ศีลห้าบริสุทธิ์ ดูอย่างไร

หลายคนเข้าใจว่าการรักษาศีลห้าคือการไม่ทำผิดให้ครบทั้งห้าข้อ แต่เมื่อพูดถึงคำว่า “ศีลห้าบริสุทธิ์” ความหมายจะลึกกว่านั้น เพราะไม่ได้ดูแค่ผลภายนอกว่าไม่ได้ฆ่าสัตว์ ไม่ได้ลักทรัพย์ หรือไม่ได้พูดโกหกเท่านั้น แต่ยังพิจารณาไปถึงเจตนา ความตั้งใจ และความสำรวมของผู้รักษาศีลด้วย

ศีลห้าประกอบด้วย

- เว้นจากการฆ่าสัตว์

- เว้นจากการลักทรัพย์

- เว้นจากการประพฤติผิดในกาม

- เว้นจากการพูดเท็จ

- เว้นจากการดื่มสุราและของมึนเมาที่เป็นเหตุให้ขาดสติ

เมื่อกล่าวว่าศีลบริสุทธิ์ โดยหลักพระพุทธศาสนา หมายถึงการงดเว้นจากการละเมิดศีลนั้นอย่างสมบูรณ์ด้วยความตั้งใจ ไม่ใช่เพียงบังเอิญไม่ได้ทำผิด เช่น คนที่ไม่มีโอกาสขโมยของไม่ได้แปลว่าศีลข้อสองบริสุทธิ์เสมอไป หากในใจยังยินดีที่จะลักทรัพย์เมื่อมีโอกาส ก็ยังถือว่าจิตใจไม่ได้ตั้งมั่นอยู่ในความซื่อสัตย์อย่างแท้จริง

ในทางกลับกัน หากมีโอกาสทำผิด แต่เลือกที่จะไม่ทำด้วยความเข้าใจในคุณค่าของศีล ไม่ใช่เพราะกลัวถูกจับหรือกลัวเสียชื่อเสียง การรักษาศีลเช่นนี้ย่อมมีความมั่นคงกว่า เพราะเกิดจากความสมัครใจและความเห็นถูก

ความบริสุทธิ์ของศีลยังเกี่ยวข้องกับการไม่ทำผิดด้วยตนเอง ไม่ใช้ผู้อื่นทำแทน และไม่ยินดีเมื่อเห็นผู้อื่นทำผิด ตัวอย่างเช่น หากไม่ฆ่าสัตว์เองแต่สั่งให้คนอื่นฆ่าเพื่อประโยชน์ของตน ย่อมไม่ถือว่าเป็นการรักษาศีลข้อแรกอย่างบริสุทธิ์ เช่นเดียวกับการโกหกผ่านคนกลางหรือยุยงให้ผู้อื่นพูดเท็จ ก็ยังขัดกับหลักของศีลข้อสี่

สำหรับศีลข้อห้า หลายคนมักเข้าใจว่าเพียงไม่เมาสุราก็เพียงพอ แต่เหตุผลสำคัญของศีลข้อนี้คือการรักษาสติ เพราะเมื่อขาดสติแล้ว โอกาสที่จะละเมิดศีลข้ออื่นก็เพิ่มขึ้น จึงเป็นศีลที่ช่วยคุ้มครองศีลทั้งหมดให้มั่นคง

ในพระพุทธศาสนา การรักษาศีลยังมีระดับของความตั้งใจต่างกัน ผู้ที่รักษาศีลเพราะเกรงกลัวผลเสียย่อมได้อานิสงส์อย่างหนึ่ง ส่วนผู้ที่รักษาศีลเพราะมีเมตตา มีความซื่อสัตย์ และเห็นคุณค่าของการไม่เบียดเบียน ย่อมทำให้ศีลมั่นคงและส่งผลต่อการพัฒนาจิตใจมากกว่า

อย่างไรก็ตาม การรักษาศีลไม่ได้หมายความว่าจะไม่เคยพลาดเลยตลอดชีวิต หากเผลอละเมิดศีล ผู้ปฏิบัติสามารถยอมรับความผิด ตั้งใจไม่ทำซ้ำ และกลับมารักษาศีลใหม่ได้ การสำคัญตนว่าบริสุทธิ์กว่าผู้อื่นไม่ใช่เป้าหมายของศีล เพราะศีลมีไว้เพื่อฝึกตน ลดการเบียดเบียน และทำให้จิตใจสงบขึ้น

หากจะสรุปสั้น ๆ ว่า “ศีลห้าแบบไหนเรียกว่าบริสุทธิ์” คำตอบคือ การงดเว้นจากการละเมิดศีลทั้งห้าข้อด้วยความตั้งใจ มีสติ ไม่อาศัยผู้อื่นทำผิดแทน ไม่ยินดีในความผิด และรักษาศีลด้วยความเข้าใจถึงคุณค่าของการไม่เบียดเบียนตนเองและผู้อื่น เมื่อศีลตั้งมั่นด้วยเหตุเช่นนี้ จึงเรียกได้ว่าเป็นการรักษาศีลที่บริสุทธิ์ตามหลักพระพุทธศาสนา