ยาเส้นเป็นของธรรมชาติ แต่ทำไมยังเสี่ยงมะเร็งและโรคหัวใจ?

ยาเส้นเป็นของธรรมชาติ แต่ทำไมยังเสี่ยงมะเร็งและโรคหัวใจ?

ยาเส้นไม่ใช่ทางเลือกที่ปลอดภัยกว่าบุหรี่สำเร็จรูป แม้จะดูเป็นใบยาสูบธรรมดา ไม่มีซองสวย และบางคนมวนเองจนรู้สึกว่าควบคุมปริมาณได้ แต่ทันทีที่จุดไฟเผาใบยาสูบแล้วสูดควันเข้าไป ร่างกายก็ได้รับนิโคติน คาร์บอนมอนอกไซด์ สารก่อมะเร็ง และสารพิษจากการเผาไหม้เช่นเดียวกับยาสูบชนิดอื่น

องค์การอนามัยโลกระบุว่า ยาสูบทุกรูปแบบเป็นอันตรายและไม่มีระดับการรับยาสูบหรือควันบุหรี่ที่เรียกว่าปลอดภัย โดยครอบคลุมถึงยาสูบมวนเองหรือยาเส้นด้วย

ความเข้าใจผิดที่พบได้บ่อยคือ ยาเส้นเป็นของพื้นบ้าน จึงน่าจะมีสารเคมีน้อยกว่าบุหรี่โรงงาน ความจริงคืออันตรายไม่ได้มาจากสารแต่งกลิ่นหรือกระบวนการผลิตเพียงอย่างเดียว แต่มาจากตัวใบยาสูบและการเผาไหม้ด้วย

ควันจากยาสูบมีสารเคมีหลายพันชนิด ในจำนวนนี้มีทั้งสารพิษและสารที่ก่อมะเร็ง ต่อให้เป็นยาเส้นที่ปลูกเอง ตากเอง หรือไม่ได้เติมหัวเชื้อ เมื่อนำมาเผาแล้วสูดควัน สารอันตรายจากการเผาไหม้ก็ยังเข้าสู่ร่างกายอยู่ดี

มวนเองไม่ได้แปลว่าควบคุมอันตรายได้

นิโคตินในยาเส้นทำให้เกิดการเสพติดได้ หลังสูบไม่นาน นิโคตินจะเข้าสู่กระแสเลือดและออกฤทธิ์ต่อสมอง ทำให้รู้สึกผ่อนคลาย ตื่นตัว หรือหายหงุดหงิดชั่วคราว แต่เมื่อระดับนิโคตินลดลง ผู้สูบอาจเริ่มกระสับกระส่าย ไม่มีสมาธิ หงุดหงิด หรืออยากสูบซ้ำ

วงจรนี้ทำให้บางคนเริ่มจากการสูบเฉพาะหลังอาหาร ระหว่างทำงาน หรือเวลาพบเพื่อน ก่อนจะเพิ่มจำนวนมวนขึ้นโดยไม่ทันสังเกต องค์การอนามัยโลกระบุว่านิโคตินเป็นสารที่ทำให้เสพติดสูง และการใช้ยาสูบต่อเนื่องสัมพันธ์กับความเสี่ยงต่อโรคหัวใจ ระบบหายใจ และมะเร็งหลายชนิด

การมวนยาเส้นเองยังทำให้ประเมินปริมาณที่สูบจริงได้ยาก มวนหนึ่งอาจใส่ใบยาสูบมากหรือน้อยไม่เท่ากัน ทั้งความแน่นของมวน ขนาดกระดาษ ระยะเวลาที่สูบ และวิธีสูบ ล้วนมีผลต่อปริมาณควันที่เข้าสู่ร่างกาย

บางคนสูบมวนใหญ่ สูบนาน หรือสูบจนเกือบหมดมวนเพราะเสียดาย จึงอาจได้รับควันและนิโคตินมากกว่าที่ตัวเองคิด ส่วนการไม่มีไส้กรองก็ไม่ได้ทำให้ยาเส้นกลายเป็นผลิตภัณฑ์ที่ปลอดภัยขึ้น

อาการใกล้ตัวที่ไม่ควรมองข้าม

ผลกระทบที่สังเกตได้ก่อนเกิดโรคร้ายแรงอาจเป็นอาการใกล้ตัว เช่น ไอเรื้อรัง มีเสมหะ เหนื่อยง่าย หายใจไม่เต็มอิ่ม กลิ่นปาก ฟันเหลือง เหงือกอักเสบ หรือรับรสและกลิ่นได้แย่ลง

บางคนคิดว่าอาการเหล่านี้เป็นเรื่องปกติของอายุหรือเกิดจากการทำงานหนัก ทั้งที่อาจเกี่ยวข้องกับการระคายเคืองของทางเดินหายใจและผลกระทบจากการสูดควันเป็นประจำ หากมีอาการไอเรื้อรัง หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก หรือมีเลือดปนในเสมหะ ควรพบแพทย์เพื่อประเมินสาเหตุ

