ทําไมในเวลาที่เรา “ปอกหัวหอม' แล้วน้ำตาถึงไหลกันนะ?

ทำไมเวลาที่เรา “ปอกหัวหอม” แล้วน้ำตาถึงไหลกันนะ?

        เหตุการณ์น้ำตาไหลขณะหั่นหัวหอมในครัวเป็นเรื่องธรรมดาที่เกิดขึ้นกับทุกคน หลายคนอาจเข้าใจว่าเป็นเพราะกลิ่นฉุนเพียงอย่างเดียว แต่เบื้องหลังปรากฏการณ์นี้คือปฏิกิริยาเคมีและการปกป้องตัวเองตามธรรมชาติที่น่าทึ่ง ทั้งจากตัวพืชเองและจากร่างกายของเรา

1. จุดเริ่มต้นจากกลไกป้องกันตัวของพืช

        พืชในตระกูลหัวหอม กระเทียม และต้นหอม มีความสามารถพิเศษในการดูดซับธาตุกำมะถันจากดินมาเก็บไว้ในเซลล์ เพื่อสร้างเป็นสารประกอบกลิ่นฉุนสำหรับใช้ป้องกันตัวเองจากแมลงและสัตว์ต่างๆ

        เมื่อคมมีดหั่นลงบนหัวหอม ผนังเซลล์จะถูกทำลาย ทำให้เอนไซม์และสารประกอบกรดอะมิโนที่เคยถูกเก็บแยกกันไหลมารวมกัน เกิดเป็นปฏิกิริยาเคมีทันทีและสังเคราะห์สารตัวใหม่ขึ้นมา

2. ตัวการร้าย: แก๊สน้ำตาจากหัวหอม

        สารเคมีชนิดใหม่ที่เกิดขึ้นนี้ระเหยกลายเป็นแก๊สได้ง่ายมาก มีชื่อทางเคมีว่า Syn-propanethial-S-oxide หรือเรียกง่ายๆ ว่า "แก๊สน้ำตาจากหัวหอม"

        เมื่อแก๊สชนิดนี้ระเหยฟุ้งขึ้นมาในอากาศและสัมผัสกับความชื้นในดวงตา จะเข้าไปกระตุ้นต่อมน้ำตาโดยตรงทันที

3. ระบบเซฟตี้อัตโนมัติของร่างกาย

        อาการน้ำตาไหลขณะหั่นหัวหอมไม่ได้เกี่ยวข้องกับอารมณ์ความรู้สึกใดๆ แต่เป็นระบบตอบสนองเพื่อความปลอดภัยอัตโนมัติของร่างกาย คล้ายกับเวลาที่มีฝุ่นละอองหรือควันไฟเข้าตา ร่างกายจะขับน้ำตาออกมาในปริมาณมากเพื่อชะล้างสารเคมีแปลกปลอมออกจากดวงตาให้เร็วที่สุด

4. เคล็ดลับหั่นหัวหอมอย่างไรไม่ให้เสียน้ำตา

เมื่อเข้าใจหลักการทางเคมีแล้ว เราสามารถรับมือกับแก๊สชนิดนี้ได้ง่ายๆ ดังนี้

• เปิดพัดลมเป่า: เพื่อพัดพาแก๊สระเหยให้ลอยไปทิศทางอื่น ไม่ให้เข้ามาสัมผัสดวงตา

• หั่นในน้ำ: ให้สารเคมีทำปฏิกิริยากับน้ำแทนการระเหยขึ้นมาในอากาศ

• สวมแว่นตา: สร้างเกราะป้องกันไม่ให้แก๊สลอยเข้ามาโดนดวงตาโดยตรง

        อาการน้ำตาไหลจากหัวหอมจึงเปลี่ยนพื้นที่ในครัวให้กลายเป็นห้องทดลองวิทยาศาสตร์ย่อมๆ ที่สะท้อนถึงการปรับตัวของธรรมชาติและการทำงานอันชาญฉลาดของร่างกายมนุษย์ได้อย่างลงตัว