ทำไมเมาแล้วถึงจำอะไรไม่ได้

หลายคนเคยเจอเหตุการณ์ที่ตัวเองยังเดินได้ ยังพูดคุยกับคนรอบข้าง แต่พอตื่นเช้ามากลับจำไม่ได้ว่าเมื่อคืนเกิดอะไรขึ้น บางคนจำได้เป็นช่วง ๆ บางคนหายไปทั้งคืน จนต้องถามเพื่อนว่าเกิดอะไรขึ้นกับตัวเอง อาการแบบนี้ไม่ได้แปลว่าสมองลบความทรงจำทิ้งในภายหลัง แต่เป็นเพราะสมองไม่สามารถสร้างความทรงจำใหม่ได้อย่างปกติในช่วงที่มีแอลกอฮอล์อยู่ในร่างกายในระดับสูง

เวลาที่ดื่มแอลกอฮอล์ เครื่องดื่มจะถูกดูดซึมเข้าสู่กระแสเลือดและเดินทางไปยังสมองอย่างรวดเร็ว แอลกอฮอล์มีผลต่อการทำงานของสารสื่อประสาทหลายชนิด ทำให้การสื่อสารระหว่างเซลล์ประสาทช้าลง ความคิด การตัดสินใจ การทรงตัว และการตอบสนองจึงแย่ลงตามระดับความเมา

ส่วนที่เกี่ยวข้องกับการจดจำมากที่สุดคือบริเวณฮิปโปแคมปัส ซึ่งมีหน้าที่สำคัญในการเปลี่ยนประสบการณ์ที่เกิดขึ้นให้กลายเป็นความทรงจำระยะยาว เมื่อแอลกอฮอล์ไปรบกวนการทำงานของบริเวณนี้ สมองยังสามารถรับรู้สิ่งที่เกิดขึ้นในขณะนั้นได้ แต่ไม่สามารถบันทึกข้อมูลไว้ได้อย่างสมบูรณ์

นั่นจึงเป็นเหตุผลว่าทำไมคนที่เมาจึงยังคุยกับคนอื่น ตอบคำถาม เดิน หรือแม้แต่ใช้โทรศัพท์ได้ แต่วันรุ่งขึ้นกลับจำเหตุการณ์เหล่านั้นไม่ได้ เพราะข้อมูลไม่เคยถูกบันทึกไว้ตั้งแต่แรก ไม่ใช่เพราะจำแล้วลืมในภายหลัง

อาการนี้มักถูกเรียกว่า "แบล็กเอาต์" ซึ่งไม่ได้หมายถึงการหมดสติ คนที่เกิดภาวะนี้อาจยังลืมตา เดิน หรือทำกิจกรรมต่าง ๆ ได้ตามปกติในสายตาของคนรอบข้าง เพียงแต่ระบบสร้างความทรงจำทำงานผิดปกติ

การแบล็กเอาต์มีได้หลายระดับ บางคนจำไม่ได้เพียงบางช่วง เช่น จำได้ก่อนเข้าร้านอาหาร แล้วความทรงจำขาดหายไปหลายชั่วโมง ก่อนจะกลับมาจำได้อีกครั้งในช่วงท้ายของคืน ขณะที่บางคนจำอะไรไม่ได้เลยตั้งแต่ช่วงหนึ่งของการดื่มจนถึงเวลาตื่นนอน

ปริมาณแอลกอฮอล์ไม่ใช่ปัจจัยเดียวที่ทำให้เกิดอาการนี้ ความเร็วในการดื่มก็มีผลมาก หากดื่มรวดเร็ว ระดับแอลกอฮอล์ในเลือดจะพุ่งขึ้นในเวลาไม่นาน สมองจึงได้รับผลกระทบอย่างรุนแรงกว่าการค่อย ๆ ดื่มในปริมาณเท่ากัน

การดื่มตอนท้องว่างก็เพิ่มความเสี่ยงเช่นกัน เพราะแอลกอฮอล์ถูกดูดซึมเร็วกว่าเมื่อมีอาหารในกระเพาะ ส่งผลให้ระดับแอลกอฮอล์ในเลือดสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว

นอกจากนี้ยังมีปัจจัยอื่นที่ทำให้บางคนแบล็กเอาต์ได้ง่าย เช่น น้ำหนักตัว เพศ พันธุกรรม ความเหนื่อยล้า การอดนอน รวมถึงการใช้ยาบางชนิดร่วมกับแอลกอฮอล์ แต่ละคนจึงมีความทนต่อแอลกอฮอล์ไม่เท่ากัน

หลายคนเข้าใจผิดว่าการดื่มบ่อย ๆ จะทำให้ร่างกายชินและไม่เกิดอาการลืม ความจริงคือแม้คนที่ดื่มเก่งจะดูเหมือนไม่เมาง่าย แต่สมองก็ยังได้รับผลกระทบจากแอลกอฮอล์ได้ หากระดับแอลกอฮอล์สูงพอ ก็ยังมีโอกาสเกิดภาวะแบล็กเอาต์เหมือนกัน

อีกความเข้าใจผิดคือคิดว่าถ้าจำเหตุการณ์ไม่ได้ แสดงว่าไม่ได้ทำอะไรผิดปกติ ความจริงคนที่แบล็กเอาต์อาจพูดหรือทำสิ่งต่าง ๆ มากมายโดยไม่สามารถจำได้ในภายหลัง จึงอาจเกิดปัญหาทั้งเรื่องความสัมพันธ์ อุบัติเหตุ หรือการตัดสินใจที่เสี่ยงโดยไม่รู้ตัว

สิ่งที่น่ากังวลคือการเกิดภาวะแบล็กเอาต์ซ้ำ ๆ อาจสะท้อนว่าร่างกายได้รับแอลกอฮอล์ในระดับที่เป็นอันตรายบ่อยครั้ง และการดื่มหนักเป็นเวลานานยังเพิ่มความเสี่ยงต่อการทำลายสมอง ระบบประสาท และอวัยวะอื่นของร่างกาย

หากต้องดื่ม การค่อย ๆ ดื่ม รับประทานอาหารก่อนหรือระหว่างดื่ม ดื่มน้ำเป็นระยะ และหลีกเลี่ยงการดื่มรวดเดียวในปริมาณมาก สามารถช่วยลดโอกาสที่ระดับแอลกอฮอล์จะพุ่งสูงเกินไปได้ แม้จะไม่สามารถป้องกันได้ทั้งหมดก็ตาม

ดังนั้น การที่เมาแล้วจำอะไรไม่ได้ ไม่ได้หมายความว่าสมองลบความทรงจำออกไป แต่เป็นเพราะในช่วงที่แอลกอฮอล์รบกวนการทำงานของสมอง ความทรงจำใหม่ไม่ถูกสร้างขึ้นอย่างสมบูรณ์ ยิ่งดื่มมากและดื่มเร็ว ความเสี่ยงที่จะเกิดอาการนี้ก็ยิ่งสูงขึ้น และนั่นเป็นสัญญาณที่ไม่ควรมองข้าม