เมื่อสูบต่อเนื่อง ความเสี่ยงไม่ได้อยู่ที่ปอดเพียงอย่างเดียว การสูบบุหรี่และยาสูบแบบเผาไหม้เกี่ยวข้องกับมะเร็ง โรคหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง และโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง คาร์บอนมอนอกไซด์ในควันรบกวนความสามารถของเลือดในการนำออกซิเจน ขณะที่นิโคตินส่งผลต่อหัวใจและหลอดเลือด

คนที่บอกว่าสูบยาเส้นแต่ไม่สูดเข้าปอดก็ยังไม่ได้พ้นอันตราย เพราะควันและนิโคตินสัมผัสกับเยื่อบุในช่องปาก ลิ้น เหงือก และลำคอโดยตรง อีกทั้งระหว่างสูบยังอาจสูดควันเข้าไปพร้อมกับการหายใจตามธรรมชาติ จึงไม่ควรใช้การสูบตื้นหรืออมควันเป็นเหตุผลว่ายาเส้นปลอดภัยกว่า

คนรอบข้างก็ได้รับควันไปด้วย

ควันที่ลอยจากปลายมวนและควันที่ผู้สูบพ่นออกมายังมีสารพิษ ผู้ที่ไม่ได้สูบแต่ได้รับควันบุหรี่มือสองจึงมีความเสี่ยงต่อโรคหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง มะเร็งปอด และโรคระบบทางเดินหายใจเช่นกัน

สำหรับเด็ก การได้รับควันบุหรี่มือสองสัมพันธ์กับการติดเชื้อทางเดินหายใจ โรคหูชั้นกลาง และอาการหอบหืดที่กำเริบหรือรุนแรงขึ้น แม้ได้รับควันเพียงช่วงเวลาสั้น ๆ ก็ไม่อาจถือว่าปลอดภัย

การไปสูบใกล้หน้าต่าง ประตู หรือระเบียงอาจช่วยลดควันที่สะสมในห้องได้บางส่วน แต่ไม่สามารถรับรองได้ว่าควันจะไม่ย้อนกลับเข้าบ้าน ทางที่ปกป้องคนในครอบครัวได้ดีที่สุดคือไม่สูบภายในบ้าน รถยนต์ หรือบริเวณใกล้ผู้ที่ไม่ได้สูบ

ลดจำนวนมวนยังไม่เท่ากับเลิก

การลดจำนวนมวนอาจช่วยลดปริมาณควันที่ได้รับ แต่ไม่ได้ทำให้ความเสี่ยงหายไป บางคนลดจำนวนมวนแล้วกลับสูบแต่ละมวนลึกขึ้น สูบนานขึ้น หรือใส่ยาเส้นมากขึ้นเพื่อให้ได้ความรู้สึกเท่าเดิม ผลที่ได้รับจึงอาจไม่ลดลงตามจำนวนมวนที่นับได้

การหยุดสูบทั้งหมดเป็นวิธีที่ลดอันตรายจากยาสูบได้ชัดเจนที่สุด ช่วงแรกของการเลิกอาจมีอาการอยากสูบ หงุดหงิด นอนไม่หลับ สมาธิลดลง หรืออยากอาหารมากขึ้น อาการเหล่านี้เกี่ยวข้องกับการขาดนิโคตินและมักค่อย ๆ ลดลงเมื่อผ่านไประยะหนึ่ง

การเก็บยาเส้น กระดาษมวน ไฟแช็ก และอุปกรณ์สูบออกจากบ้าน หลีกเลี่ยงวงสูบ เปลี่ยนกิจวัตรหลังอาหาร ดื่มน้ำ หรือเดินเบา ๆ เมื่อเกิดความอยาก อาจช่วยให้ผ่านช่วงกระตุ้นได้

หากสูบมานาน เคยพยายามเลิกหลายครั้ง หรือมีโรคประจำตัว ควรขอคำแนะนำจากแพทย์ เภสัชกร หรือคลินิกช่วยเลิกบุหรี่ เพราะการให้คำปรึกษาร่วมกับยาช่วยเลิกบุหรี่ที่เหมาะสมสามารถช่วยจัดการอาการอยากและอาการขาดนิโคตินได้

ในประเทศไทย ผู้ที่ต้องการเลิกบุหรี่สามารถโทรขอคำปรึกษาจาก สายด่วนเลิกบุหรี่ 1600 ได้ฟรีทุกเครือข่าย

คำตอบตรง ๆ จึงคือ ยาเส้นอันตรายและทำให้ติดได้ ไม่ได้ปลอดภัยเพียงเพราะเป็นของธรรมชาติ ราคาถูก หรือมวนเอง ความเสี่ยงอาจแตกต่างกันตามปริมาณและพฤติกรรมการสูบ แต่ไม่มีวิธีสูบยาเส้นแบบใดที่เรียกว่าปลอดภัยต่อร่างกายและคนรอบข้าง