ทำไมแค่โดน "น้ำ" สมองถึงสั่งให้ยิ่ง "ปวดฉี่"?

เคยแปลกใจไหมครับ? วันไหนที่เราปวดฉี่แล้วต้องเดินกลั้นกลับบ้าน เรายังพอประคองสถานการณ์ไว้ได้ แต่พอเปิดประตูเข้าห้องน้ำ ได้ยินเสียงน้ำไหล หรือแค่เปิดก๊อกเอามือสัมผัสโดนน้ำเย็นๆ นิดเดียว ความรู้สึกปวดที่พอทนได้ กลับพุ่งพรวดขึ้นมาจนแทบจะกลั้นไว้ไม่อยู่

ปรากฏการณ์นี้ไม่ใช่เรื่องที่เราคิดไปเอง และไม่ใช่เพราะร่างกายเราอ่อนแอครับ แต่มันคือ "ปฏิกิริยารีเฟล็กซ์" (Reflex) หรือระบบตอบสนองอัตโนมัติ ที่เกิดจากการทำงานร่วมกันอย่างมหัศจรรย์ระหว่างประสาทสัมผัส กล้ามเนื้อ และสมองของเราเอง

1. สมองถูกตั้งโปรแกรมไว้: ความคุ้นชินตั้งแต่เด็ก (Classical Conditioning)

ในทางจิตวิทยา เรื่องนี้อธิบายได้ด้วยทฤษฎีการเรียนรู้แบบมีเงื่อนไขครับ

ลองนึกย้อนไปตั้งแต่เรายังเป็นเด็กเล็กๆ ทุกครั้งที่เราขับถ่าย เรามักจะทำมันควบคู่ไปกับการใช้น้ำเสมอ ไม่ว่าจะเป็นการอาบน้ำ การล้างมือ หรือการได้ยินเสียงน้ำไหลในห้องน้ำ เมื่อสมองรับรู้สัญญาณจาก "เสียงน้ำ" หรือ "สัมผัสของน้ำ" ซ้ำแล้วซ้ำเล่าตลอดหลายสิบปี สมองจะผูกเรื่องน้ำเข้ากับการ "ปลดปล่อย" โดยอัตโนมัติ

พูดง่ายๆ คือ แค่เราได้ยินเสียงหรือสัมผัสน้ำ สมองก็นึกไปไกลแล้วว่า "ถึงเวลาปลดปล่อยแล้วสิ นะ" แล้วก็ส่งสัญญาณเตือนไปที่กระเพาะปัสสาวะทันที ทั้งๆ ที่เราอาจจะยังไม่ได้นั่งบนชักโครกด้วยซ้ำ

2. ฤทธิ์ของน้ำเย็น: อุณหภูมิกระตุ้นให้ร่างกายผลิตและขับปัสสาวะ

นอกจากเรื่องของจิตวิทยาแล้ว เรื่องสรีรวิทยาก็มีผลมากครับ โดยเฉพาะถ้าผู้ชายหรือผู้หญิงเราไปสัมผัสโดน น้ำที่มีอุณหภูมิเย็นกว่าร่างกาย

   หลอดเลือดหดตัว: พอผิวหนังโดนน้ำเย็น ร่างกายจะรีบปกป้องตัวเองด้วยการสั่งให้หลอดเลือดบริเวณผิวหนังหดตัว เพื่อรักษาความร้อนในร่างกายไว้

  ความดันภายในสูงขึ้นเล็กน้อย: พอหลอดเลือดข้างนอกหดตัว ปริมาณเลือดจะไหลเวียนเข้าสู่ส่วนกลางมากขึ้น ส่งผลให้ความดันเลือดบริเวณอวัยวะภายในสูงขึ้นนิดหน่อย

   ไตเร่งกรองน้ำ: เพื่อปรับสมดุลความดัน ไตจะรับหน้าที่กรองน้ำออกจากกระแสเลือดเร็วขึ้น น้ำปัสสาวะเลยถูกส่งลงมาสะสมในกระเพาะปัสสาวะไวขึ้นกว่าปกติ

   กล้ามเนื้อกระเพาะปัสสาวะบีบตัว: ความเย็นยังไปกระตุ้นระบบประสาทอัตโนมัติ ทำให้กล้ามเนื้อผนังกระเพาะปัสสาวะบีบตัว พร้อมกับสั่งให้หูรูดผ่อนคลายลง ความรู้สึกปวดฉี่เลยทวีคูณขึ้นมาทันทีทันใด

3. สมองคลายเบรกมือ: สัญญาณจากประสาทสัมผัส

ปกติแล้ว สมองส่วนหน้าของเราจะทำหน้าที่เหมือน "เบรกมือ" คอยกดคุมก้านสมองไว้ ไม่ให้ส่งสัญญาณสั่งขับถ่ายออกมาซะก่อน จนกว่าเราจะพร้อม

แต่เมื่อไหร่ก็ตามที่ตาเห็น หูได้ยิน หรือผิวหนังเราสัมผัสกับ "น้ำ" สัญญาณเหล่านี้จะวิ่งตรงเข้าสมอง และไปทำให้ "เบรกมือ" ดังกล่าวผ่อนแรงลงชั่วคราว สัญญาณประสาทที่สั่งให้กระเพาะปัสสาวะบีบตัวเลยเล็ดลอดออกมาได้ง่ายขึ้น ความรู้สึกปวดฉี่ที่เคยกดทับไว้จึงทะลักออกมาทันทีครับ

  สรุปบทความ

การที่เราปวดฉี่แรงขึ้นเวลาร่างกายโดนน้ำ ไม่ใช่เพราะเรากลั้นไม่เก่งครับ แต่มันคือปฏิกิริยาธรรมชาติที่เกิดจาก ความเคยชินของสมอง + การตอบสนองต่อความเย็นของร่างกาย + การผ่อนคลายของระบบประสาท

เพราะฉะนั้น ถ้าวันไหนที่คุณจำเป็นต้องกลั้นฉี่สุดชีวิต พยายามหลีกเลี่ยงการสัมผัสน้ำเย็น และพยายามอย่าเพิ่งมองหรือฟังเสียงน้ำไหลครับ ถือเป็นการช่วย "ดึงเบรกมือ" ให้สมอง และช่วยให้เรากลั้นได้ง่ายขึ้นอีกเยอะเลยครับ