีความเกี่ยวข้องกับการสร้างรายได้จากอาชีพ แม้ผู้สนับสนุนจะไม่ได้รับสินค้าหรือบริการโดยตรงก็ตาม

อีกกรณีหนึ่งคือการเปิดรับบริจาคเพื่อช่วยเหลือผู้ป่วย ผู้ประสบภัย หรือผู้เดือดร้อน หากผู้รับเงินเป็นเพียงตัวกลางรวบรวมเงินแล้วส่งต่อให้ผู้ที่ได้รับความช่วยเหลือจริง เงินดังกล่าวย่อมมีข้อเท็จจริงแตกต่างจากการรับไว้เป็นประโยชน์ของตนเอง การจัดเก็บหลักฐานการรับและการส่งมอบเงินอย่างครบถ้วนจึงเป็นเรื่องสำคัญ เพื่อแสดงให้เห็นว่าไม่ได้เป็นรายได้ของผู้รวบรวม

ส่วนผู้ที่เปิดระดมทุนเพื่อใช้จ่ายส่วนตัว เช่น ค่ารักษาพยาบาล ค่าเรียน หรือค่าใช้จ่ายฉุกเฉิน ต้องดูข้อเท็จจริงเป็นรายกรณี หากเป็นการช่วยเหลือโดยเสน่หาและไม่มีสิ่งตอบแทน ก็อาจมีผลทางภาษีแตกต่างจากการระดมทุนเพื่อดำเนินธุรกิจหรือหารายได้ การเหมารวมว่าเงินทุกก้อนที่มีคำว่า "บริจาค" จะได้รับการยกเว้นภาษีจึงไม่ถูกต้อง

สิ่งที่กรมสรรพากรให้ความสำคัญคือ "ข้อเท็จจริง" มากกว่าคำอธิบายที่ผู้รับตั้งขึ้นเอง หากมีรายได้ไหลเข้าบัญชีจำนวนมากและเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง เจ้าหน้าที่สามารถตรวจสอบได้ว่าเงินดังกล่าวมีที่มาอย่างไร หากพบว่าเป็นรายได้จากการประกอบอาชีพหรือการให้บริการ ก็อาจต้องนำมารวมคำนวณภาษี แม้ในรายการโอนจะระบุคำว่า "บริจาค" ก็ตาม

อีกประเด็นที่มักเข้าใจผิดคือเรื่องการรับเงินผ่านพร้อมเพย์หรือบัญชีธนาคาร หลายคนคิดว่าหากไม่ออกใบเสร็จหรือไม่มีสัญญา เงินจะไม่ถูกนับเป็นรายได้ ความจริง วิธีรับเงินไม่ได้เปลี่ยนสถานะของเงิน รายได้ที่ต้องเสียภาษียังคงเป็นรายได้ ไม่ว่าจะรับเป็นเงินสด โอนผ่านธนาคาร หรือผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์

หากเงินที่ได้รับเข้าข่ายเป็นรายได้ ผู้รับก็มีหน้าที่นำไปรวมคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาตามหลักเกณฑ์ของกฎหมาย โดยสามารถหักค่าใช้จ่ายและใช้สิทธิลดหย่อนต่าง ๆ ได้ตามประเภทของเงินได้และเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด ไม่ใช่ว่าต้องเสียภาษีจากยอดรับทั้งหมดเสมอไป

สำหรับผู้บริจาคเองก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง การที่ผู้ให้สามารถนำเงินบริจาคไปลดหย่อนภาษีได้ ไม่ได้หมายความว่าผู้รับจะได้รับการยกเว้นภาษีโดยอัตโนมัติ เพราะสิทธิของผู้ให้และหน้าที่ภาษีของผู้รับเป็นคนละประเด็น และใช้หลักเกณฑ์คนละชุด

สรุปให้เข้าใจง่ายที่สุดคือ คำว่า "เงินบริจาค" ไม่ได้เป็นคำวิเศษที่ทำให้เงินทุกก้อนปลอดภาษี สิ่งที่ต้องพิจารณาคือผู้รับเป็นใคร เงินนั้นได้รับมาเพราะอะไร มีสิ่งตอบแทนหรือไม่ และเข้าลักษณะเงินได้ตามกฎหมายหรือได้รับการยกเว้นตามบทบัญญัติหรือไม่ หากเป็นการรับเงินที่เกี่ยวข้องกับการประกอบอาชีพ การสร้างคอนเทนต์ การให้บริการ หรือการหารายได้ ก็ควรพิจารณาเรื่องภาษีอย่างรอบคอบตั้งแต่ต้น เพื่อหลีกเลี่ยงปัญหาเมื่อต้องยื่นแบบภาษีหรือหากมีการตรวจสอบในภายหลัง