กิ้งกือมีตาไหม มันมองเห็นทางยังไง

ถ้าเคยสังเกตกิ้งกือที่กำลังคลานอยู่ตามพื้น หลายคนอาจสงสัยว่ามันมองเห็นทางได้อย่างไร เพราะดูเหมือนมันเดินช้า ๆ ไม่รีบร้อน แถมยังหลบสิ่งกีดขวางได้พอสมควร คำตอบคือ กิ้งกือ "มีตา" แต่การมองเห็นของมันไม่ได้ดีเหมือนสัตว์ส่วนใหญ่ และบางชนิดก็แทบจะมองไม่เห็นเลย

กิ้งกือส่วนใหญ่มีตาแบบที่เรียกว่า "ตาเดี่ยว" ซึ่งไม่ได้เป็นดวงตากลมโตเหมือนสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมหรือแมลงบางชนิด ตาเดี่ยวเหล่านี้จะรวมกันเป็นกลุ่มอยู่บริเวณด้านข้างของหัว แต่ละกลุ่มประกอบด้วยตาเล็ก ๆ หลายดวง ทำหน้าที่รับรู้แสงและเงาได้มากกว่าการเห็นภาพที่คมชัด

นั่นหมายความว่า กิ้งกือไม่ได้มองเห็นรายละเอียดของสิ่งรอบตัวเหมือนที่มนุษย์เห็น มันอาจแยกได้เพียงว่าบริเวณไหนสว่าง บริเวณไหนมืด หรือมีวัตถุขนาดใหญ่อยู่ด้านหน้า แต่คงไม่สามารถเห็นรูปร่างหรือสีสันได้ชัดเจน

ที่น่าสนใจคือ มีกิ้งกือบางชนิดที่อาศัยอยู่ในถ้ำเป็นเวลานาน จนวิวัฒนาการให้ดวงตาฝ่อหรือหายไป เพราะในที่มืดสนิท การมีตาแทบไม่มีประโยชน์ ร่างกายจึงพึ่งประสาทสัมผัสด้านอื่นแทน

แล้วมันหาทางได้อย่างไรถ้ามองเห็นไม่ดี

คำตอบคือ กิ้งกือใช้หนวดเป็นเครื่องมือหลักในการสำรวจโลก หนวดคู่หน้าจะคอยสัมผัสพื้น ดมกลิ่น ตรวจจับความชื้น และรับรู้สิ่งกีดขวางอยู่ตลอดเวลา เวลาที่มันเดิน หนวดจะขยับไปมาคล้ายกับใช้ไม้เท้าคอยสำรวจเส้นทางก่อนลำตัวจะเคลื่อนตาม

นอกจากนี้ ร่างกายที่ประกอบด้วยปล้องจำนวนมากยังช่วยให้มันรับรู้ลักษณะของพื้นผิวได้ดี เมื่อเจอพื้นต่างระดับหรือสิ่งกีดขวาง มันสามารถปรับทิศทางได้อย่างช้า ๆ โดยไม่จำเป็นต้องอาศัยการมองเห็นมากนัก

อีกปัจจัยสำคัญคือ กิ้งกือชอบอยู่ในบริเวณที่ชื้นและมืด มันสามารถรับรู้สภาพแวดล้อมจากความชื้น อุณหภูมิ และกลิ่นได้ค่อนข้างดี จึงมักพบมันอยู่ใต้ก้อนหิน กองใบไม้ หรือท่อนไม้ผุ ซึ่งเป็นแหล่งอาหารและช่วยลดการสูญเสียน้ำจากร่างกาย

หลายคนอาจคิดว่ากิ้งกือเดินสะเปะสะปะ แต่จริง ๆ แล้วมันมีรูปแบบการเคลื่อนที่ที่เป็นระเบียบ ขาหลายสิบหรือหลายร้อยขาจะขยับเป็นจังหวะต่อเนื่อง ทำให้เคลื่อนที่ได้มั่นคง แม้จะเดินไม่เร็ว แต่ก็เหมาะกับการใช้ชีวิตที่ต้องค่อย ๆ ค้นหาเศษซากพืชที่กำลังย่อยสลาย ซึ่งเป็นอาหารหลักของมัน

เมื่อถูกคุกคาม กิ้งกือจะไม่ค่อยวิ่งหนีเหมือนตะขาบ แต่มักขดตัวเป็นวงเพื่อป้องกันส่วนอ่อนของร่างกาย และหลายชนิดยังสามารถปล่อยสารเคมีที่มีกลิ่นหรือรสไม่พึงประสงค์เพื่อไล่ศัตรูได้ วิธีป้องกันตัวแบบนี้ยิ่งแสดงให้เห็นว่ามันไม่ได้พึ่งการมองเห็นเป็นหลักในการเอาตัวรอด

ดังนั้น หากถามว่ากิ้งกือมีตาไหม คำตอบคือ "มี" ในกิ้งกือส่วนใหญ่ แต่การมองเห็นของมันค่อนข้างจำกัด มันใช้หนวด การรับรู้กลิ่น ความชื้น การสัมผัส และประสาทสัมผัสอื่น ๆ เป็นตัวนำทางเสียมากกว่า จึงสามารถใช้ชีวิตได้ตามปกติ แม้โลกที่มันรับรู้จะแตกต่างจากโลกที่มนุษย์มองเห็นอย่างมาก