ธนาคารแห่งแรกในสยามคือแห่งไหน? ทำไมจึงมี 2 คำตอบ

คำถามว่า “ธนาคารแห่งแรกในสยามคือธนาคารใด” อาจมีคำตอบแตกต่างกัน ขึ้นอยู่กับว่าเราหมายถึงธนาคารพาณิชย์แห่งแรกที่เข้ามาเปิดกิจการในสยาม หรือธนาคารพาณิชย์แห่งแรกที่ก่อตั้งโดยคนไทย

หากแยกความหมายให้ชัดเจน จะได้คำตอบดังนี้

1. ธนาคารพาณิชย์แห่งแรกในสยาม

ธนาคารฮ่องกงและเซี่ยงไฮ้ หรือ HSBC เป็นธนาคารพาณิชย์แห่งแรกที่เข้ามาเปิดดำเนินกิจการในสยามอย่างเป็นทางการ เมื่อปี พ.ศ. 2431 หรือ ค.ศ. 1888 ตรงกับสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

สำนักงานแห่งแรกตั้งอยู่บริเวณสถานกงสุลเบลเยียมเดิมบนถนนเจริญกรุง การเข้ามาของธนาคารต่างชาติในช่วงนั้นมีความเกี่ยวข้องกับการขยายตัวของการค้าระหว่างประเทศ และความต้องการบริการทางการเงินสำหรับพ่อค้าและกิจการต่างชาติในสยาม

ต่อมาในปี พ.ศ. 2432 HSBC ได้รับอนุญาตให้นำ บัตรธนาคาร ออกใช้ในสยาม โดยบัตรธนาคารเป็นเงินกระดาษที่ออกโดยธนาคารพาณิชย์และสามารถนำไปแลกคืนตามเงื่อนไขของธนาคารได้

อย่างไรก็ตาม บัตรธนาคารดังกล่าวไม่ควรสับสนกับธนบัตรของรัฐบาลที่ใช้กันในเวลาต่อมา เพราะสยามเริ่มออกธนบัตรภายใต้ระบบของรัฐอย่างจริงจังในปี พ.ศ. 2445 หลังมีการตราพระราชบัญญัติธนบัตรสยาม

2. ธนาคารพาณิชย์แห่งแรกของคนไทย

ส่วน ธนาคารไทยพาณิชย์ ถือเป็นธนาคารพาณิชย์แห่งแรกของคนไทย โดยมีจุดเริ่มต้นจากกิจการทดลองที่เรียกว่า “บุคคลัภย์” ในปี พ.ศ. 2447

กิจการดังกล่าวได้รับการพัฒนาต่อมาเป็น บริษัท แบงก์สยามกัมมาจล ทุนจำกัด และได้รับพระบรมราชานุญาตให้จัดตั้งเป็นธนาคารอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 30 มกราคม พ.ศ. 2449

การก่อตั้งแบงก์สยามกัมมาจลจึงถือเป็นก้าวสำคัญของการวางรากฐานระบบธนาคารพาณิชย์ที่ดำเนินงานโดยคนไทย ก่อนที่ธนาคารจะเปลี่ยนชื่อมาเป็น ธนาคารไทยพาณิชย์ ในเวลาต่อมา

สรุปความแตกต่าง

HSBC

• เปิดดำเนินกิจการในสยามเมื่อ พ.ศ. 2431

• เป็นธนาคารพาณิชย์แห่งแรกที่เปิดในสยาม

• เป็นธนาคารทุนต่างชาติ

• เคยออกบัตรธนาคารในสยามตั้งแต่ พ.ศ. 2432

ธนาคารไทยพาณิชย์

• เริ่มต้นจาก “บุคคลัภย์” เมื่อ พ.ศ. 2447

• จัดตั้งเป็นแบงก์สยามกัมมาจลเมื่อ พ.ศ. 2449

• ถือเป็นธนาคารพาณิชย์แห่งแรกของคนไทย

• มีบทบาทในการวางรากฐานกิจการธนาคารพาณิชย์สัญชาติไทย

ดังนั้น หากถามว่า ธนาคารพาณิชย์แห่งแรกที่เปิดในสยามคือแห่งใด คำตอบคือ HSBC แต่หากถามว่า ธนาคารพาณิชย์แห่งแรกที่ก่อตั้งโดยคนไทยคือแห่งใด คำตอบคือธนาคารไทยพาณิชย์

การแยกนิยามทั้งสองออกจากกันจึงช่วยให้เข้าใจประวัติศาสตร์การธนาคารไทยได้ถูกต้อง และไม่เกิดความสับสนว่าธนาคารทั้งสองแห่งกำลังอ้างสถานะเดียวกัน